Ақындар айтысы туралы
Ұлттық өнер • Сөз сайысы • Рухани мұра
Ақындар айтысы
Ақындар айтысы — ұлттық өнеріміздің ең қасиетті де қастерлі салаларының бірі. Сан ғасырды көктей өтсе де, тарихи тұрғыдан ешқашан құнын жоймаған, ең бастысы елдің жүрегінен де, жадынан да өшпеген шынайы өнер жарысы — айтыс. Бүгін де ол рухани өміріміздің алтын діңгегі болып отыр.
Мәңгілік жасампаздықтың сыры
Бұл өнердің мәңгілік жасай беруінің басты сыры — ұлттық сөз өнерінің құдіретінде, халықтық шығармашылықтың көркемдік және рухани астарында жатыр. Шынайы ұлттық өнер, халықтық туынды тек туа біткен таланттың маңдай терімен, үздіксіз ізденісімен қалыптасады. Мұны әдебиет тарихы талай мәрте дәлелдеді.
Айтыстың қуаты — сөздің көркемдігімен қатар, оның ой салмағында, рухани өзегінде және қоғамдық мәнінде.
XIX ғасырдағы серпін
XIX ғасырда қазақ әдебиетінде айтыс айрықша қарқын алып, көш бастаушы жанрлардың біріне айналды. Ақын әрбір сөзіне, әрбір сөз тіркесіне аса мұқият қарайды: сөздің астарындағы ой қуатына, көркемдік мәніне, қажет болса әрбір сөздің әлеуметтік астарына, қоғамдық салмағына жоғары мән береді.
Жеңістің өлшемі: ой мен өрнек
Терең дүниетаным мен өмірлік тәжірибе — айтыстағы шеберліктің өзегі. Көргені мен түйгенін төрт аяғынан тең тұрған, тартымды әрі бейнелі көркемдік жинақтаулар арқылы түйіндей алған ақын қарсыласын сөзбен тұқыртып, басым түсіп отырған.
Кейінгі айтыстарда әлеуметтік өткірлік те ұштала түсіп, салмақ тартады: қоғамдық және рухани астар тереңдеп, көркемдік бояу қалыңдай беретіні бірден байқалады.
Көркемдік көкжиек
Осы тақырыптардың барлығы бір арнаға тоғысқанда, ақындық өрістің қаншалық кең екені айқын көрінеді. Айтыс — шексіз көркемдік көкжиекті, суреткерлік шеберліктің нәзік қырларын тайға таңба басқандай танытатын өнер. Сөз арқылы қоғамдық ойды оятып, рухани салмақты сезіндіретін айтыс бүгін де ұлттық болмыстың тірі тамыры ретінде мәнін жоғалтпайды.