Цикл денесі
Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі
Шәкәрім атындағы Семей мемлекеттік университеті
Автоматтандыру және басқару кафедрасы
ЖҰМЫС ТҮРІ
Бақылау жұмысы
Пәні: «Алгоритмдеу негіздері және бағдарламалау»
АҚПАРАТ
- Орындаған
- Сүлейменов К., ДАП-21
- Тексерген
- оқытушы Шакирова Д.Т.
- Қала/жыл
- Семей, 2007
Мазмұны
- 1 Алгоритм және блок-схема
- 2 Паскаль тіліндегі бағдарламалар. Бастапқы мәліметтер
- 3 Паскаль тілінің операторлары
- 4 Массивтер
- 5 Қолданылған әдебиеттер
1. Алгоритм және блок-схема
Қазіргі кезде ЭЕМ (электрондық есептеуіш машина) көмегімен есептерді шешу үшін міндетті түрде алгоритм қажет. Белгілі бір мақсатқа жетуге бағытталған, түсінікті және реттелген нұсқаулар жиынтығы алгоритм деп аталады.
Алгоритмнің негізінде бағдарлама құрастырылады және түзетіледі: яғни есепті шешу алгоритмі компьютерде орындауға жарамды түрде жазылады.
Алгоритмді көрсетудің ең көрнекі тәсілдерінің бірі — блок-схема түріндегі графикалық көрсетім. Мұнда алгоритм әрекеттері блоктар тізбегі ретінде бейнеленеді, ал байланыс сызықтары орындау бағытын көрсетеді.
Негізгі блоктар және қызметі
| Блок | Қызметі |
|---|---|
| Басы / соңы | Алгоритмнің басталуын және аяқталуын белгілейді. |
| Есептеу әрекеті | Өрнектерді есептеу, мән беру сияқты амалдарды орындайды. |
| Енгізу / шығару | Деректерді енгізу немесе нәтижені шығару әрекеттерін көрсетеді. |
| Шартты тексеру | Шартқа байланысты тармақталуды ұйымдастырады. |
| Көмекші алгоритмді шақыру | Процедура/функция сияқты қосалқы бөлікті шақырады. |
2. Паскаль тіліндегі бағдарламалар. Бастапқы мәліметтер
Кез келген бағдарламалау тілі символдардан, сөздерден, сөз тіркестерінен және сөйлемдерден (операторлардан) тұрады. Паскаль тілінің алфавиті бірнеше топқа бөлінеді.
1) Латын әріптері
Латын алфавитінің 26 әрпі қызметші сөздер мен идентификаторларды жазуға қолданылады. Идентификатор — айнымалы, тұрақты, процедура сияқты атауларды белгілеуге арналған сөз.
Мысалдар: X, Y, a, b, all, Alfa2.
2) Араб цифрлары
0–9 цифрлары сандарды жазуға арналған. Сандар бүтін және нақты болып бөлінеді.
3) Арнайы символдар
Мысалдар: + - * , . = ( ) ; : және т.б.
Айнымалылар мен тұрақтылар
Айнымалы — бағдарлама орындалу барысында әртүрлі мән қабылдайтын шама. Айнымалылар алдын ала VAR бөлімінде типімен сипатталады.
Тұрақты — бағдарлама орындалу барысында мәні өзгермейтін шама. Тұрақтылар CONST бөлімінде беріледі.
Стандартты функциялар мен қызметші сөздер (мысалдар)
| Математикалық жазылуы | Паскаль тілінде |
|---|---|
| ABS(x) | ABS(x) |
| √x | SQRT(x) |
| sin(x) | SIN(x) |
| cos(x) | COS(x) |
| tg(x) | SIN(x) / COS(x) |
| ctg(x) | COS(x) / SIN(x) |
| ln(x) | LN(x) |
| x² | SQR(x) |
| eˣ | EXP(x) |
| xⁿ | EXP(n * LN(x)) |
| π | Көбіне 3.14 жуық мәні қолданылады |
Бағдарлама құрылымы
Паскаль тіліндегі бағдарламалар өзара байланысқан бөлімдерден тұрады. Қарапайым бағдарлама құрылымы төмендегідей:
Program бағдарлама_аты;
Label ...;
Const ...;
Var ...;
Begin
Read(...); { деректерді енгізу }
... { өңдеу }
Write(...); { нәтижені шығару }
End.Айнымалылар типтері: real (нақты), integer (бүтін), boolean (логикалық), char (символдық).
Негізгі бөлімдердің қысқа кестесі
| № | Бөлім | Жазылуы | Мысал |
|---|---|---|---|
| 1 | Бағдарламаның тақырыбы | Program бағдарлама_аты; | Program ESEP1; |
| 2 | Таңбалар (label) | Label таңбалар; | Label 2, XR; |
| 3 | Тұрақтылар | Const атау = мән; | Const X = 56.5; n = 8; |
| 4 | Айнымалылар | Var атаулар: тип; | Var x, y, z: real; i, j: integer; |
3. Паскаль тілінің операторлары
Бағдарламаның ең маңызды бөлігі — орындалу бөлімі. Компьютер нұсқауларды тізбекті түрде орындайды, ал бұл нұсқаулар операторлар деп аталады.
