Қазақша рефераттар

Наурыз тойы

Наурызнама

Наурыз — шығыс елдерінің бүкілхалықтық мейрамы, яғни Ұлыстың ұлы күні. Бұл мереке мыңдаған жыл бұрын шығыс халықтарында жыл басы ретінде тойланып, ерекше күн саналған. Қазақ халқы да Наурызды айрықша бағалап, оны жыл сайын атап өтуді дәстүрге айналдырған.

Наурыз туралы шығыстың Махмұт Қашқари, Әбу Райхан Бируни, Фирдоуси, Науаи, Омар Хайям сияқты данышпандары, сондай-ақ қазақтың Абай, Әлихан, Ахмет, Міржақып, Сәкен сынды ғұламалары еңбектер мен өлеңдер, өнегелі сөздер жазып қалдырған.

Мейрамның мәні

Наурыз шығыс елдері үшін бірліктің, татулықтың, еңбектің, көктемнің, ізгіліктің және бақыттың мерекесі ретінде тойланған. Сондықтан бұл күні шаттанбайтын, қуанышқа бөленбейтін, мейірленбеген жан болмаған.

Бұл күні ақ тілек айту, құттықтау, кешірім жасау, табысу сияқты адамгершілік қасиеттер айқын көрініс тауып, кейінгі ұрпаққа өнеге болған.

  • Тәлім-тәрбиелік мәні жоғары

  • Үлгі-өнегелік қыры терең

  • Сән-салтанат пен жарасым

  • Мәрт-жомарттық пен қадір

Наурыздың нышан-белгілері мен таным-ұғымдары адамды әдептілікке, өнегеге, бауырмалдыққа, көрегендікке, ізеттілік пен білімділікке баулиды. Халықтың бұл күнді асыға күтетіні де осыдан.

Наурыз күні: атауы мен уақыты

«Наурыз» атауы парсы тіліндегі «нау» (жаңа) және «руз» (күн) сөздерінен шығып, «жаңа күн» деген мағынаны білдіреді. Қазіргі күн есебі бойынша бұл 22 наурызға сәйкес келеді.

Қазақ танымында бұл күн — жаңа жыл, ырыс, береке, мереке, яғни жыл басы.

Ұлыстың ұлы күніндегі тыйымдар мен ұстанымдар

Ұлыстың ұлы күні жұрт жұмыс істемей, сапарға шықпай, іс тіктемей, құрылыс не басқа бір жаңа істі бастамай, ешкімді ренжітпей, дауыс көтермей, орынсыз сөз айтпай, кір жумай, шарап ішпей, құрбан шалмай, Құран оқымай өткен.

Наурыз — теңдік күні: күн мен түн теңеледі; ұл мен құл, қыз бен күң теңеледі. Ұлық пен кішік жанасады, бай мен жарлы жарасады.

22 наурыз — халықаралық деңгейде де аталып өтетін мереке, демалыс күні.

Наурыз тойы: ойын-сауық пен рухани тазалық

Наурыз — думанды ойын-сауықтың, тойдың басы. Абайдың сөзінде: «Ол күнде Наурыз деген жазғытұрым мейрамы болып, наурызнама қыламыз деп той-тамаша қылады».

Кей өңірлерде бұл мерекені «наурыз тойы» деп те атаған. Бұл күні үлкен-кіші түгел жиналып, көңілді ойын-сауық құрады. Шарап ішу, ренжісу сияқты жағымсыз әрекеттерге қатаң тыйым салынған.

Тойдағы дәстүрлі жарыстар

  • Ат жарыс
  • Қазақ күресі
  • Спорттық бәсекелер

Өнер мен сөз сайысы

  • Айтыс
  • Ән мен өлең
  • Наурыз жырлары

Бұл күні әркім үлкендерден бата

Наурызнама: көпкүндік халықтық жиын

Наурызнама — бұрын 8–9 күнге созылатын, ұлттық дәстүр мен әдет-ғұрып кеңінен қолданылатын үлкен жиын, айрықша той. Мәшһүр Жүсіп былай дейді:

«Қазақтың-ақ болғалы өзіне арналған, сыбағасына тиген жалғыз мейрамы — Наурызнама күні. Қожаларға оқытатын Наурызға арналған кітап болады. Наурыз жайып отыратын ол кітаптың атын “Салдама” дейді».

Салттар мен сыйластық

«Ұйқыашар»

Жігіттер бас қосып «ұйқыашар» әзірлейді. Ол тәтті тағамдардан, ет пен уыз сияқты дәмдерден жасалады.

«Селт еткізер»

Жігіттер қыз-келіншектерге сақина, сырға, айна, тарақ сияқты сыйлықтар береді. Бұл дәстүр «селт еткізер» деп аталады.

«Бел көтерер»

Қариялар мен үлкендер ұмыт қалмайды: оларға арнап жылы-жұмсақ тағамдардан «бел көтерер» аталатын дәм дайындалып, тартылады.

Жалғасы — «Наурыз көже»

Бұл салттардың соңы келесі күні «Наурыз көжемен» жалғасады.