Сыныптар концентрі
Мәңгілік Ел патриоттық актісінің негізінде Қазақстан Республикасы білім ұйымдарында білім беру процесін ұйымдастыру
Патриотизмге тәрбиелеу — ұлттық қауіпсіздік жүйесімен тікелей сабақтас ең өзекті бағыттардың бірі. Қазақстан Республикасының ұзақ мерзімді даму әлеуеті аясында қазақстандық патриотизмді қалыптастыру міндеттері айқындалды. Жыл сайынғы жолдауларда жастар тәрбиесіне ерекше мән берілуі осы жұмыстың жүйелі жүргізілуін талап етеді.
Елбасының тапсырмасымен әзірленген «Мәңгілік Ел» патриоттық актісі мемлекеттік маңызы бар құжат ретінде білім беру ұйымдарының басшылары мен педагогтерін «Мәңгілік Ел» жалпыұлттық идеясын түсіндіру және тәжірибеде іске асыру жұмыстарына белсенді кірісуге міндеттейді. Бұл — тәрбие жұмысы мен сыныптан тыс іс-әрекетті күшейтіп, мазмұнын жаңартудың нақты негізі.
Түйінді ұғым: «өзектендіру»
Өзектендіру (лат. actualis — «әрекетшіл») — мүмкін күйден шынайы іске асуға өту, яғни идеяны өмірде жүзеге асыру.
2.1. «Мәңгілік Ел» идеясын оқу және пән бойынша сыныптан тыс іс-әрекетте өзектендіру
Жаңартылған мазмұн жағдайындағы негізгі бағыт
Орта білім мазмұнын жаңарту жағдайында Назарбаев Зияткерлік мектептерінің тәжірибесін республика мектептеріне тарата отырып, «Мәңгілік Ел» идеясының құндылығын сабақта да, сабақтан тыс уақытта да ашып көрсету қажет. Бұған оқу пәндерін кіріктіру және пәнаралық байланыстарды жүйелі орнату арқылы қол жеткізіледі.
Оқу материалының көлемі мен қайталануы оқушыға артық жүктеме түсіруі мүмкін. Ал кіріктіріп оқыту оқу мүмкіндіктерін кеңейтеді және мазмұнды мәнді етеді.
Пәндерді кіріктірудің үлгісі (деңгейлер бойынша)
Бастауыш мектеп
- Тіл және әдебиет
- Математика және дүниетану
- Өнер және технология
- Өзін-өзі тану және дене тәрбиесі
Негізгі мектеп
- Тіл және әдебиет; адам және қоғам
- Математика және информатика; жаратылыстану
- Өнер және дене тәрбиесі
Жоғары мектеп
- Қазақ тілі және қазақ әдебиеті
- Орыс тілі және орыс әдебиеті
- Тарих және география
- Физика және математика
- Химия және биология
- Технология және дене тәрбиесі
«Мәңгілік Ел» құндылықтарын кіріктірілген сабақ арқылы меңгерту: Тәуелсіздік және Астана
Математика
Тақырып: Кеңістік және уақыт туралы түсінік
Мақсат: Кеңістік пен уақыт туралы бастапқы түсінікті қалыптастыру.
- Денелердің жазықтықта және кеңістікте орналасуын анықтауға үйрету.
- Оқиғаларды реттілікпен орналастыру дағдыларын дамыту.
- Зейін, қиял және шығармашылық ойлауды дамыту.
- Туған қалаға сүйіспеншілік сезімін қалыптастыру.
Дүниетану
Тақырып: Күз табиғаты
Мақсат: Күз белгілері туралы түсінік қалыптастыру және табиғаттағы уақыт өзгерісін байқау (жаз–күз салыстыру).
- Күз мезгілінде жануарлар мен өсімдіктер тіршілігіндегі өзгерістерді түсіндіру.
- Өзгерістерді өлі табиғат құбылыстарымен байланыстыру.
- Өмірлік тәжірибе мен білімді қолдана отырып қорытынды жасау, жинақтау.
- Астана табиғатына ұқыпты қарауға тәрбиелеу.
Күтілетін тәрбиелік нәтиже
Патриоттық сезім көпқырлы: ол тұлғаның адамгершілік, еңбек, ойлау, эстетикалық және дене дамуын біріктіреді. «Тәуелсіздік және Астана» құндылығын сабақ арқылы меңгертудің негізгі нәтижесі — баланың туған қаласына, көшелері мен даңғылдарына, сәулеті мен көрікті орындарына деген мақтаныш сезімінің қалыптасуы.
