Жұмыртқа өткізуі
Бұл материал Семейқұс акционерлік қоғамының қызметін, өнімдерін, нарықтық жағдайын және 2004–2006 жылдардағы негізгі экономикалық көрсеткіштерін жүйелі түрде сипаттайды. Мақсат — кәсіпорынның даму логикасын, тиімділігін және өсу әлеуетін айқын көрсету.
1. Бизнес-жоспардың мақсаттары және бизнестің міндеттері
КСРО ыдырағаннан кейін Қазақстан Республикасы нарықтық экономикаға өтті. Бұл кезеңде білім беру мен басқару тәжірибесінде де, өндіріс пен есеп жүйесінде де жаңа талаптар қалыптасты. Нарықтық ортада кәсіпорындардың бәсекеге қабілетті болуы үшін ғылыми-техникалық прогресс жетістіктерін енгізу, тиімді басқару формаларын қолдану және кәсіпкерлік бастаманы ынталандыру маңызды.
Осы мақсаттарға жету үшін экономикалық талдау ерекше рөл атқарады. Білікті экономист, бухгалтер, қаржыгер және аудитор заманауи зерттеу әдістерін меңгеріп, шаруашылық қызмет нәтижелерін кешенді, жүйелі әрі уақтылы талдай білуі қажет.
Нақты фокус
Бұл бизнес-жоспар Семейқұс АҚ қызметіне арналады: кәсіпорын өнімдері тек қала деңгейінде ғана емес, Қазақстанның бірқатар қалаларында да тұрақты сұранысқа ие.
2. Кәсіпорын және оның өнімдері
2.1. Орналасқан орны, басқару құрылымы және ұйымдық-құқықтық формасы
Қазақ КСР ауыл шаруашылығы министрлігінің бұйрығымен 1964 жылы Семейқұс фабрикасының құрылысы басталып, 1966 жылы аяқталды. 1967 жылдан бастап өндірістік жұмысын бастады. Семейқұс АҚ 1966 жылдан бері қызмет атқарып келеді.
Орналасуы
Семей қаласынан 3 км жерде
Жер аумағы
28,1 га
Өнеркәсіптік ғимараттар
68 674,2 м²
Қызмет бағыты
Жұмыртқа, құс еті, балапан шығару және өткізу
Семейқұс АҚ — Семптица–Семейқұс ААҚ-ның құқықтық жалғастырушысы. Кәсіпорын акционерлік қоғам ретінде жұмыс істейді: қызметті қаржыландыру үшін акциялар шығарады және өз міндеттемелері бойынша өз мүлкі көлемінде жауап береді. Акционерлер тәуекелі өз акцияларының құнымен шектеледі.
Капитал және міндеттемелер бойынша қысқаша дерек (2007 ж. 1 қаңтар)
- Шығарылған акциялар: 2 224 дана (жалпы құны 550 000 тг).
- Қысқа мерзімді несие: 101 653 тг.
- Кредиторлық қарыз: 478 621 тг.
Есепті кезең — күнтізбелік жыл. Оперативті бақылау үшін қаржы-шаруашылық қызметінің нәтижелері ай сайын шығарылып отырады. Кіріс дайын өнімді өткізуден түскен түсім бойынша бағаланады; негізгі және негізгі емес қызметтен түскен кірістер жиынтық кірісті құрайды.
Негізгі қорлар (2007 ж. 1 қаңтар)
Алғашқы құны
459 366 мың тг
Жинақталған тозу
158 377 мың тг
Қалдық құн
300 989 мың тг
Ағымдағы жөндеуге қатысты шығындар жөндеу жүргізілген кезеңнің өндірістік шығындарына енгізіледі. Бухгалтерлік есеп журнал-ордерлік жүйе бойынша жүргізіледі, автоматтандырылған және автоматтандырылмаған тәсілдер қатар қолданылады.
2.2. Кәсіпорын өнімдері және технологиясы
Бастапқы кезеңде фабрика 100 мың басқа арналған өсіру жүйесіне негізделді. Өндіріс көлемі ұлғайып, технология жетілдірілгеннен кейін корпустар кезең-кезеңімен клеткалық асырауға көшті. Бұл — құс өсірудегі ең қарқынды әдістердің бірі.
