Педагогикалық эксперимент
Оқу-әдістемелік құжат туралы қысқаша мәлімет
Бұл материалдар «Ғылыми-педагогикалық зерттеу әдістері» пәніне арналған оқу-әдістемелік кешеннің (ОӘК) құрамына кіреді. Құжат Семей қаласындағы Шәкәрім атындағы мемлекеттік университеттің оқу үдерісіне бағытталған.
Құжат құрылымында глоссарий, дәрістер, тәжірибелік сабақтар, курстық жұмыстар мен дипломдық жобаға қатысты бөлімдер, сондай-ақ студенттердің өздік жұмысына арналған материалдар қамтылған.
Мазмұны
- 1. Глоссарий
- 2. Дәрістер
- 3. Тәжірибелік сабақтар
- 4. Курстық жұмыстар және дипломдық жоба
- 5. Студенттердің өздік жұмысы
Глоссарий: негізгі ұғымдар
Төмендегі анықтамалар пәннің басты терминдерін біріздендіруге және зерттеу жұмысындағы әдістерді дұрыс таңдауға көмектеседі. Анықтамалар редакциялық тұрғыда түзетіліп, тілдік қателері реттелді.
Назарда ұстаңыз
Глоссарий — зерттеу мәдениетінің негізі: ұғымдардың дәлдігі әдістің дұрыстығына, ал әдістің дұрыстығы нәтиженің сенімділігіне әсер етеді.
Зерттеу мен дерек жинау әдістері
- Бақылау
- Белгілі бір педагогикалық құбылысты мақсатқа бағыттап қадағалау арқылы нақты дерек алу тәсілі.
- Тура бақылау
- Зерттеуші бақылау барысында көрген фактілерін тікелей тіркейді.
- Үздіксіз бақылау
- Құбылыс қысқа уақыт аралығында тұтас қарастырылғанда қолданылады.
- Дискретті (үзілісті) бақылау
- Объект ұзақ уақыт дамығанда, бақылау белгілі кезеңдерге бөліп жүргізіледі.
- Ашық бақылау
- Құбылыстың барлық қырын қамтуға мүмкіндік беретін бақылау түрі.
- Жабық бақылау
- Бақылау үдерісі жасырын (құпия) түрде жүргізіледі.
- Әңгіме
- Қажетті ақпаратты алу мақсатында қолданылатын зерттеу тәсілі.
- Сұхбат
- Ауызша сұрақ қою арқылы ақпарат алу әдісі.
- Стандартталған сұхбат
- Сұрақтар нақты ретпен және алдын ала белгіленген түрде беріледі.
- Стандартталмаған сұхбат
- Сұрақтар алдын ала дайындалады, бірақ әңгіме барысында өзгертілуі мүмкін.
- Құжаттық сұхбат
- Фактілер мен құбылыстарды нақтылауға бағытталған сұхбат түрі.
- Анкеталау
- Анкета арқылы жаппай мәлімет жинау әдісі.
- Анкета
- Респондент туралы мәлімет беретін сұрақтар жиынтығы бар сауалнама парағы.
- Ашық анкета
- Жауаптардың саны, сипаты, түрі мен формасы алдын ала қатаң белгіленбейді.
- Жабық анкета
- Респондент ұсынылған жауаптардың ішінен бір немесе бірнеше нұсқаны таңдайды.
- Жартылай жабық анкета
- Бірнеше дайын жауаппен қатар, қосымша жауап жазуға мүмкіндік беріледі.
- Құжаттарды зерттеу
- Білім беру үдерісіндегі қалыптасқан практиканы сипаттайтын, объективті дерек беретін әдіс.
Өңдеу, дәлелдеу және талдау құралдары
- Контент-анализ
- Мәтіндік және ауызша хабарламалардағы ақпаратты анықтап, сандық/сапалық бағалауға мүмкіндік беретін әдіс.
- Корреляциялық анализ
- Корреляция коэффициенттерін есептеу арқылы байланыстарды анықтайтын математикалық-статистикалық әдіс.
- Регрессиялық анализ
- Айнымалылар арасындағы тәуелділікті (көбіне сызықтық) бағалауға арналған математикалық статистика әдісі.