Сабақ-экскурсия барысында оқушылар қаланың өзенмен байланысын, оң және сол жағалауға бөліну ерекшелігін, сондай-ақ күзгі табиғаттағы өзгерістерді (саябақ, бақ, гүлзарлар) бақылау арқылы нақты мысалдармен түсінеді. Төменгі сынып оқушылары үшін «елдің бас қаласы — Астана» ұғымы өз өмірімен ұштасуы маңызды: онда олардың үйі, мектебі, достары бар.
Сабақ түрі
Сабақ-экскурсия
Негізгі тәсілдер
Сыни ойлау, зерттеу, дидактикалық ойын
Назар
Кіріктірілген оқытуға басымдық
Ойын және инновациялық технологиялар
Кіріктірілген сабақтарда оқушы біліктілігін қалыптастыруда ойын технологиялары тиімді қолданылады. Педагогикадағы инновациялық технологиялар білім беру процесін сапалы қағидаттар, әдістер және құралдар арқылы ұйымдастырып, жоспарланған нәтижеге жеткізеді.
- Дидактикалық ойындар
- Ақпараттық-коммуникациялық технологиялар
- Рөлдік ойындар
- Зияткерлік сайыс ойындары
- Дамыту (шығармашылық) ойындары
Нәтижесі
Білім көлемін меңгеру мен практикалық дағдылардың кеңеюі.
Белсенділік
Шығармашылық белсенділіктің артуы және әрекетке көшу.
Бағыт
Тұлға дамуына бағдарланған оқыту.
Өлкетану: патриоттық тәрбиенің қуатты құралы
Патриоттық тәрбиенің ең ықпалды құралдарының бірі — өлкетану. Ол табиғатты тануды ғана емес, туған өлкенің шаруашылығы мен тұрғындарын, жергілікті қауымдастықтың өткенін және бүгінін зерттеуді, өмір сапасын жақсартуға бағытталған азаматтық белсенділікті қамтиды.
Ұлттық-өңірлік компонент нені ашады?
- Тұрғылықты мекеннің тарихи және мәдени ерекшеліктерін.
- Ұлттық, географиялық және табиғи-экологиялық өзіндік сипаттарын.
- Аймақтық даму логикасы мен факторларын.
Зерттеу жобалары форматы
География, тарих, биология пәні мұғалімдері, оқушылар және ата-аналардан құралған шығармашылық топтың зерттеу жобалары ерекше өнімді. Мектеп базасында «Менің Отаным — Қазақстан» атты ізденіс-зерттеу тобы (11–16 жас) құрылуы мүмкін.
Зерттеу объектілері: жергілікті рельеф, ауа райы, жерүсті сулары мен су ресурстары, өсімдіктер мен жануарлар әлемі, табиғи байлықты ұқыпты пайдаланатын еңбек адамдары.
«Мәңгілік Ел» құндылықтарын өңірлік компонентте жүзеге асыру (тарих + география)
| Құндылық | Тарих (өлкетану тарихы) | География (географиялық өлкетану) |
|---|---|---|
| Мәңгілік Ел — инновация негізіндегі тұрақты экономикалық даму |
Зерттеу жобасы: «ЭКСПО-2017. Астана» Аймақтың тарихи және әлеуметтік-экономикалық дамуын талдау. «Болашақ энергиясы» бағыты бойынша жолсілтеме әзірлеу: әр бетіне тарихи анықтама, нәтижелер, өңірлік перспектива, экологиялық тазалық, шығынның төмендігі және қоршаған ортаға зиянсыздық артықшылықтарын енгізу. |
Шығармашылық жоба: «Менің өңірімнің ерекшелігі» Табиғи кешендерді зерттеп, фотосуреттермен сипаттау арқылы альбом дайындау және оны кейін география сабақтарында қолдану. Экономикадағы инновацияларды талдау: ғалымдармен сұхбат, кездесулер, мектепішілік «Одиссея» ұйымдастыру және қорытындыда зерттеу жұмыстар жинағын шығару. |
Күтілетін нәтижелер мен бағалау
- Зерттеу әдістемесін меңгеру: оқу жылының басы мен соңында шығармашылық ойлауға тест арқылы тексеріледі.
