Балалар ренжіді

1) Сабақ үстіндегі күлкі

Сіз сыныпты тыныштандырып, сабақты бастадыңыз. Бір кезде оқушы қатты күлді. Сіз таңдана қарағаныңызда, ол тіке қарап: «Сіз түсіндірген кезде сізге қарап күлгім келеді», — деді. Қандай шешім қабылдайсыз?

1. 1.«Қарай гөр, өзін!»
2. 2.«Саған не күлкілі?»
3. 3.«Еркің білсін.»
4. 4.«Есің дұрыс па?»
5. 5.«Көңілді адамдарды ұнатамын!»
6. 6.«Көңіл күйіңді көтергеніме қуаныштымын.»
7. 7.Өз жауабыңыз.

2) «Сіз бізге ештеңе үйрете алмайсыз»

Сабақ берген алғашқы күніңізде (немесе бірнеше күннен соң) оқушы: «Менің ойымша, сіз мұғалім ретінде бізге ештеңе үйрете алмайсыз», — деді. Не деп жауап бересіз?

1. 1.«Сенің ісің мұғалімге үйрету емес, оқуың керек.»
2. 2.«Әрине, мен сендейлерге ештеңе үйрете алмаймын.»
3. 3.«Бәлкім, басқа сыныпқа ауысып, басқа мұғалімнен оқуың керек шығар.»
4. 4.«Шын мәнінде, сенің оқығың келмейді.»
5. 5.«Неге олай ойлайтыныңды білгім келеді.»
6. 6.«Осыны нақтырақ сөйлесейік. Мүмкін, мен бір нәрсені дұрыс істемеген шығармын?»
7. 7.Өз жауабыңыз.

3) Тапсырмадан бас тарту

Мұғалім тапсырма берді. Оқушы: «Орындағым келмейді», — деді. Мұғалім қалай әрекет етуі керек?

1. 1.«Орындағың келмесе, орындатамын!»
2. 2.«Онда сен неге мектепке келдің?»
3. 3.«Оқымасаң, өзіңе жаман. Өзіңе зиян жасап тұрсың.»
4. 4.«Мұның немен аяқталатынын түсінесің бе?»
5. 5.«Себебін түсіндіріп бере аласың ба?»
6. 6.«Мүмкін, сен дұрыс айтатын шығарсың. Отырып сөйлесейік.»
7. 7.Өз жауабыңыз.

4) Өзіне сенімсіздік және оқу мотивациясы

Оқушы өз үлгеріміне көңілі толмай, жаңа тақырыпты түсінбей: «Мұғалім, мен келешекте жақсы оқып, сыныптағы басқа балалардан оза аламын ба?» — деп сұрады. Мұғалім не деп жауап беруі керек?

1. 1.«Шынымды айтсам, күмәнім бар.»
2. 2.«Әрине, бұған күмәнданба.»
3. 3.«Қабілетің жақсы, сенен үлкен үміт күтемін.»
4. 4.«Неге өзіңе сенбейсің?»
5. 5.«Сөйлесіп, қиындықтың неде екенін анықтайық.»
6. 6.«Бәрі екеуіміздің бірлесіп жұмыс істеуімізге байланысты.»
7. 7.Өз жауабыңыз.

5) «Сабаққа қатысқым келмейді»

Оқушы: «Қазір сіздің сабағыңызға қатысқым келмейді, достарыммен қыдырғым келеді», — деді. Қалай жауап берген дұрыс?

1. 1.«Осылай істеп көр.»
2. 2.«Келесіде ата-анаңды ертіп келуіңе тура келеді.»
3. 3.«Өзің біл. Емтихан тапсыратын да — өзің. Босатқан күндерің үшін жауап бересің.»
4. 4.«Сен сабаққа мүлде көңіл бөлмейтін сияқтысың.»
5. 5.«Мүмкін, саған мектепті тастау керек шығар?»
6. 6.«Одан әрі не істеймін деп ойлайсың?»
7. 7.«Неге саған достарыңмен қыдыру сабақтан қызығырақ екенін білгім келеді.»
8. 8.«Түсінемін: демалу қызық. Бірақ неге дәл осылай ойлайтыныңды талқылайық.»
9. 9.Өз жауабыңыз.

6) Мұғалімнің шаршағанын байқау

Оқушы: «Сіз бүгін өте шаршаған сияқтысыз», — деді. Мұғалім қалай жауап беруі керек?

1. 1.«Маған мұндай ескерту жасау дұрыс емес.»
2. 2.«Иә, өзімді нашар сезініп тұрмын.»
3. 3.«Өзіңді жөндеп ал!»
4. 4.«Бүгін нашар ұйықтадым, жұмысым да көп болды.»
5. 5.«Уайымдама, менің шаршағаным сабағымызға зиян келтірмейді.»
6. 6.«Қамқорлығыңа рахмет, өте байқағыш екенсің.»

