Қазақша рефераттар

Маталарды дайындау

Маталарды дайындау: мақсат, кезеңдер және сапа талаптары

Маталарды дайындау процесі бірнеше операциядан тұрады: шикі матаны қабылдау, тегістеу (күйдіріп тазалау), қайташлихталау, буландыру, ағарту. Қажет болған жағдайда маталар мерсеризацияланады, өсімдік талшықтарынан қосымша тазаланады, қысқартылады және ширату машиналарында ен беріледі.

Бұл операциялардың жалпы мақсаты — матаның бетіндегі табиғи қоспаларды, түкті талшықтарды және өндіріс кезінде қосылған көмекші заттарды (шлихта, парафин, стеарин және т.б.) мүмкіндігінше толық алып тастау, сондай-ақ матаға тұрақты ақтық беру. Нәтижесінде мата бояуға немесе баспаға бірқалыпты дайын болады.

Негізгі талаптар

  • Қайнатылған және ағартылған маталар бірқалыпты боялуы тиіс.
  • Матаның физика-механикалық қасиеттері нашарламауы қажет.
  • Процестер мүмкіндігінше үздіксіз ұйымдастырылуы керек.
  • Мерсеризация матаның шөгуін төмендетуі тиіс (қолданылған жағдайда).

Шикі матаны қабылдау және партияны қалыптастыру

Маталарды қабылдау фабриканың шикі мата қоймасында жүргізіледі. Тоқыма фабрикаларынан мата көбіне кесінді (орам) түрінде келеді: әр кесіндінің ұзындығы ондаған метрге дейін жетеді. Әрбір кесіндіде маркілеу болады, онда артикул, матаның сорты, нөмірі, метр саны және басқа деректер көрсетіледі.

Ақауға сұрыптау

Әр келген партиядан шамамен 10% үлгі кесіліп алынып, бақылау үшін ақауға сұрыптауға жіберіледі. Мақсат — матаның нақты сорттылығының спецификацияға сәйкестігін анықтау және безендіру (өңдеу) үшін партияны дұрыс таңдау.

  • Сыртқы көрініс ақауларын тексеру
  • Физика-механикалық көрсеткіштерге зертханалық талдау

Клеймалау және тігу

Сұрыптаудан кейін партия іріктеліп, клейма қойылады. Клеймада партия нөмірі, мата артикулы, тоқыма фабрикасының атауы және өңдеу тәсілі көрсетіледі.

Бір партияға кіретін кесінділер тігін машиналарында (мысалы, ПМЗ, ЗМЗ және т.б.) тігіледі. Ең қолайлысы — түйісу орындарын берік бекіту. Тігіс орны берік, қалыңдаусыз, қыртыссыз және бүгілу іздерінсіз болуы тиіс: өндірістік қалдық мөлшері осы сапаға тікелей тәуелді.

Қоймадан дайындалған партиялар ағарту цехына жіберіледі, мұнда негізгі дайындық операциялары орындалады.

Матаны күйдіріп тазалау (тегістеу)

Тегістеу — мата бетінде шығып тұрған түк талшықтарының ұштарын күйдіріп алып тастау үшін жүргізілетін операция. Көпшілік маталар тегістеуден өтеді, бірақ түтілетін маталар (фланель, бумази, байка және т.б.), пестроматалар, марлылар, сирек құрылымды және махрлы маталар, әдетте, бұл өңдеуге тартылмайды.

Қолданылатын машиналар

Тегістеу процесі үш типтегі машиналарда орындалады:

  • Газотегістеуші (газ жандырғыштарымен)
  • Желобты/плиталы (қыздырылған плиталар арқылы)
  • Цилиндрлік (айналатын қыздырылған цилиндр беті арқылы)

Ең прогрессивті және кең таралғаны — газ арқылы күйдіріп тазалау. Ол маталардың кең ассортиментін бір өтуде өңдеуге мүмкіндік береді: түк тек беттен ғана емес, жіптер арасындағы аралықтардан да күйдіріліп тазартылады. Газдық машиналар конструкциясы қарапайым әрі өнімділігі жоғары.

Процестің қысқаша жүрісі

  1. 1 Мата тиеу құрылғысына беріледі, тарқатылады және түзетіледі.
  2. 2 Қиқым тазалаушы камерада щеткамен қиқымдардан тазартылады.
  3. 3 Газбен күйдіру бөлігінде мата алдымен бір бетімен, кейін астарлы бетімен өңделеді.
  4. 4 Ұшқын сөндіргіште қалған ұшқындар толық өшіріледі.