Меншіктеу операторы
Меншіктеу операторы өрнектің мәнін есептеп, нәтижені айнымалыға меншіктейді. Жалпы түрі: Y := Z;
- Y — айнымалы атауы
- := — меншіктеу таңбасы
- Z — өрнек
МЫСАЛДАР
X := 1.25;
Z := 5;
S := S + 1;Енгізу және шығару операторлары
READ / READLN
Пернетақтадан мәндерді енгізіп, жадқа жазады.
READ(X);
READ(a, b, c);
READLN(X);
READLN(a, b, c);READLN енгізуден кейін курсорды келесі жолға көшіреді.
WRITE / WRITELN
Жадтағы ақпаратты экранға шығарады.
WRITE(X);
WRITE(a, b, c);
WRITELN(X);WRITELN нәтижеден кейін курсорды келесі жолға көшіреді.
Тармақталу командалары
Бұл командалар операторлардың орындалу ретін басқарады: қажет болса белгілі бір бөлікті айналып өтуге немесе басқа нүктеге басқаруды беруге мүмкіндік береді.
GOTO — шартсыз көшу
GOTO n; — басқару n таңбасы бар операторға көшеді.
IF...THEN...ELSE — шартты көшу
{ Толық түрі }
IF шарт THEN
1-блок
ELSE
2-блок;
{ Қысқаша түрі }
IF шарт THEN
1-блок;Қайталану командалары (циклдер)
Бағдарламаның белгілі бір бөлігін бірнеше рет орындау үшін циклдік операторлар қолданылады. Олар мәтінді қысқартып, бағдарламаны оқуға жеңілдетеді.
FOR...TO...DO
Қайталану саны алдын ала белгілі болғанда қолданылады.
FOR I := m1 TO m2 DO
Begin
{ цикл денесі }
End;WHILE...DO
Қайталану саны белгісіз болғанда қолданылады. Шарт әр қайталаудың алдында тексеріледі.
WHILE шарт DO
{ цикл денесі };REPEAT...UNTIL
Шарт цикл денесінен кейін тексеріледі. Шартқа әсер ететін кемі бір оператор міндетті.
REPEAT
{ цикл денесі }
UNTIL шарт;4. Массивтер
Массив — элементтерінің саны алдын ала белгілі, бір типті индекстелетін айнымалылар жиынтығы. Массив — күрделі тип. Бағдарламада массивті қолдану үшін оған атау беріледі де, VAR немесе TYPE бөлімінде ARRAY қызметші сөзі арқылы сипатталады.
ЖАЛПЫ ТҮРІ
VAR A: ARRAY[1..N] OF X2;
TYPE A = ARRAY[1..N] OF X2;- A — массив атауы (идентификатор)
- ARRAY — массив ұғымын білдіреді
- OF — элемент типін байланыстырады
- [1..N] — өлшемі (индекстер аралығы)
- X2 — элементтердің негіздік типі
Бір өлшемді массив: енгізу (циклдер арқылы)
FOR циклі
Readln(N);
For K := 1 To N do
Read(A[K]);REPEAT...UNTIL циклі
Readln(N);
K := 1;
Repeat
Read(A[K]);
K := K + 1
Until K > N;WHILE циклі
Readln(N);
K := 1;
While K <= N Do
Begin
Read(A[K]);
K := K + 1
End;Көп өлшемді массивтер (матрицалар)
Бір өлшемді массивтермен қатар көп өлшемді массивтер де қолданылады. Индекстер санына қарай олар n-өлшемді массив деп аталады. Ең жиі кездесетіні — екі өлшемді массив немесе матрица. Мұнда бірінші индекс — қатар, екінші индекс — баған нөмірі.
VAR A: ARRAY[1..N, 1..M] OF REAL;
TYPE A = ARRAY[1..N, 1..M] OF REAL;Матрицаны енгізу
Readln(N, M);
For K := 1 To N Do
For I := 1 To M Do
Read(A[K, I]);Матрицаны шығару
Readln(N, M);
For K := 1 To N Do
For I := 1 To M Do
Write(A[K, I]);Қолданылған әдебиеттер
-
1. Гофман В. Delphi 6. — Санкт-Петербург: Издательство BHV, 2000.
-
2. Культин Н.Б. Программирование на Object Pascal в Delphi 5. — СПб.: БХВ — Санкт-Петербург, 1999. — 464 с., ил.
-
3. Петров А.В. және т.б. Вычислительная техника в инженерных и экономических расчетах: ЖОО-ға арналған оқулық. — М.: ВШ, 1984.
-
4. Шнейдерман Б. Психология программирования. — М.: Радио и связь, 1984. — 304 б.
Қысқа қорытынды
Бұл материал алгоритм ұғымын, блок-схемалардың рөлін, Паскаль тілінің алфавитін, бағдарламаның құрылымын, негізгі операторларды, циклдерді және массивтерді сипаттайды. Мақсат — есепті алгоритм түрінде дұрыс құрып, оны Паскаль тілінде сауатты жүзеге асыру.