Давление қысым
Орысша-қазақша химия-технологиялық терминологиялық сөздік туралы
Бұл материал С. Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университетінің Химиялық технология кафедрасында әзірленген орысша-қазақша химия және химиялық технология терминдерінің қысқаша сөздігіне арналған әдістемелік нұсқаулардың мазмұнын жинақтайды.
Кімдерге арналған
050720 — Бейорганикалық заттардың химиялық технологиясы және 050721 — Органикалық заттардың химиялық технологиясы мамандықтарының студенттеріне.
Не береді
Орыс тіліндегі терминдер мен сөз тіркестерінің қазақша аудармалары, сондай-ақ қалыптасқан баламалары ұсынылады.
Библиографиялық деректер
- Ұйым
- Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі; С. Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университеті
- Кафедра
- Химиялық технология кафедрасы
- Пікір беруші
- Химия ғылымдарының кандидаты, доцент Жапрагазинова К.Х.
- Құрастырушы
- Туғамбаева Т.Б.
- Классификация
- УДК: 66(038)=161.1=512.122 ББК: 35я2
Кіріспе
Тәуелсіздікке қол жеткізіп, егемен ел атанудың нәтижесінде қазақ тілінің мәртебесі артып, Қазақстан Республикасының мемлекеттік тілі болып жарияланды. Осыған байланысты ұлттық мәдениетіміздің маңызды бір саласы — ана тіліміз жаңа қарқынмен дамып келеді.
Соңғы жылдары қазақ тілінде жарық көрген оқулықтардың саны көбейіп, сапасы да жылдан жылға жақсаруда. Мұндай оң өзгерістер экономика, мәдениет және білім салаларының жаңа деңгейге көтерілуіне елеулі ықпал етеді.
Көптеген сөздіктердің жариялануы — осы үдерістің айқын көрінісі. Қай салада болмасын, сөздіктердің орны ерекше: негізгі ұғымдардың санада дұрыс қалыптасуы азаматтардың білімді жаңа деңгейде игеруіне және жаңа мамандықтарды меңгеруіне мүмкіндік береді.
Сөздіктің қамту аясы
- Жалпы химияға қатысты ең жиі қолданылатын терминдер
- Бейорганикалық химия терминдері
- Аналитикалық химия терминдері
- Физикалық химия терминдері
- Химиялық технологиядағы негізгі ұғымдар мен аппараттық-үрдістік атаулар
Орналастыру қағидасы
Бұл орысша-қазақша сөздік болғандықтан, терминдер орыс әліпбиі бойынша реттеліп берілген. Халықаралық қолданыстағы терминдер ғылыми дәстүрге сай аударылмай, өзгеріссіз сақталған.
Құрылым логикасы
Күрделі ұғымдарда алдымен жетекші (негізгі) термин беріледі, ал одан туындайтын түрлері сол терминнен кейін өз ретімен келтіріледі. Мысалы, «жүйе» терминінен кейін: ашық, гетерогенді, гомогенді, жабық, тұйықталған және т.б.
Практикалық қолданылуы
Бұл сөздік келешекте химик-технолог мамандарын даярлауда, сондай-ақ орыс тілінде жазылған оқулықтар мен оқу құралдарын аудару барысында пайдалы құрал бола алады.
Терминдерден үзінді (А–К)
Төменде сөздіктің бастапқы бөлігінен ықшамдалған үзінді берілді. Қайталаулар мен ұсақ орфографиялық алшақтықтар редакцияланып, біріздендірілді.
А
- Абразивы
- қатты түрпі заттар
- Абсорбент
- абсорбент, сіңіргіш
- Абсорбция физическая
- физикалық абсорбция
- Автоматизация производства
- өндірісті автоматтандыру
- Адсорбция
- адсорбция
- Агломерация
- агломерация, кесектендіру
- Анализ качественный
- сапалық талдау
- Анализ количественный
- сандық талдау
- Аппарат теплообменный
- жылуалмастырғыш аппарат
Б
- Баланс тепловой
- жылу балансы
- Барботаж
- барботаж
- Башня абсорбционная
- абсорбциялық мұнара
- Беление
- ағарту
- Брикетирование
- брикеттеу, текшелеу
- Брожение
- ашу
- Бункер
- бункер, қойма
В
- Вакуум
- вакуум
- Вакуум-насос
- вакуум-сорғы
- Вентиляция
- вентиляция, желдету
- Вещество
- зат
- Вода питьевая
- ауыз су
- Водоочистка
- су тазалау
- Выпаривание
- буландыру, булану, суалту
- Вязкость
- тұтқырлық
Г
- Газ природный
- табиғи газ
- Газификация
- газификация
- Гидратация
- гидраттау
- Гидрофильность
- су тартқыштық, гидрофильділік
- Гидрофобность
- су тепкіштік, гидрофобтық
- Гранулирование
- түйіршіктеу
Д
- Давление абсолютное
- абсолюттік қысым
- Давление парциальное
- парциалдық (үлестік) қысым
- Дегидратация
- дегидратация, сусыздану
- Дистилляция
- дистильдеу, тазарту, айдау
- Диффузия
- диффузия, өзара араласу
- Дробилка
- ұнтақтағыш
Ж
- Жесткость воды
- судың кермектігі
- Жидкость идеальная
- идеалды сұйықтық
- Жидкость реальная
- нақты сұйықтық
З–И
- Загрузка сырья
- шикізатты салу
- Загрязнение
- ластану, кірлеу
- Известь
- әк
- Измельчение
- ұсақтау, бөлшектеу
- Ингибитор
- ингибитор, тежегіш
- Испарение
- булану
К (үзінді)
«К» әрпіндегі атауларда өндірістік аппараттар, процестер және материалдар кең қамтылады: кептіру камералары, коагуляция, классификация, кокс және әртүрлі колонналар. Төменде сол бөлімнен бірнеше мысал берілді.
- Катализатор
- катализатор, өршіткі
- Классификация
- жіктеу
- Коксование
- кокстау
- Колонна ректификационная
- ректификациялық колонна
Авторлық құқық
© Туғамбаева Т.Б., 2007. © С. Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университеті, 2007.