Машинадағы жылжу жылдамдығы 50–250 м/мин аралығында, ол матаның түрі мен сызықтық тығыздығына байланысты реттеледі.

Мүмкін ақаулар

  • Жеткіліксіз күйдіріп тазалану
  • Бірқалыпты емес күйдіру
  • Матаның күйіп кетуі
  • Плиталардың бірқалыпты қызбауынан матаның әркелкі өңделуі

Қайташлихталау (шлихтаны кетіру)

Қайташлихталаудың мақсаты — тоқу процесінде негіз жібінің беріктігін және тозуға төзімділігін арттыру үшін жағылған шлихтаны матадан алып тастау. Қайташлихталанбаған мата қатқыл болады, бұл кейінгі өңдеулерді (әртүрлі ерітінділермен сіңдіру және жуу) күрделендіреді.

Бұл кезеңде шлихтамен бірге талшықтардан табиғи қоспалардың бір бөлігі де кетеді (мысалы, целлюлоза қалдықтары).

Химиялық әсер ету

Шлихтаны кетіру үшін мата күкірт қышқылы ерітіндісімен (3–6 г/л) немесе күйдіргіш натрий ерітіндісімен (3–5 г/л) 30–40°C температурада сіңдіріліп, кейін 12–18 сағат демалдыруға жатқызылады. Су мен реагенттердің әсерінен крахмал ісініп, жартылай немесе толық еритін күйге өтеді.

Кей жағдайда қышқылдар мен сілтілердің орнына шлихтаға әсер ететін бактериалдық препараттар қолданылады.

Сіңдіру және жуу логикасы

Суландыру жгутты сіңдіру машиналарында жүргізіледі: мата екі ағынмен үздіксіз беріліп, орау роликтерінде жгуттар (түйіндер/орамалар) түзеді. Сіңдірілген мата арнайы компенсаторлардың үстіне төселіп демалдырылады, содан кейін жгутты жуу машиналарында жуылады.

Қайнату: қоспаларды терең кетіру

Қайнату матадан крахмал қалдықтарын, целлюлоза құрамындағы парафин тәрізді және майлы-пектинді қосылыстарды, сондай-ақ азотты заттарды кетіру үшін жүргізіледі. Сонымен бірге «галочка» сияқты механикалық қоспалар да алынады.

Нәтижесі

  • Мата бастапқы массасының 8%-ға дейін жоғалтуы мүмкін.
  • Термиялық төзімділік артады.
  • Гигроскопиялылық жақсарады.

Негізгі реагенттер және олардың рөлі

Қайнатуда көбіне күйдіргіш натрий және әртүрлі беттік-белсенді заттар қолданылады (әдетте бір сатылы өңдеуде). Қосымша ретінде суландырғыштар, бисульфит немесе натрий силикаты пайдаланылуы мүмкін.

Препараттардың әсерінен балауыз тәрізді заттар жуылып, май қышқылдарының натрий тұздары түзіледі, ал пектинді және азотты қосылыстар гидролизге ұшырайды. Ерітіндінің бірнеше рет әсер етуі қоспалардың біртіндеп толық кетуін қамтамасыз етеді. Беттік-белсенді заттар процесті едәуір жылдамдатады.

Қайнату қазандықтарындағы процесс логикасы

Жылжымалы құрылымды (марлі типтес) маталар қайнату қазандықтарында өңделеді. Мата алдын ала сілтілі ерітіндімен сіңдіріліп, қазандыққа механикалық жинаушы арқылы тиеледі. Қазандық берілген концентрациядағы ерітіндімен толтырылып, вакуум арқылы тығыздалады. Кейін ерітінді қыздырғыш арқылы айдалып, қазандық ішінде төменнен жоғарыға қарай циркуляцияланады.

Әдетте 2–2,5 сағаттан кейін циркуляция бағыты кері ауыстырылып, процесс тағы шамамен 2,5 сағатқа жалғасады. Қайнатудан соң қазандық салқындатылып, мата ыстық және салқын сумен жуылады. Бірінші жуудан қалған ерітінді келесі партияны алдын ала суландыру үшін қайта пайдаланылуы мүмкін.

Қайнату кезіндегі ықтимал ақаулар

  • Мата әлсіреуі (қазандыққа ауа оттегісі түссе).
  • Жете қайнатылмау (ерітінді концентрациясы төмен болса немесе уақыт жеткіліксіз болса).