Қазақша рефераттар

Лицензиясыз қызметтен түскен табыстан айыру жөнінде

Лицензиясыз қызметтен алынған табысты алып қою және әкімшілік жауапкершілік

Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Салық комитеті салық органдарынан келіп түскен көптеген сұрауларды қарап, сондай-ақ лицензиясыз кәсіпкерлік қызметтен алынған табысты алып қою бойынша 1995 жылғы 17 сәуірдегі «Лицензиялау туралы» ҚР Заңы нормаларын қолдану жөніндегі қалыптасқан сот практикасын ескере отырып, төмендегіні хабарлайды.

Заңның 24-бабына сәйкес, салық органдарына лицензиясыз кәсіпкерлік қызметтен алынған табысты алып қою міндеті жүктелген.

Сонымен бірге, Қазақстан Республикасы Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 137-бабына сәйкес 26.01.2001 жылдан бастап тиісті лицензиясыз қызметпен айналысқаны үшін азаматтарға да, заңды тұлғаларға да әкімшілік жауапкершілік көзделген.

Түсініктер мен анықтамалар

Бағдарламалық қамтамасыз ету

«Бағдарламалық қамтамасыз ету» деп шаруашылық субъектісінің алдағы уақытта атқаратын жұмыстарына қатысты, табыс әкелуге ықпал ететін ақпараттар мен мәліметтерді түсінуге болады.

Қазақстан Республикасы Кедендік бақылау агенттігінің 1.02.2003 ж. № 3-1-9/886 хатына сәйкес, тұрақты пайдалануға арналған бағдарламалық өнім «Тауарларды еркін айналымға шығару» кеден режимінде кедендік рәсімделуге тиіс.

Патенттер

Патент — патент иесіне патентпен қорғалатын нәрсені, процесті немесе қызмет түрін пайдалануға, бақылауға, сатуға, өндіруге және қолдануға айрықша құқық беретін, сондай-ақ өзге тұлғалардың дәл сондай әрекеттерді жүзеге асыруына тыйым салуға мүмкіндік беретін құқықтық құрал.

  • Патенттің күші тек оны берген мемлекеттің аумағында ғана жүреді.
  • Патенттің қолданылу мерзімі (әдетте 15–20 жыл) ұлттық заңнамамен белгіленеді.
  • Кей жағдайларда «патент» белгілі кәсіппен, саудамен, тауар сатып алумен айналысуға берілетін құжат ретінде де қолданылады.
  • Патент берілгенде патенттік алым (пошлина) алынады.

Көптеген ірі кәсіпорындар патент алуға мүдделі, өйткені патент сатып алуға да, патенттелген жаңалықтарды өндіріске енгізуге де қаржылық мүмкіндік қажет.

Материалдық емес активтер (МЕА): шығындар, гудвилл және бағалау

Ұйымдастыру шығындары

«Ұйымдастыру шығындары» — шаруашылық субъектісін жаңадан ашу және құру кезінде жұмсалатын шығындар. Оларға, әдетте, мыналар жатады:

  • субъектіні тіркеуге байланысты төлемдер және мемлекеттік органдарға төленетін алымдар;
  • банктерде есеп айырысу, валюталық және өзге шоттарды ашуға жұмсалатын шығындар;
  • жарнамаға және іске қосуға қатысты өзге де шығындар.

Гудвилл (фирма бағасы)

«Гудвилл» немесе «фирма бағасы» материалдық емес активтер шотында есепке алынады және ол, әдетте, бір шаруашылық субъектісі екіншісін толықтай сатып алған кезде пайда болады.

Егер сатып алынған субъектінің барлық активтерінің сатып алу құны олардың баланстық құнынан артық болса — «жағымды гудвилл», ал кем болса — «жағымсыз гудвилл» деп аталады.

МЕА-ны бағалаудың күрделілігі

Материалдық емес активтерді (МЕА) бағалау бухгалтерлік есеп теориясында күрделі мәселелер тудырады. Бұл, бір жағынан, мұндай объектілердің құнын анықтаудың қиындығымен, екінші жағынан, тәжірибеде бірыңғай есеп айырысу әдістерінің жеткіліксіздігімен түсіндіріледі. Нақты бағалау көбіне инфляциялық үдерістермен және объектінің қаржы-экономикалық жағдайында қалай қолданылатынымен тікелей байланысты.

Қазақстанның бухгалтерлік есеп стандарттарына сәйкес 28 «МЕА есебі» қолданылады. МЕА-ны бағалаудың негізгі түрлері:

  • Бастапқы құн
  • Баланстық құн
  • Есептен шығару құны
  • Сатылу құны

Бастапқы құнды толық әрі нақты анықтау қаржылық есеп үшін маңызды: осы құн бойынша амортизациялық аударымдар есептеледі, рентабельділік және өзге де көрсеткіштер талданады. Алайда бастапқы құн динамиканы бағалауға әрдайым қолайлы емес, өйткені бірдей объектілер әр түрлі уақытта иеленіп, әр түрлі құнмен танылуы мүмкін.

Қазіргі уақытта МЕА-ның бастапқы құнын анықтау өзекті мәселе болып отыр, ал гудвилл бойынша бұл көрсеткіш әсіресе нақты әдістемені талап етеді. Батыстық аналитикалық-есептік тәжірибеде гудвиллдің бастапқы құнын анықтауға қатысты тәсілдер (Б. Нидлз, Х. Андерсон, Д. Колдуэлл еңбектерінде) жинақталған.

Гудвиллді бағалау әдістері

Гудвиллді бағалаудың кең тараған үш әдісі ерекшеленеді:

  1. 1) Жалпы бағалау әдісі (master valuation approach)

  2. 2) Қосымша табыстар әдісі (excess earning power)

  3. 3) Капиталдандыру әдісі — күтілетін таза табысты орташа табыстылық нормасы бойынша капиталдандыру