Қолданылатын жабдықтар
КБН, БКН, ККТ-2, КБН-4, КБУ және германдық EVROVENT-S типті қондырғылар пайдаланылады.
1966 жылы тәулігіне 80 тонна өнім өндіретін жем цехы іске қосылып, кәсіпорынды толық жеммен қамтамасыз етуге мүмкіндік берді.
Жұмыртқа ассортименті
- Супер (екі сарыуызды)
- Ірі (таңдаулы)
- 1 санат
- 2 санат
- Ұсақ жұмыртқа
Ет өнімдері
- 2 санат
- Сорпа жиынтығы
- Көже жиынтығы
- Субөнімдер (жүрек, бауыр)
- Мойын, қанаттар
Өткізу географиясы
Өнім қаладағы фирмалық сату нүктелері арқылы, сондай-ақ Алматы, Қарағанды, Астана, Өскемен, Шымкент, Павлодар, Теміртау, Екібастұз, Риддер және басқа қалаларға жеткізіледі. Қазіргі уақытта өнімнің шамамен 40%-ы Семейде, қалған бөлігі өзге қалаларда өткізіледі.
Потенциалды бәсекелестер ретінде Черемаш құс фабрикасы және Павлодар облысындағы Қызылжар құс фабрикасы аталады. Өткізу бағасы нарық сұранысына сәйкес қалыптасады, ал ақпараттандыру жұмыстары жергілікті БАҚ арқылы жүргізіледі (радио, теледидар, газет).
3. Инвестициялық жоспар
Семейқұс АҚ тартатын инвестициялар бірнеше бағытқа жоспарланған: жаңа итальяндық инкубаторларды сатып алу және іске қосу; Канададан өнімділігі жоғары тауық тұқымдарын жеткізу; сондай-ақ инкубаторларды орналастыратын жаңа корпус салу.
| Инвестиция объектісі | Жеке, мың тг | Қарыздық, мың тг | Барлығы, мың тг |
|---|---|---|---|
| Инкубаторларды сатып алу, жеткізу және іске қосу | 100,0 | — | 100,0 |
| Канадалық тауықтарды сатып алу, жеткізу | 50,0 | 50,0 | 100,0 |
| Жаңа корпус салу және тұрғызу | — | 10,0 | 10,0 |
| Жалпы инвестициялар | 150,0 | 60,0 | 210,0 |
4. Нарықты талдау
4.1. Дайын өнімді өткізу нарығының жағдайы
Семейқұс АҚ ішкі нарықта да, сыртқы нарықта да (экспорт) жұмыс істейді. Өткізу нарығы негізінен географиялық белгі бойынша сегменттелген: Алматы, Қарағанды, Астана, Өскемен, Шымкент, Павлодар, Теміртау, Екібастұз, Риддер және басқа қалалар.
Тұтынушылық қолжетімділік
Орташа есеппен әрбір отбасы айына шамамен 1,5 кг құс етін тұтынады (нарықтық баға 200 тг болған жағдайда). Бұл тіпті ең төменгі жалақы алатын азамат үшін де қолжетімді деңгей ретінде қарастырылады.
4.2. Шикізат нарығын талдау
Кәсіпорынның шикізат базасына шөп өсірілетін алаңдар, жайылымдар және жем өндіретін кәсіпорындар кіреді. Келесі элеваторлармен келісімдер жасалған: Семей, Жаңғызтөбе, Аягөз, Павлодар. Қажетті жем көлемі осы бағыттардан сатып алынады.
Жем шығынын бағалау (есептік үлгі)
1 кг жем бағасы
15 тг
Тауық саны
50 000 бас
Күндік норма
200 г
Жылдық көлем: 360 × 0,2 × 50 000 = 3 600 000 кг. Жылдық шығын: 3 600 000 × 15 = 54 000 000 тг (шамамен 450 000$ ретінде берілген).
