Экология
Экология ұғымы және оның мәні
Экология (грек тілінен: «ойкос» — мекен, «логос» — ғылым) — организмдердің өздері тіршілік ететін ортамен өзара байланысын зерттейтін ғылым. Жерді, суды қадірлеу, қоршаған ортаны аялай білу сияқты құндылықтарды жас ұрпақтың бойына ерте жастан қалыптастыру қажет.
Келешекте экологиялық күйреу мен апатты болдырмау үшін экологиялық сауаттылықты жүйелі түрде дамытуға тиіспіз. Ол үшін экологиялық білім мен тәрбиені жалпыға бірдей, үздіксіз бағытқа көшіру маңызды.
Жүйелі білім: инфрақұрылым және мазмұн
Бұрын экологиялық бағыттағы оқу-тәрбие жұмыстары оқу-тәжірибе учаскелері мен аудандық, қалалық, облыстық жас натуралистер станциялары арқылы жүргізілетін. Алайда бүгінгі жағдайда бұл құрылымдар өз міндетін толық атқарып отыр ма? Егер олай болмаса, себебі неде?
Қайта жобалау қажеттілігі
Станциялардың жұмыс жобасын жаңартып, экологияны зерттеу бағыттарына нақты басымдық беру қажет.
Нәтижеге бағытталған бағдарлама
Оқу мазмұны нақты проблемаларға негізделсе, білім мен тәрбие сапасы айқын көтеріледі.
Назар аударуға тиіс зерттеу бағыттары
- Микроорганизмдер мен саңырауқұлақтар экологиясы
- Өсімдіктер мен жануарлар әлемі
- Ауыл шаруашылығы және табиғи ресурстар
- Атмосфера мен гидросфера мәселелері
- Ландшафттар, орман-тоғай экологиясы
- Экологиялық білім беру және тәрбие жұмыстары
Осындай бағыттар жүйелі қамтылып, экологиялық проблемалардың кең ауқымы (ондаған тақырып) оқу бағдарламасына енсе, шәкірттерді тәрбиелеу қазіргі күннің талабына сай болары анық.
Жасыл белдеулердің азаюы: жергілікті көрініс
Жасыл аумақтардың жыл сайын азаюы үйреншікті жағдайға айналып барады. Әсіресе Алға, Қандыағаш қалаларында, сондай-ақ Қарабұтақ пен Шұбарқұдық сияқты аудан орталықтары маңында жасыл белдеулер қатты зардап шегуде.
Негізгі түйткілдер
Ауылдық елді мекендер айналасын жасыл белдеулермен қамтамасыз етуге бағытталған шаруашылық жұмыстары тоқырап тұр.
Автокөлік жолдары мекемелеріне қарасты орман шоғырлары иесіз қалып, жол бойындағы ағаш саны жылдан-жылға азаюда.
Соңғы жылдары жүргізіліп жатқан жұмыстардың басым бөлігі өрт қаупін болдырмау шараларымен ғана шектеліп отыр. Бұл ұзақ мерзімді қалпына келтіру мен күтіп-баптауды алмастыра алмайды.
Мектептегі экология орталығы: мүмкіндік және кедергі
Әр мектепте экология орталығын (немесе арнайы кабинет) құруға мүмкіндік бар. Бірақ көптеген мектептерде мұндай кабинет жоқ. Бұған қоса, химия, биология, физика және география пәні мұғалімдерінің бір бөлігі бұл бастамаға жеткілікті мән бере бермейді.
Себептердің өзегі
Егер орталыққа жеке бөлме берілсе, оны күрделі жөндеуден өткізу қажет болады. Ал көп жағдайда оған қаржы қарастырылмайды. Нәтижесінде жақсы идея нақты іске айналмай қалады.
Арал өңірі мысалы: табиғатқа түскен ауыр із
1961 жылдың қыркүйек–қараша айларында «Возрождение» аралында жүргізілген ядролық жарылыстар салдарынан теңіз түбіндегі балықтың қырылуы және Аралдың солтүстік қапталындағы құмды далада киіктердің кенеттен жаппай қырылуы кең тарағаны айтылады.
Деректердің дабылы
- 1978 жылы шамамен 300 мың киік қырылғаны көрсетіледі.
- 1989 жылы 540 мың киіктің қырылғаны туралы мәлімет келтіріледі.
- Соңғы он жылда саны 1 миллионнан 20 мыңға дейін күрт қысқарғаны айтылады.
Мұндай мысалдар экологиялық қауіптің бір сәттік емес, ұзақ мерзімді салдары бар екенін көрсетеді.
Экологиялық сауаттылық: салыстыру және қорытынды
Шынын айтқанда, біз қоршаған ортаны қорғау мәдениеті мен экологиялық білім беруде Еуропаның бірқатар елдерімен салыстырғанда едәуір кейін қалып отырмыз. Ол жақта балалар табиғатты қорғаудың негіздерін ерте кезден оқып-үйренеді, ал экология мәселесі қоғамдық құндылықтардың алдыңғы қатарында тұрады.
Бізде кей жағдайда экология негіздерін түсіндірудің өзі қиынға соғады: немқұрайлылық пен түсінбеушілік табиғат пен экологиялық үйлесімділікті бұзып жатыр. Ал экология — бүгінде бүкіл әлемді толғандырған мәселе. Сондықтан республика көлемінде де табиғатты қорғау жұмыстарына жан-жақты, тұрақты назар қажет.