7) «Сабағыңыз маған көмектеспейді»

Оқушы: «Сіздің сабағыңыздың маған пайдасы жоқ сияқты. Сабақты тастасам ба?» — деді. Мұғалімнің жауабы қандай болуы керек?

1. 1.«Ондай ақымақтықты таста!»
2. 2.«Ойлап тапқанын қарашы…»
3. 3.«Мүмкін, саған басқа мұғалім керек шығар?»
4. 4.«Неге олай ойлайтыныңды нақтырақ білгім келеді.»
5. 5.«Бірге отырып, басқа шешім жолдарын қарастырайық.»
6. 6.«Мүмкін, жағдайды басқаша шешерміз.»
7. 7.Өз жауабыңыз.

8) Артық сенім

Оқушы: «Қаласам, кез келген жұмысты істей аламын. Сіздің пәніңізді меңгеру маған қиын емес», — деді. Мұғалім қалай жауап беруі керек?

1. 1.«Сен өзіңді тым жоғары бағалайсың.»
2. 2.«Қайдам? Сенің мына қабілетіңмен бе?»
3. 3.«Өзіңе сенімді сияқтысың.»
4. 4.«Еңбек етсең, қолыңнан келетініне күмәнім жоқ.»
5. 5.«Ол үшін көп еңбектену керек.»
6. 6.«Шектен тыс сенімділік іске кері әсер етуі мүмкін.»
7. 7.Өз жауабыңыз.

9) Ескертуге жауап: «Мен қабілеттімін»

Мұғалімнің ескертуіне оқушы: «Мені өте қабілетті адам санайды, пәнді қиындықсыз меңгере аламын», — деді. Мұғалім не деуі керек?

1. 1.«Сен бұл ойға сәйкес келмейсің.»
2. 2.«Қиналғаныңа қарағанда, білімің жеткіліксіз сияқты.»
3. 3.«Көп адам өзін солай санайды, бірақ іс жүзінде олай болмай жатады.»
4. 4.«Өзің туралы жақсы ойда болғаныңа қуаныштымын.»
5. 5.«Ендеше оқуыңа одан да көп күш салуың керек.»
6. 6.«Өзіңнің шамаңды нақты бағаламай жүрген сияқтысың.»
7. 7.Өз жауабыңыз.

10) «Дәптерімді ұмытып кетіппін»

Оқушы: «Мен тағы да дәптерімді ұмытып кетіппін», — деді. Не деп жауап беру керек?

1. 1.«Тағы да ма?»
2. 2.«Бұл жауапсыздық қой.»
3. 3.«Бұл іске енді басқаша қарау керек сияқты.»
4. 4.«Неге екенін айтуға бола ма?»
5. 5.«Ең құрығанда дәптерді ұмытпайтындай мүмкіндік болмады ма?»
6. 6.«Неге мен бұл туралы үнемі ескертемін деп ойлайсың?»

11) «Маған көбірек көңіл бөлсеңіз»

Оқушы: «Маған басқа оқушыларға қарағанда көбірек көңіл бөлгеніңізді қалаймын», — деді. Мұғалім не деуі керек?

1. 1.«Неге саған басқалардан гөрі ерекше қарауым керек?»
2. 2.«Кімге қалай қарау керегін өзім білемін.»
3. 3.«Сен сияқты өтініш жасайтындар маған ұнамайды.»
4. 4.«Неге мен сенің өтінішіңнің себебін білуім керек?»
5. 5.«Егер мен сені ерекше жақсы көремін десем, өзіңді жақсы сезінер ме едің?»
6. 6.«Өзіңше, мен саған қандай көзқарастамын?»
7. 7.Өз жауабыңыз.

12) «Себебін түсіндіріп, не істеу керегін айтыңыз»

Оқушы: «Пәнді дұрыс түсіне алмай жүрмін. Мені не мазалайтынын айттым. Себебін және әрі қарай не істеу керегін айтыңыз», — деді. Мұғалім не деуі керек?

1. 1.«Меніңше, сен өзіңе көңілің толмай жүрген сияқтысың.»
2. 2.«Алаңдайтын ештеңе жоқ.»
3. 3.«Пікір айтпас бұрын жағдайды тереңірек түсінуім керек.»
4. 4.«Біраз жұмыс істеп алайық, кейін осыған қайта ораламыз. Шешімін табамыз.»
5. 5.«Қазір нақты жауап бере алмаймын, ойлануым керек.»
6. 6.«Алаңдама, мен де сенің жасыңда осындай қиындық көргенмін.»
7. 7.Өз жауабыңыз.

13) Мұғалімнің сөйлеу мәнеріне сын

Оқушы: «Маған сіздің сөйлегеніңіз, сабақ түсіндіргеніңіз ұнамайды», — деді. Мұғалімнің жауабы қандай болуы керек?

1. 1.«Бұл жақсы емес.»
2. 2.«Сен бұл туралы ештеңе түсінбейтін сияқтысың.»
3. 3.«Келесі сабақтарда көзқарасың өзгереді деп ойлаймын.»
4. 4.«Неге?»
5. 5.«Сабақты қалай түсіндіргенімді қалайсың?»
6. 6.«Әр адамның қабылдауы әртүрлі.»
7. 7.«Мен не үшін сабақ түсіндіремін деп ойлайсың?»
8. 8.Өз жауабыңыз.