- Дисперсия
- Таңдамадағы жеке мәндердің орташа шамадан қаншалықты ауытқитынын көрсететін статистикалық шама.
- Дисперсиялық анализ
- Деректердің дисперсиясына сүйене отырып топтар арасындағы айырмашылықты бағалайтын статистикалық әдістер жиынтығы.
- Факторлық анализ
- Кездейсоқ корреляциялық шамаларды талдау арқылы жасырын факторларды айқындауға бағытталған процедура.
- Орташа арифметикалық (таңдамалы)
- Таңдама мәндерінің қосындысын олардың санына бөлу арқылы алынатын орташа көрсеткіш.
- Медиана
- Таңдаманы екіге бөлетін орталық мән.
- Мода
- Таңдамада ең жиі кездесетін мән.
- Зерттеу көздері
- Ғылыми және арнайы әдебиет, мұрағаттық құжаттар, қызмет өнімдері және басқа дереккөздер.
- Методологиялық және теориялық негіз
- Зерттеудің тұғырын құрайтын негізгі теориялық және методологиялық қағидалар жиынтығы.
- Жетекші идея
- Зерттеудің концептуалдық өзегі, ұстанымы немесе негізгі тұжырымдамалық бағыты.
- Болжам (гипотеза)
- Факторлар негізінде объекті немесе құбылыстар арасындағы байланыс туралы тексеруді қажет ететін ғылыми жорамал.
Сапа өлшемдері
- Сенімділік және тиянақтылық: зерттеудің теориялық және практикалық құндылығын айқындайтын негізгі критерийлер.
- Ғылыми жаңалық: бұрын зерттелмеген, алғаш рет алынған нәтижелер.
- Енгізу және апробация: зерттеудің қорытындыларын тәжірибеде сынақтан өткізу және қолдануға енгізу кезеңі.
Зерттеу құрылымы
- Проблема: арнайы ғылыми зерттеусіз жауап беру мүмкін емес, шешімді талап ететін өзекті мәселе.
- Объект: проблемалық жағдай тудыратын құбылыс немесе үдеріс.
- Зат (пән): объекті шеңберіндегі нақты қасиеттер, байланыстар және тәуелділіктер.
- Мақсат: зерттеудің күтілетін соңғы нәтижесі.
- Тапсырмалар: зерттеуді кезең-кезеңімен ұйымдастыру қадамдары.
- Қайшылық: дамудың қозғаушы күші, қарама-қарсы жақтардың қатар болуы.
Тәжірибе және ұйымдастыру формалары
- Конференция: тәжірибені жинақтау және талқылау формасы.
- Дөңгелек үстел: нақты проблема бойынша пікір алмасу алаңы.
- Шығармашылық семинар: озат тәжірибені талдау мен таратуға бағытталған жұмыс түрі.
- Педагогикалық эксперимент: мақсатты түрде ұйымдастырылған мұғалім мен оқушының бірлескен іс-әрекетін зерттеу.
- Социометрия: топ ішіндегі тұлғааралық қатынастар құрылымын сандық/графикалық көрсету әдісі.
Дәрістер бөлімі: Тақырып 1
Ғылыми іс-әрекет (ғылыми үдеріс ретінде)
Мақсаты: ғылыми іс-әрекеттің мәнін ашу, оның таным үдерісінің ерекше формасы екенін көрсету, сондай-ақ мақсаттары, ерекшеліктері, маңызы мен мазмұны туралы жүйелі түсінік беру.
Жоспар
- Ғылым — таным үдерісінің ерекше формасы.
- Ғылыми шығармашылық.
- Ғылыми іс-әрекет: мақсаты мен ерекшеліктері.
- Студенттердің ғылыми-зерттеу жұмыстары: курстық және дипломдық жұмыс.
1) Ғылым — таным үдерісінің ерекше формасы
Ғылым — адамдардың табиғат, қоғам және ойлау туралы білімдерінің жүйесі. Осы үш салаға сәйкес ғылымдардың жеке бағыттары қалыптасады және әрқайсысының өзіндік даму заңдылықтары болады.
