Қазақша рефераттар

Шылым шегудің теріс салдарға әкеп соғатын себептері

Шылым шегудің алдын алу

Бұл материал шылым шегудің адам ағзасына әсерін анатомия және физиология тұрғысынан түсіндіруге, жеке бас пен әдеп мәдениетін қалыптастыруға, сондай-ақ алынған білімді өмірде қолдана білуге бағытталған.

Сабақтың мақсаттары

  • Шылым шегудің денсаулыққа зиян екендігі туралы бастапқы ғылыми түсінік қалыптастыру.
  • Жеке бас мәдениеті мен әдептілікке тәрбиелеу.
  • Ақпаратты талдап, қорытынды шығарып, білімді өмірде қолдануға үйрету.

Сабақтың қысқаша құрылымы

  1. 1Ұйымдастыру.
  2. 2Тақырыппен таныстыру.
  3. 3Тест және талқылау.
  4. 4Түсіндіру: түтін құрамының ағзаға әсері.
  5. 5Кестемен жұмыс: тыныс жолдары арқылы түтіннің өтуі.
  6. 6Тәжірибелік жұмыс және бақылау.
  7. 7Ойын-сайыс: сұрақтар арқылы бекіту.
  8. 8Қорытынды.

«Шылым шегу туралы не білеміз?» тесті

Төмендегі пікірлер бойынша талқылау жүргізіп, әр жауапты дәлелдеуге шақырыңыз. Жауап кілті төменде берілген.

  1. 1 Оқушылар «бәрі сияқты болу» үшін шылым шегеді.
  2. 2 Адам мазасызданғанда шылым «демалуға» көмектеседі.
  3. 3 Шылым шегетін адамдардың көпшілігі одан ләззат алып, тастағысы келмейді.
  4. 4 Шылым шегу көптеген жағдайда жүрек ауруына себеп болуы мүмкін.
  5. 5 Жасөспірімдердің көпшілігі шылымды кез келген уақытта оңай қоя алады.
  6. 6 Әдетке айналдырмай, тек қызық үшін шегіп, кейін қойсаң — ешқандай қауіп жоқ.

Жауап кілті

  • 1Дұрыс
  • 2Дұрыс емес
  • 3Жоқ
  • 4Иә
  • 5Жоқ
  • 6Жоқ

Шылым шегу кезінде ағзада не болады?

Темекі жанғанда оның бір бөлігі толық жанып кетеді, ал жұтылатын түтіннің құрамында көптеген улы химиялық заттар болады. Олардың ішінде никотин, көміртек тотығы, синил қышқылының бөлшектері және басқа да қосылыстар кездеседі.

Ең улы компонент

Ең улы заттардың бірі — никотин. Ол ағзаға енген кезде алдымен тітіркендіріп, кейін жүйке жүйесіне әсер етеді.

Ықтимал салдары

Қан тамырлары тарылып, сілемейлі қабат зақымданады. Никотин тым көп мөлшерде түссе, ағзада тырысу пайда болып, өмірге қауіп төнуі мүмкін.

Түтіннің тыныс жолдары арқылы өтуі

Шылым шегуші түтінді ауыз арқылы жұтқанда зиянды заттар түтінмен бірге жоғарғы тыныс жолдарына түседі. Бастапқыда ағза оны «бөгде» ретінде қабылдап, жөтел пайда болуы мүмкін. Бірақ шылым шегу тұрақты әдетке айналса, ауаны сүзгіден өткізуге көмектесетін кірпікшелі жасушалар біртіндеп зақымдалып, жойылады.

Зиянды заттар тыныс жолдарын үздіксіз тітіркендіріп, көп жағдайда бронхиттің асқынған түріне әкелуі мүмкін. Түтін бронхтарға тереңдеген сайын никотиннің және басқа қосылыстардың зиянды әсері күшейе түседі.

Тәжірибелік жұмыс: түтіннің ізін көру

Қажетті құралдар

  • Қақпағы бар пластикалық бөтелке
  • Ұзындығы шамамен 5 см резеңке түтік
  • Шиыршықталған мақта
  • Темекі, шырпы
  • Пластилин

Орындау қадамдары

  1. 1Бөтелке қақпағын түтіктің диаметріне сай етіп тесіңіз.
  2. 2Түтіктің бір ұшын тесіктен өткізіп, айналасын пластилинмен бітеп, ауа өтпейтіндей етіңіз.
  3. 3Түтіктің ішіне мақта шиыршығын орналастырыңыз (сүзгі ретінде).
  4. 4Қақпақты жауып, бөтелкенің ішіндегі ауаның бір бөлігін шығарып, қысымды азайтыңыз.
  5. 5Темекіні жағып, бөтелкедегі қысымды біртіндеп азайтыңыз — түтін бөтелкеге тартыла бастайды.
  6. 6Бөтелке қабырғасы мен мақтада шайыр (смола) жиналатынын бақылаңыз.

Талқылауға арналған сұрақтар

  • Тәжірибеден кейін мақта шиыршықтары қандай күйге келеді?
  • Бөтелке қабырғасына жиналған шайыр сіздің ойыңызша темекі шегушінің өкпесіне нені меңзейді?
  • «Шылым шегуші адамның сөздік бейнесін» құрастырыңыз: дауысы, тынысы, сырт келбеті, әдеттері қандай болуы мүмкін?

Ойын-сайыс: «Өкпеңізді бұзудың қаупі бар ма?»

Сыныпты 3 топқа бөліңіз. Капитандар сұрақ қояды: дұрыс жауапқа 10 ұпай беріледі. Егер жауап берілмесе, жауап беру құқығы келесі топқа өтеді.

Сұрақтар

  1. Шылым шегу кезінде өкпеге түсетін газдың бірі көлік түтініндегі химиялық газбен ұқсас. Ол газ қалай аталады?
  2. Өкпеден кейін темекі әсерінен жиі зақымданатын екінші мүше қайсы?
  3. Тұрмыстық өрттердің басты себептері қандай? Адам өліміне әкелуі мүмкін қандай электр бұйымдарын білесіз?
  4. Пассивті шылым шегу дегеніміз не?
  5. Жасөспірімдердің шылым шегуден бас тартуына ықпал ететін негізгі 3 себепті атаңыз.

Қорытынды: шылым шегудің теріс салдары

Шылым шегу адамның сырт келбеті мен жалпы денсаулығына әсер етіп, ағзаның қорғаныс қабілетін әлсіретеді. Ең жиі кездесетін теріс салдарлар:

  • Тіл мен еріннің сілемейлі қабаты зақымданады.
  • Құрғақ жөтел пайда болады.
  • Ауыз қуысынан жағымсыз иіс шығады.
  • Ауыз қуысы инфекцияларының қаупі артады.
  • Иіс сезу қабілеті нашарлайды.
  • Бет терісі ерте әжімденеді.
  • Тістер сарғаяды.
  • Қалыпты тыныс алу бұзылады.
  • Ағзаның түрлі ауруларға қарсы тұру қабілеті төмендейді.

Қорытындылай келе, шылым шегу адамның өз келбетіне де, ішкі денсаулығына да зиян келтіріп, өмір сапасын төмендетеді.