14) Сыныптасымен қарым-қатынас

Оқушы сыныптасымен қарым-қатынасы нашар екенін айтып: «Мен онымен бірге оқығым келмейді», — деді. Мұғалім қалай жауап беруі керек?

Жағдай №1: Сағат жоғалуы және күдік

Үзіліс кезінде оқушы қыз партаның үстіне қалдырған қолсағаты жоғалып кетеді. Қыз мұғалімге шағымданады. Мұғалім сыныптан сағатты іздеуді талап етеді. Сағат күтпеген жерден бір оқушы ұлдың партасының үстінен табылады. Ұл қорқып, сағатты алмағанын айтады. Оқушылар да, мұғалім де оның сөзіне әрең сенеді. Сабақ соңында ұлдың анасы келеді: баласы кінәсіз екенін айтқан, анасы да ұлы ұры екеніне сенбейді. Мүмкін, біреу әдейі оның партасына қойып кеткен шығар. Қалай шығу керек?

1. A)Анасына ұлының мұқият болуын, осындай жағдайларда кінәсіздігін белсенді дәлелдеуі керектігін айту.
2. Б)«Төбелестен соң қол бұлғамайды» деп қысқа қайыру.
3. В)Анасын «тергеу»: кінәсіз болса, өзін сенімді ұстауы керек еді, адалдығына күмән тудырмауы тиіс деу.
4. Г)Анасын тыныштандырып, қажет болса медициналық көмек ұсынып, ұлын бақылауды кеңес беру (адал ма, кінәлі ме?).
5. Д)Анасының алдында кешірім сұрау.
6. Е)Ертең полиция шақыртып, кінәліні тауып, мойындатуды қарастыруды айту.

Жағдай №2: Затты бүлдіру және өтемақы

Үзілісте ұл мен қыз ұрсысып жатыр. Мұғалім себебін сұрағанда, ұл қыздың мектепке әкелген жаңа затын (қымбат бұйымын) бұзып қойғанын, кездейсоқ болғанын айтады. Қыз ақшасын төлеуді немесе жаңасын әкеліп беруді талап етеді. Не істеу керек?

1. A)Қыздың талабы дұрыс: бүлінген заттың құны өтелуі тиіс.
2. Б)Қыздың талабы қате: ұл әдейі сындырған жоқ.
3. В)Балаларды тыныштандырып, ата-аналарымен хабарласып (немесе мектепке шақырып), мәселені бірлесе шешу.
4. Г)Қызды тыныштандырып, ұлдың ата-анасын мектепке шақыру; материалдық мәселе солармен шешілуі тиіс.
5. Д)Қызды мектепке қымбат зат әкелгені үшін сөгу; сыныптасына бермеуі керек еді деу.
6. Е)Оқушыларды мәселені дау-дамайсыз шешуге шақыру.

Жағдай №3: Сабақ тақырыбынан ауытқитын сұрақ

Химия сабағында оқушы: «Батыс университеттерінде эстрада жұлдыздарының өмірі туралы сабақ өтеді екен (мысалы, Мадонна). Барғысы келетіндер көп! Бізге де сондай болса қайтеді?» — деді. Қандай жауап орынды?

1. A)Суық түрде: «Батыс университетіне түскенде оқисың, қазір химия оқы!»
2. Б)Мысқылмен: «Армандау артық емес…»
3. В)Жай ғана: «Үзілісте армандайық, қазір сабақ оқиық.»
4. Г)Назар аудармай, қатаң: «Көңіліңді бөлме, тапсырманы орында.»
5. Д)Оқушылармен ақылдасу: тағы қандай факультеттер ашуға болады?
6. Е)Шынайы қызығушылықпен: «Қызық екен. Осыны сынып сағатында талқылап көрсек қайтеді?»

Жағдай №4: Концерттегі телефон қоңырауы

Акт залында мерекелік концерт өтіп жатыр. Сахнада қыз гитарамен ән айтып тұрғанда, бір оқушының телефоны тоқтамай шырылдайды. Барлығы дыбыс шыққан жаққа қарайды, шу көтеріле бастайды. Не істеу керек?

1. A)Үндемей белгі беріп, телефонды өшіріп, сыртқа шығуын ишаралау.
2. Б)Нық дауыспен: «Нұрбол, телефоныңды өшір!»
3. В)Айғайлау: «Жомартов, тағы да өзің бе?»
4. Г)Сахнадағы қыздың көңілін бөлмеу үшін ештеңе болмағандай үнсіз қалу.
5. Д)Сахнаға айғайлау: «Айта бер, көңіл бөлме!»
6. Е)Мұны өз қателігіңіз деп қабылдау: алдын ала телефонды міндетті түрде өшіру талабын нақты енгізбеу.