Мұқан Иманжановтың балалар әдебиетіне қосқаны
Өмірбаяны және қалыптасу жолы
Мұқан Иманжанов 1916 жылы Қарағанды облысының қазіргі Ұлытау ауданында дүниеге келген. Ол ауыл мектебінде, Қарсақпайдағы ФЗО мектебінде және Алматыдағы Есеп-санақ техникумында білім алды. Жоғары білімді Қазақтың Еңбек Қызыл Ту орденді С.М. Киров атындағы Мемлекеттік университетінде тәмамдады.
1938 жылдан бастап журналистика саласында қызмет етті. Республика баспалары мен редакцияларында, Қазақ радиокомитетінде жауапты міндеттер атқара жүріп, қазақ әдебиетінің проза және драматургия бағыттарында өнімді еңбек етті.
Публицистикасы: соғыс жылдарындағы сөз қуаты
Мұқан Иманжанов қазақтың таңдаулы публицистерінің бірі саналады. Ұлы Отан соғысы жылдарында кеңес адамдарының күнделікті еңбегі мен ерлігі туралы жазған мақалалары өткірлігімен, мақсаттылығымен, айқын ойымен және тілінің қарапайым әрі көркемдігімен ерекшеленеді.
Оның публицистикалық үні нақты дерекке, азаматтық позицияға және оқырманды әрекетке жұмылдыратын сенімді пафосқа құрылған.
Балалар мен жасөспірімдер бейнесі: оптимизм және әрекет
Жазушы шығармаларында өмірге немқұрайды қарайтын тоғышар балалар емес, қайта өмірге құштар, қозғалысқа сай қимыл жасайтын, оптимист жас кейіпкерлер алға шығады. Басты кейіпкерлер бойынан кеңес дәуіріндегі балалардың еркіндікке ұмтылған серпінін, өздерін үлкен өмірдің «кішкентай кірпіші» ретінде сезінетін жауапкершілігін көреміз.
«Жас шебер» очеркіндегі Фаруза
«Жас шебер» очеркінде 7-сыныпты жаңа аяқтап, тігінші дайындайтын қолөнер училищесіне түскен Фарузаның ұжым арасына келгендегі ішкі өзгерісі нанымды суреттеледі: ол өзін мүлде басқа ортада, басқа талап пен тәртіп аясында сезінеді.
Фаруза қандай кейіпкер?
Саналы, жаңа ой мен жаңа мақсатқа берік жас.
Әдеби ой
Жас ұрпақ — құрылыстың жаңа қайраткері, жігерлі өмірдің мұрагері.
Мұқан Иманжанов жасөспірімнің жасқануды білмейтін қуатын, жігерін табиғи қалпында көрсете отырып, кішкентай кейіпкерлердің іс-әрекетін ірі идеямен ұштастырады.
Шығармашылық белестері мен басылымдары
- 1948 — «Жастық» атты әңгімелерінің алғашқы жинағы жарық көрді; жасөспірімдер театрында «Жасөспірім» пьесасы қойылды.
- 1950 — «Алғашқы ойлар» повесін жазды.
- 1955 — тың игеру аймақтарына барып, тың тақырыбын алғаш көтерген «Тыңдағылар» атты әңгімелер жинағын шығарды.
- 1958 — Мәскеуде өткен онкүндік аясында әңгімелер жинағы орыс тілінде жарық көрді («Кондуктор», «Таныс қыз», «Кішкентай көрші», «Есеновтың тағдыры» және т.б.).
Балаларға арналған шығармаларын ол пионер журналы редакциясында істеген жылдары көбірек жазған. «Талап», «Ораз бен Боря», «Жол үстінде» сияқты әңгімелері 1952 жылы шыққан «Таныс қыз» жинағына енген.
Ерлік пен еңбек тақырыбы: кейіпкер мінезі
Мұқан Иманжанов кейіпкерлері күресе де, еңбектене де біледі. Мәселен, «Адам туралы аңыз» әңгімесіндегі Петя мен оның қарт әкесі, сондай-ақ «Жыртық дәптер» әңгімесінде фашистер қолынан қаза тапқан қазақ жігітінің ерлігі — жазушының адамдық биіктікті нақты әрекет арқылы көрсететінін аңғартады.
Көркемдік ұстаным
Кейіпкер мінезі ұранмен емес, күнделікті еңбектің ырғағымен, жауапкершілік пен таңдаудың шынайы сәттерімен ашылады.
Тәрбиелік өзек
Жас оқырманға бағытталған туындыларында қайсарлық, ұжымшылдық, мақсатқа адалдық идеялары айқын сезіледі.
«Алғашқы ойлар» повесі: жаңашылдық мәні
«Алғашқы ойлар» повесі — үлкен дайындықтың, мол ізденістің және зерделі зерттеудің нәтижесі. Шығармада мектеп жұмысын өндірістік оқумен ұштастыра жүргізу мәселесі көтеріледі және бұл тақырып әдеби кеңістікке алғашқылардың бірі болып батыл енгізіледі.
Осы қыры арқылы Мұқан Иманжанов балалар әдебиетіндегі жазушылық жаңашылдығын айқындай түседі.