5. Өндіріс жоспары
Негізгі қорлардың құрылымы 2004–2006 жылдары айтарлықтай өзгермеген. Дегенмен құрал-жабдықтар мен беріліс құралдарының үлесі жыл сайын біршама төмендегені байқалады. 2005 жылы 5 259 мың теңгеге негізгі қорлар сатып алынған.
| Негізгі қор түрлері | 2004, мың тг | 2004, % | 2005, мың тг | 2005, % | 2006, мың тг | 2006, % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Ғимараттар | 122 643 | 24,7 | 122 643 | 24,6 | 116 945 | 25 |
| Құрал-жабдықтар және беріліс құралдары | 354 366 | 71,3 | 357 612 | 71 | 318 555 | 69 |
| Транспорттық құралдар | 17 301 | 3,6 | 17 301 | 3,4 | 17 079 | 4 |
| Басқалар | 2 204 | 0,4 | 4 217 | 1 | 6 786 | 2 |
| Барлығы | 496 514 | 100 | 501 773 | 100 | 459 365 | 100 |
Техникалық жағдайды бағалау үшін қолданылатын көрсеткіштер
- Жаңару коэффициенті
- Негізгі қорларды жаңарту мерзімі
- Шығару коэффициенті
- Тозу коэффициенті
- Техникалық жарамдылық коэффициенті
Пайдалану тиімділігін сипаттайтын негізгі көрсеткіштер
- Қор рентабельділігі (пайданың негізгі қорлардың ортажылдық құнына қатынасы)
- Қор қайтарымдылығы (өндірілген өнім құнының негізгі қорлар құнына қатынасы)
- Қор сыйымдылығы (негізгі қорлардың ортажылдық құнының шығарылған өнім сомасына қатынасы)
6. Өткізу және маркетинг стратегиясы
Кәсіпорын өнімдерін өндіріс көлемі артқан сайын нарыққа кезең-кезеңімен шығарып, өткізу арналарын кеңейтеді. Тұрақты тұтынушыларды қалыптастыру — нарықта тиімді жұмыс істеудің басты шарты.
Қоғам капиталы қатысушылардың бастапқы және қосымша жарналары, сондай-ақ шаруашылық және коммерциялық табыс есебінен құралады. Меншікті капитал құрамына жарғылық капитал, қосымша төленген капитал, резервтік капитал, бөлінбеген табыс және жабылмаған зиян кіреді.
Қаржылық тұрақтылық логикасы
Меншікті және қарыз капиталының оңтайлы арақатынасы кәсіпорынның қаржылық жағдайы мен тұрақтылығына тікелей әсер етеді.
7. Қаржылық жоспар
Қаржылық талдау — компанияны басқарудағы шешуші құрал. Ол ресурстардың қалыптасуына, ақша ағымына және басқарушылық шешімдердің тиімділігіне әсер етеді. Өнім бағасы, өндіріс көлемі, шикізатты сатып алу, жеткізу логистикасы, жабдық немесе технологияны ауыстыру сияқты шешімдер кәсіпорынның даму мақсаты мен қаржылық тұрақтылығына сай болуы тиіс.
Пайда көрсеткіштері
- Маржиналды пайда: табыс пен өндірістік шығын айырмасы
- Өнім өткізуден түскен пайда: маржиналды пайда мен кезең шығындарының айырмасы
- Таза пайда: барлық салықтарды төлегеннен кейін қалатын нәтиже
| № | Көрсеткіш | 2004 | 2005 | 2006 |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Өнімді өткізуден түскен пайда (теңге) | 397 588 | 453 033 | 499 236 |
| 2 | Өткізілген өнімнің өзіндік құны (мың теңге) | 345 987 | 415 698 | 442 521 |
| 3 | Жалпы пайда (мың теңге) | 51 601 | 43 335 | 56 715 |
| 4 | Кезең шығындары (мың теңге) | 32 564 | 28 294 | 48 087 |
| 5 | Негізгі қызметтің пайдасы (шығыны) | 19 037 | 15 041 | -8 628 |
| 6 | Негізгі емес қызметтің пайдасы (шығыны) | — | 18 834 | 2 892 |
| 7 | Таза пайда (шығын) | -3 793,3 | 6 036 | -159 |
| 8 | Адам саны | 342 | 368 | 416 |
| 9 | Сақталуы (%) | 76,2 | 86 | 97,8 |
| 10 | Рентабельділік (%) | 1,1 | 1,1 | 1,1 |
Кесте деректері бойынша кәсіпорын жалпы алғанда рентабельді жұмыс істейді. Дегенмен 2004 жылы өнім өткізуден түскен пайда жоғарырақ болған. Кәсіпорын қызметін толық бағалау үшін тереңдетілген экономикалық талдау қажет.
