Алматы – Респебликасының мәдени астанасы
Алматы — өнер мен руханият тоғысқан қала
Алматы — республиканың мәдени астанасы ғана емес, табиғи таланттың шеберлігін шыңдап, рухани байлығымызды тоғыстырған өнер ордасы. Кәсіби өнер халқымыздың ұлттық мұрасымен бірге, кеңпейіл әрі қонақжай қазақ даласын мекендеген түрлі ұлттар мен ұлыстардың мәдени жетістіктері арқылы қалыптасып, дамыды.
Ұлы Отан соғысы жылдары Мәскеу мен Ленинградтан Алматыға қоныс аударған шығармашылық қайраткерлерінің үлесі айрықша. Олардың көпшілігі Қазақстанды екінші отаны санады, ал алматылықтар атақты өнер адамдарын бүгінге дейін құрметпен еске алады.
Шекара мен тілдік кедергілерге бағынбайтын ортақ рухани кеңістік осы құбылыстардан айқын байқалады: опера және балет театрының музейіндегі мерейтойлық шаралар ұлттық салтанат деңгейінде аталып өтсе, Александр Пушкин ескерткішінің ашылуы жалпы халықтық мерекеге айналған.
Бейнелеу өнері: мектептен мұражайға дейін
Бейнелеу өнерінің даму тарихы 1920 жылы Верный қаласында суретші-этнограф Николай Худовтың басшылығымен алғашқы кәсіби мектептің ашылуынан бастау алады. 1929 жылы Жетісу суретшілерінің тұңғыш көрмесі өткізілді.
Негізгі белестер
-
1935 Мәскеуде республиканың 15 жылдығына арналған қазақстандық суретшілер көрмесі өтті.
-
Кейін Экспозициялар картина галереясын құруға негіз болды; ол кейін Кастеев атындағы Мемлекеттік өнер мұражайына айналды.
-
1936 Мәскеу мен Ленинград мұражайлары қорынан 200-ге жуық шығарма сыйға берілді.
Қазір мұнда Қазақстан өнерімен бірге Батыс Еуропа және орыс мектептерінің көне шеберлері мен қазіргі суретшілердің әр жанр мен бағыттағы туындылары қойылған. 1990 жылдардың басында қалада түрлі бағыттағы 15 жеке галерея пайда болып, жыл сайын көрме өткізудің дәстүрі қалыптасты.
Алматыда өнерді жан-тәнімен сүйетін көрерменмен қатар, көркемөнер туындыларын жинап, насихаттаумен айналысатын коллекционерлер де көп. Олардың қатарында Юрий Кошкин мен Ричард Спунер есімдері аталады.
Қазіргі заманғы өнерді қолдап, насихаттауда Сорос ұйымы жанындағы мемлекеттік емес қазіргі өнер орталығы маңызды жұмыстар атқарды: гранттар арқылы суретшілердің тың эксперименттерін жүзеге асыруға көмектесті, семинарлар мен конференциялар ұйымдастырды.
Зергерлік өнер және музей қоры
Қазақстан зергерлік өнерінің тарихы алтын және қымбат металдар музейінің экспозициясынан айқын көрініс табады. 1994 жылы ашылған музей қорында зергерлік өнердің мыңнан аса туындысы сақталған.
Кино: халықаралық таным және жаңару
Фильмдері байқаулар мен фестивальдерде үнемі жоғары бағаланатын Сатыбалды Нарымбетов, Болат Шәріп, Ардақ Әмірқұлов, Серік Апырымов секілді талантты режиссерлердің есімі шетелде де жақсы танымал.
1999: Мәскеу кинофорумы аясындағы жетістік
XXI халықаралық Мәскеу кинофестивалі шеңберінде өткен Балтық және ТМД елдерінің кинофорумында қазақ киносы елеулі жетістіктерге жетті: Қазақстанның бес фильмі арнайы көрсетіліп, «Қазақ киносы: стилі және өзгерістер мазмұны» атты дөңгелек үстел ұйымдастырылды.
Алматыда кинотеатрларды жаңғыртып, қайта жабдықтау бағытында жүйелі жұмыс жүргізілді. 1998 жылы І халықаралық «Еуразия» кинофестивалі қарсаңында оңтүстік астананың төрт кинотеатры заманауи техникамен жабдықталды.
Музыка: филармония, консерватория және фестивальдер
Жамбыл атындағы Қазақ мемлекеттік филармониясының қызметі 1935 жылдан басталады. Кейін, 1944 жылы, Құрманғазы атындағы Алматы мемлекеттік консерваториясы ашылды. Қаладағы филармония мен «Қазақконцерт» ұжымдары тұрғындарға мәдени қызмет көрсетеді.
Халық ықыласына бөленген ұжымдар
- «Отырар Сазы» фольклорлық-этнографиялық оркестрі
- Қазақ академиялық симфониялық оркестрі
- Мемлекеттік хор капелласы
- «Камерета – Қазақстан» камералық оркестрі
- «Әншілер академиясы» камералық ансамблі
Оқушылар мен студенттерге арналған жылдық абонементтік циклдер кеңінен танымал: мұнда алыс және жақын шетел орындаушылары да жиі өнер көрсетеді. Шет мемлекеттердің елшіліктері концерттер мен кездесулер ұйымдастыруға қолдау білдіріп, қаланың музыкалық өміріне өз үлесін қосып келеді.
Орган мәдениеті
Қалада Орталық концерт залында және консерваторияның үлкен залында екі орган бар.
Фестивальдік инфрақұрылым
Жеке студиясы мен дыбыс жазу кешені бар «Азия дауысы» корпорациясы республикалық ірі музыка орталықтарының бірі ретінде «Азия дауысы» және «Жас қанат» фестивальдерін ұйымдастырады.
Сондай-ақ концерт өткізумен қатар, қазақ музыканттарының шетелге гастрольдік турларын ұйымдастыруға маманданған «Классика» агенттігі құрылды. 1989–1999 жылдары агенттік бастамасымен «Париждегі Қазақстан маусымдары» өткізілді.
Театр: көпұлтты сахна дәстүрі
Қаланың театр өмірі — бай әрі сан қырлы Қазақстан мәдениетінің айқын айғағы. 1870 жылы Верныйда «Драма өнері әуесқойлары қоғамы» құрылды, ал 1920 жылдардың басында Алматыда азшылық ұлттар клубы жанынан ұйғыр драма үйірмесі жұмыс істеді. Кейін бұл ұйғыр музыкалық комедия театрына айналды.
Қазақ сахнасының іргелі ошақтары
1928 жылы Қызылордадан Алматыға қоныс аударған Қазақ драма театры — бүгінгі М. Әуезов атындағы мемлекеттік академиялық драма театры — қазақ сахнасының айтулы шеберлерін тәрбиелеген шығармашылық мектепке айналды.
Абай атындағы қазақ академиялық опера және балет театры да қалыптасу мен кемелденудің үлкен мектебінен өтіп, кәсіби шеберлігі толысқан іргелі өнер ұжымына айналды.
Алматыда шетелге кеңінен танымал Неміс драма театры мен Корей музыкалық-драма театры жұмыс істейді. Ал Мемлекеттік қуыршақ театры және «Зазеркалье» қуыршақ театры ең талапшыл көрерменге — балаларға — арналған қойылымдарымен ерекшеленеді.