- Мәдениет–дәстүр–экономика байланысын терең ұғыну: сұхбат, тестілеу, рөлдік ойын және талдау қорытындылары арқылы бағаланады.
- Шығармашылық ойлаудың дамуы: болжам ұсыну, дәлелдеу және стандартты емес шешімдер қолдану арқылы байқалады (педагогикалық бақылау).
- Туған өлкені сүю және табиғатты аялау: сұхбат және табиғаттағы мінез-құлықты бақылау арқылы бағаланады; табиғатты қорғау әрекетіне дайындық маңызды көрсеткіш.
- Жағымды мінез-құлық қасиеттері: тарихи тамырға құрмет, жақынға жанашырлық, табиғи тәртіп мәдениеті.
6-сынып физикалық география курсындағы өлкетану модулі (тақырыптар үлгісі)
Өлкетану модулі туған өлкені «табиғи зертхана» ретінде танып-білуге мүмкіндік береді: оқушылар бақылау жүргізуді, бақылау күнделігін толтыруды, ландшафтқа сипаттама беруді үйренеді. Бұл географиялық сауаттылықты жергілікті, өңірлік және жаһандық деңгейде қалыптастырады.
| Бөлім | Өлкетану модулі (мазмұны) |
|---|---|
| Кіріспе | Географиялық өлкетану нені зерттейді; өңірлік табиғатты ұтымды пайдалану бойынша географтардың міндеттері. |
| Жер — Күн жүйесінің планетасы | Табиғатқа экскурсия: өңірді күз мезгілінде бақылау. |
| Жоспар және карта | Өңірді Қазақстан картасында көрсету; географиялық координаттарды анықтау; тұратын жерді сипаттау; бағдар алу; азимутпен жүру; төңірек жоспарын құру. |
| Литосфера | Өлкенің тау жыныстары; рельефті сипаттау (таулар, жазықтар, пайда болуы мен өзгеруі). |
| Атмосфера | Ауа райын бақылау; ауа райы күнтізбесін жүргізу; қысым, ылғалдылық, температура өзгерістерінің себептері; бұлттылықты бақылау; климатты сипаттау; атмосфераны қорғау. |
| Гидросфера | Өңірдегі гидросфераның бірегей объектілері (тәжірибелік жұмыс); ішкі сулардың маңызы және оларды сақтау шаралары. |
| Биосфера | Өсімдіктер мен жануарлар әлемі (тәжірибелік жұмыс, кестелер құру); тірі организмдердің жер қыртысына әсері. |
| Географиялық қабық | Табиғи кешенге сипаттама құру; табиғат бөліктері арасындағы байланыс; табиғатта болу ережелері; адамның шаруашылық қызметі және қорғау. |
2.2. «Мәңгілік Ел» құндылық жүйесіндегі тәрбие кеңістігін модельдеу
Педагогтер блогы
Негізгі шаралар1) Ұйымдастыру-басқарушылық жұмыс
- «Мәңгілік Ел» патриоттық актісіне қатысты жаңа нормативтік құжаттарды зерделеу бойынша әдістемелік семинар әзірлеу және ұйымдастыру.
- Жаңа оқу жылына арналған тәрбие жоспарлары мен бағдарламаларын сынып деңгейінде жаңа талаптарға сай әзірлеу; сынып жетекшілеріне қолдау көрсету үшін бастамашыл шығармашылық топтарды айқындау.
- Тәрбие жұмысының мектепішілік жоспарын педагогикалық кеңесте талқылау, нақтылау және қажет өзгерістер енгізу.
2) «Сынып жетекшісі» тұрақты семинары
Іскерлік ойындар мен тәжірибелік сабақтар арқылы құндылықтарды енгізу, талдау және жоспарлау технологияларын меңгерту.
| Концентр | Тәжірибелік жұмыс тақырыптары |
|---|---|
| 1–4 | «Мәңгілік Ел» құндылықтары» (дебат форматындағы іскерлік ойын); бағдарламалық құжаттарды талдау; тиімділік өлшемшарттарын әзірлеу. |
| 5–9 | Тәрбие тұжырымдамалары бойынша пікірталас; құндылықтар презентациясы және іскерлік ойын; диагностика негізінде әлеуметтік-психологиялық портрет құру. |
| 9–11 | Инновациялық тәрбиелік технологияларды талдау; құндылық–мағына тәсілімен кеңістікті жобалау; жоспарлау техникасы; мектепішілік өзін-өзі басқаруды құндылықтар арқылы дамыту. |
Ата-аналар блогы
3 деңгейлі модель1-деңгей — ақпараттық-талдамалық
Ата-аналардың «Мәңгілік Ел» патриоттық актісі туралы хабардар болуы ғана емес, оны түсіну деңгейін диагностикалау және жаңа құндылықтарға негізделген ортақ мектеп–отбасы кеңістігін ұйымдастыру.