8. Тәуекелдерді талдау және тиімділікті есептеу
| Көрсеткіш | 2004 | 2005 | 2006 |
|---|---|---|---|
| Негізгі қорлардың ортажылдық құны | 248 257 | 250 886,5 | 229 682,5 |
| Пайда | 397 588 | 459 033 | 499 236 |
| Өндірілген өнім құны | 421 938 | 478 962,2 | 528 165,7 |
| Қор рентабельділігі | 1,60 | 1,99 | 20,0 |
| Қор қайтарымдылығы | 1,66 | 2,11 | 1,93 |
| Қор сыйымдылығы | 0,6 | 0,48 | 0,52 |
| Көрсеткіш | 2004 | 2005 | 2006 |
|---|---|---|---|
| Құс саны (мың бас) | 421 | 527 | 539 |
| Тауық саны (мың бас) | 198 | 287 | 239 |
| Жас тауық саны (мың бас) | 223 | 225 | 286 |
| Жұмыртқа өндіру (мың дана) | 73 739 | 74 775 | 79 918 |
| Орташа жұмыртқалауы (дана) | 328,7 | 265 | 295 |
| Жұмыртқа өткізуі (мың дана) | 61 846 | 71 287 | 77 767 |
| Ет өткізу, тірі салмақ (цн.) | 1 520 | 3 848 | 3 806 |
| Ет өткізу, сойылған салмақ (цн.) | 1 347 | 2 463 | 2 598 |
Динамика бойынша негізгі қорытындылар
- 2004–2006 жылдары құс саны жалпы 118 мың басқа (+28%) өсті.
- Жұмыртқа өндірісі 6 179 мың данаға (+8,4%) артты.
- Жұмыртқа өткізуі 15 921 мың данаға (+25,7%) өсті.
Жұмыртқа өндірісі тауық санына және сақталу деңгейіне тәуелді. Кәсіпорында өндірістік өзіндік құн есептеледі, оның белгілі бір бөлігі еттің өзіндік құнына енгізіледі, сондықтан ет бағасы ай сайын өзгеріп отыруы мүмкін.
Өзіндік құнның басқарудағы мәні
Өнімнің өзіндік құны өндірістің экономикалық тиімділігін сипаттайтын негізгі көрсеткіштердің бірі. Ол кәсіпорынның қаржылық нәтижелеріне және жалпы қаржылық жағдайына тікелей ықпал етеді. Өзіндік құнды талдау оның өзгеру себептерін айқындап, төмендету резервтерін анықтауға мүмкіндік береді.
Қорытынды
Семейқұс АҚ өнімдері Семей қаласында ғана емес, оған қарасты аудандарда және Қазақстанның ірі әрі шағын қалаларында да сұранысқа ие. Нарықтық ортадағы басты мақсат — сапалы әрі бәсекеге қабілетті өнім шығару.
Кәсіпорынның ұйымдастырушылық-басқарушылық құрылымы талданып, 2004–2006 жылдардағы шығын-пайда, тиімділік және рентабельділік көрсеткіштері қарастырылды. Нарықта тұрақты тұтынушыларды қалыптастыру — негізгі маркетингтік стратегия ретінде белгіленеді.
Сапа және сенім
Кәсіпорын автоматтандыру және инновациялық технологияларды енгізу бағытында жұмыс істейді. Өнім сапасы арқылы тұтынушылар сеніміне ие болғаны, рекламация және қайтарым жағдайлары тіркелмегені атап өтіледі.
Семейқұс АҚ менеджменті нарық өзгерістеріне бейімделуге және оң тенденцияларды дамытуға дайын. Кәсіпорын өнім көлемін ұлғайтумен қатар, сапаны қатаң бақылауды басымдық ретінде ұстайды. Ішкі бақылау жүйесі де дамыған: шаруашылық операциялардың негізділігі, уақтылығы және дұрыстығы бухгалтерия тарапынан тұрақты бақылауда болады.
Миссия
Семейқұс АҚ миссиясы — халықтың құс өнімдеріне деген қажеттілігін қанағаттандыру.
Ескерту: Кестелер мен көрсеткіштер бастапқы мәтіндегі деректер негізінде берілді; кейбір терминдер мен сөйлемдер грамматикалық тұрғыдан өңделіп, мазмұны сақталды.