Қазіргі заманғы ғылым — жаңа білім өндіру және оны мақсатқа сай тарату жөніндегі әлеуметтік бағдарланған қызмет. Ол қоғамдық өндірістің өзіндік түрі ретінде дүниенің ғылыми бейнесін құрайтын білімдер жүйесін қалыптастырады және қоғам дамуы үшін маңызды құрал қызметін атқарады.
Ғылым қоғамдық сананың ерекше түрі әрі арнайы қызмет саласы бола отырып, К. Маркс атап өткендей, қоғамның идеалдық және практикалық байлығын білдіреді.
Ғылыми жетекшілік факторы
Қазіргі жағдайда ғылыми ұжым жетекшісінің рөлі арта түсуде. Социологиялық зерттеулер ғылыми-зерттеу жұмыстарының нәтижелілігінің төмен болуы кадрларды орналастыру мен пайдаланудағы олқылықтардан, сондай-ақ жас зерттеушілер жұмысына ғылыми жетекшіліктің жеткіліксіздігінен болатынын көрсетеді.
Маманданған ғылыми жетекшіліктің маңызы, әсіресе, қысқа мерзімде сапалы нәтиже қажет болатын жағдайларда айқын байқалады.
Пән аясындағы қосымша ұғымдар мен анықтамалар
Төмендегі терминдер педагогика және ғылыми зерттеу мәдениетін түсіндіру үшін жиі қолданылады. Мәтін мазмұны сақтала отырып, редакциялық түзетулер енгізілді.
Педагогика және тәрбие ұғымдары
- Педагогика
- Тәрбиелеу мен оқытуды ұйымдастыру, жетектеу және дамыту туралы ғылым саласы.
- Тәрбие
- Адамды қоғамдық өмірге және өнімді еңбекке даярлау мақсатында тарихи-әлеуметтік тәжірибені жаңа ұрпаққа беру үдерісі.
- Дидактика
- Білім беру мен оқытудың теориясы (грек тілінен шыққан ұғым).
- Даму
- Жеке адамның қасиеттеріндегі сандық және сапалық өзгерістер жүйесі.
- Даралық
- Адамның өзгеден айырмашылығын білдіретін өзіндік ерекшеліктер жиынтығы.
- Қалыптасу
- Жеке адамның кемелденіп, тұрақты сапалар мен қасиеттерді игеруі.
Оқыту қағидалары мен технологиялар
- Ғылымилық принципі
- Оқушының таным қабілетін дамытуға және жоғары адамгершілік қасиеттерді қалыптастыруға ықпал ететін қағида.
- Түсініктілік принципі
- Жеңілден қиынға, қарапайымнан күрделіге, белгіліден белгісізге көшу арқылы бірізді оқыту.
- Жүйелілік және бірізділік принципі
- Оқу материалын логикалық ретпен жоспарлап, жүйелі ұйымдастыру.
- Көрнекілік принципі
- Оқытуды көрнекі құралдар арқылы түсінікті ету.
- Педагогикалық технология
- Оқытуда қолданылатын материалдық және идеалдық құралдар жүйесі және оны іске асыру тәсілдері.
- Инновация (педагогикалық)
- Білім беру ортасын жақсартуға бағытталған мақсатты өзгерістерді енгізу (модификациялық, комбинаторлық, түбірлі түрлері болуы мүмкін).
- Модуль
- Бір пән шеңберіндегі ұйымдастыру-әдістемелік құрылымның бірлігі.
- Моделдеу
- Зерттеу объектісін ұқсастық қатынастағы басқа объектімен алмастырып қарастыруға негізделген әдіс.
Ғылыми мәтінмен жұмыс істеу дағдылары
Реферат: бір немесе бірнеше еңбектің қысқартылған мазмұны.
Конспектілеу: маңызды идеялар мен тұжырымдарды жүйелі жазып алу.
Аннотациялау: кітап/мақала мазмұнын қысқа сипаттап беру.
Дәйексөз (сілтеме): автор ойын мәтінге мағынасын өзгертпей енгізу.
Индукция: жекеден жалпы қорытындыға келу.
Дедукция: жалпыдан жеке қорытынды жасау.