Қазақша рефераттар

Шарт ұғымы. туралы

Шарт ұғымы

Екі жақты мәмілелер, әдетте, шарт нысанында жасалады. Шарт — адамзат тарихында адамдар арасындағы қатынастарды реттеудің ең көне әрі кең тараған тәсілдерінің бірі.

Шарттар сату–сатып алу, айырбас, рента, мүлікті жалға беру, сақтау және басқа да қатынастарды жүзеге асырудың құқықтық негізі болып табылады.

Анықтамасы

Шарт — екі немесе одан да көп адамның азаматтық құқықтар мен міндеттерді белгілеу, өзгерту немесе тоқтату туралы келісімі.

Шарт еркіндігі қағидасы

Шарт еркіндігі — шарт жасаудың негізгі әрі өзгермейтін қағидасы. Ол тараптардың өз еркімен келісімге келуін және шарт мазмұнын айқындауын қамтамасыз етеді.

  • Шарт жасау еркіндігі — шартты өз қалауымен жасау немесе жасамау.

  • Итермелеуге жол бермеу — шарт жасасуға мәжбүрлеуге тыйым салу.

  • Шарт түрін таңдау еркіндігі — тараптардың келісім нысанын өздері айқындауы.

  • Шарт талаптарын еркін енгізу — тараптар өз қалауы бойынша әртүрлі жағдайларды шартқа кірістіре алады.

  • Заңда көзделген және көзделмеген шарттарды жасау — құқықтық шектеулер сақталған жағдайда.

Тараптар және шарт мазмұны

Шарттың тараптары

Шарттар көбіне екі жақты жасалады. Дегенмен көп жақты шарттар да болады: мұнда екіден көп тарап қатысып, келісілген ерікке байланысты құқықтық салдар туындайды.

Шарттың мазмұны

Шарттың мазмұны, заңда тікелей көрсетілген жағдайлардан басқа, тараптардың ортақ келісімі бойынша анықталады.

Шарттың нысаны

Тараптардың еркі белгілі бір нысанда білдірілуі тиіс. Шарт ауызша немесе жазбаша түрде жасалуы мүмкін.

Шарттарды жіктеу

Шарттарды жіктеудің маңызы өте зор: шарттың дұрыс айқындалуы тараптардың мүдделерін тиімді қорғауға көмектеседі.

Күшіне енуіне қарай: консенсуалды және реалды

КОНСЕНСУАЛДЫ

Тараптардың келісімге келуі шарттың жасалғанын білдіреді және сол сәттен бастап күшіне енеді.

Мысалдар: сату–сатып алу, мүлікті жалға алу және т.б.

РЕАЛДЫ

Шарттың жасалуының негізі — мүлікті немесе затты беру. Зат берілген сәттен бастап шарт жасалды деп есептеледі.

Мысал: несие шарты.

Жеткізіп беру шарты

Жеткізіп беру шарты — консенсуалды мәміле. Құқықтар мен міндеттердің пайда болу сәті тараптардың келісімімен айқындалады.

Егер келісілген мерзімде шарт бұзылса, екінші тарап шарттың орындалуын, шығындарды өтеуді, айыппұл өндіріп алуды және басқа да талаптарды қоюға құқылы.

Несие шарты

Несие шарты — реалды шарт. Құқықтар мен міндеттер несие алушы ақша қаражатын алған сәттен бастап пайда болады.

Ақылы және ақысыз шарттар

Ақылы шарт бойынша міндетін орындаған тарап тиісті ақысын алуға құқылы. Мысалы, қызмет көрсеткен адам көрсеткен қызметі үшін ақы алады.

Ақысыз шарт бойынша бір тарап екінші тарапқа затты ақы алмай (немесе қарсы орындаусыз) беруге міндеттенеді. Мысалы, сыйға беру.

Біржақты міндеттеуші және өзара келісілген шарттар

Өзара келісілген

Шарттардың басым көпшілігі өзара келісілген: құқықтар мен міндеттер екі тарапқа да ортақ түрде жүктеледі.

Мысалы, сатып алу–сату шартында сатушы тауарды беруге міндетті және ақысын талап етуге құқылы; сатып алушы тауарды талап етуге құқылы әрі оны қабылдап, ақысын төлеуге міндетті.

Біржақты міндеттеуші

Мысалы, сыйға беру шарты біржақты міндеттеуші болады: сыйға алушының міндеті болмайды, ол тек құқықтарға ие және сыйды қабылдау не қабылдамауды өзі шешеді.

Жария шарт

Жария шарт — коммерциялық ұйыммен жасалатын және қызметінің сипатына қарай өзіне жүгінген әркімге тауар сату, жұмыс орындау немесе қызмет көрсету жөніндегі міндеттемелерді белгілейтін шарт.

Қолданылатын салалар

  • байланыс қызметтері
  • энергиямен қамтамасыз ету
  • медицина
  • мейманхана қызметі
  • банк қызметтері
  • көпшілік пайдаланатын көлікпен тасымалдау

Негізгі талап

Коммерциялық ұйым жария шарт жасасқанда бір тұтынушыға қызмет көрсетуден бас тартып, екіншісіне артықшылық (жеңілдік) бермеуі тиіс. Жария шарттың талаптары барлық тұтынушылар үшін бірдей қойылады.

Сенімхат

Сенімхат — бір тұлғаның (сенім білдіруші) екінші тұлғаға (сенім білдірілген тұлғаға) өзінің атынан әрекет ету үшін жазбаша өкілеттік беруі.

Түрлері

  • негізгі
  • арнайы
  • бір мезгілдік

Мерзімі

  • Ең ұзақ мерзімі: 3 жыл.
  • Мерзімі көрсетілмесе: берілген күннен бастап 1 жыл бойы жарамды.
  • Берілген күні көрсетілмесе: сенімхат жарамсыз деп танылады.