2-деңгей — ұйымдастырушылық
Ата-аналардың «Мәңгілік Ел» құндылықтары негізінде жоспарлауға қатысуы және тәрбие жоспары шеңберінде әртүрлі іс-шараларды бірлесіп өткізу. Нәтиже — міндеттерді шешу үшін мектеп пен ата-ана ресурстарын біріктіру.
3-деңгей — басқарушылық
Тәрбие кеңістігін модельдеу мен мектептің стратегиялық шешімдерін қабылдауға оқушылардың және олардың ата-аналарының (заңды өкілдерінің) қатысуы.
Ата-аналарға арналған мониторинг сауалнамалары (үзінді)
Сауалнамалардың мақсаты — «Мәңгілік Ел» құндылықтарын енгізу барысындағы ақпарат көздерін, түсіну деңгейін, ата-ананың рөлін сезінуін және мектеппен серіктестік тәжірибесін бағалау.
№1 сауалнама (1-кезең)
- Ақпараттың негізгі көздері (кемінде 3 нұсқа): сынып жетекшісі/әкімшілік; балаңыз; баспа БАҚ; электронды БАҚ; мектеп сайты; басқа.
- «Мәңгілік Ел» идеясы мен дәстүрлі патриоттық құндылықтардың айырмашылығын тұжырымдау мүмкіндігі (иә/жоқ/қиналамын) және оның баланың оқуына ықпалы.
- Балаңыз құндылықтарды игергенде өз рөліңізді сезіну (иә/жоқ/қиналамын).
- Патриоттық дамудың басым салалары: спорттық-сауықтыру; рухани-адамгершілік; әлеуметтік; жалпы зияткерлік; жалпы мәдени (бірнеше жауап).
№2 сауалнама (кеңейтілген)
- Ақпарат көздері (кемінде 3 нұсқа).
- Айырмашылықты түсіндіру және ықпалын бағалау (иә/жоқ/қиналамын).
- Ата-аналық рөлді сезіну (иә/жоқ/қиналамын).
- Патриоттық дамудың басым салалары (бірнеше жауап).
- Бағдарламаларды жобалауда және/немесе сабақтан тыс қызметті ұйымдастыруда пікіріңіздің ескерілуі (иә/жоқ).
- Қатысу деңгейіңіз: іс-шараларға қатыстым; ұйымдастыруға қатыстым; тәрбие кеңістігін модельдеуге қатыстым; қатыспадым; басқа.
- Мектеп–ата-ана қатынасындағы өз ұстанымыңыз: ортақ мәселелерді бірге шешеміз; маған қатысы жоқ; мектеп сапаны қамтамасыз етеді, мен бақылаушы рөліндемін.
Тәрбие жұмысының құндылықтық міндеттері
- «Мәңгілік Ел» құндылықтарын тұлға бағдарының негізгі өзегі ретінде бекіту.
- Ұлттық сана-сезім, азаматтық, патриотизм, заңдылық пен құқық тәртібін құрметтеу, ішкі еркіндік және қадір-қасиет сезімін қалыптастыру.
- Жалпыадамзаттық және ұлттық мәдениет құндылықтарын меңгерту; эстетикалық талғамды қалыптастыру; рухани мәдениетті құру және көбейту; қоғамның мәдени өміріне қатысу қажеттілігін тәрбиелеу.
- Жастарды жалпыадамзаттық мораль нормаларына, ұлттық салт-дәстүрлерге, кәсіби ар-намыс кодексіне және адамгершілік құндылықтарға тарту; өзін-өзі ұстау мәдениетін және өз әрекетінің нәтижесін бағалай білуді дамыту.
- Еңбекке өмірлік қажеттілік ретінде қарауды қалыптастыру.