Мысықтың ішкі құрылысы
Мысықтардың ішкі құрылысы
Мысықтардың ішкі құрылысы мен мүшелерінің орналасуы жалпы сүтқоректілерге тән ерекшеліктерге сәйкес келеді. Негізгі тіршілік жүйелері бір-бірімен тығыз байланысып, организмнің қалыпты жұмысын қамтамасыз етеді.
Негізгі жүйелер
- Қан айналым
- Тыныс алу
- Ас қорыту
- Зәр бөлу
- Көбею
Маңызды ұғым
Көптеген жүйелерде мүшелердің шырышты қабықтары қорғаныш қызметін атқарады: олар тіндерді зақымданудан сақтап, сыртқы әсерлерді әлсіретеді.
Қан айналым жүйесі
Қан айналымының негізгі мүшесі — жүрек. Ол бұлшықетті мүше және көкірек қуысында орналасқан. Мысықтарда, барлық сүтқоректілер сияқты, екі қан айналым шеңбері болады.
Қанның қозғалыс бағыты
- 1 Қан жүректен артериялар арқылы шығып, капиллярларға өтеді.
- 2 Капиллярлар арқылы қан ұлпалар мен мүшелерге жеткізіліп, онда зат алмасу жүреді.
- 3 Оттегі азайып, көмірқышқыл газына қаныққан қан веналар арқылы қайтадан жүрекке оралады.
- 4 Осылайша кіші (өкпелік) қан айналым шеңбері арқылы газ алмасуға қатысады.
Тыныс алу жүйесі
Мысықтың тыныс алу жүйесі қоршаған орта жағдайларына бейімделген: ол организмді оттегімен қамтамасыз етіп қана қоймай, кейбір зиянды газдардың шығарылуына қатысады және жылу алмасуды реттеуге көмектеседі.
Тыныс алу мүшелері
- Мұрын және мұрын қуысы
- Көмекей
- Трахея
- Бронхылар
- Өкпе
Өкпе және газ алмасу
Өкпе — тыныс алудың негізгі мүшесі. Ол екі бөліктен (оң және сол) тұрады және көкірек қуысында орналасады. Ауа мұрыннан өтіп, көмейге, трахеяға, бронхыларға, одан әрі өкпеге жетеді.
Өкпе альвеолалардан (ұсақ көпіршіктерден) тұрады. Альвеолаларды капиллярлар торы қоршап, дәл осы жерде газ алмасу жүреді.
Тыныс жолдарының ішкі бетін шырышты қабық қаптап, оларды шаң-тозаңнан және механикалық әсерлерден қорғайды.
Ас қорыту жүйесі
Ас қорыту жүйесі ауыз қуысынан басталып, өңеш, қарын, жіңішке және жуан ішек арқылы жалғасады. Ас қорытуда ұйқы безі, он екі елі ішек және өт қапшығы маңызды рөл атқарады.
Ауыз қуысы және өңеш
Азық ауыз қуысында ұсақталып, сілекеймен шыланады. Кейін жұтқыншақ арқылы өңешке өтеді. Өңеш — бұлшықетті, түтік тәрізді мүше: ол пішінін және диаметрін өзгерте алады, ал бұлшықеттері азықты қарынға қарай жылжытады. Өңештің іші шырышты қабықпен қапталған.
Қарын
Қарын құрсақ қуысында орналасады. Оның ішкі қабатын шырышты қабық қаптап, ас қорыту сөлдерінің бөлінуіне және қоректің ыдырауына жағдай жасайды. Қарын өңешпен жалғасып, әрі қарай он екі елі ішекке ашылады.
Ішектер
Жіңішке ішек
Жіңішке ішек ұзын болады: мысық денесінен шамамен 4 есе ұзын. Мұнда қорек ферменттердің әсерінен ыдырап, қоректік заттар қанға сіңеді.
Жуан ішек
Жуан ішек — жіңішке ішектің жалғасы. Мұнда қорытылмаған қалдықтар түседі және су сіңірілуі жүреді.
Бөлімдері
- Соқыр ішек
- Мықын ішек
- Тік ішек
Тік ішек қорытылмаған қалдықтарды сыртқа шығарады және ішектегі микрофлора мен қорғаныс механизмдері организмді зиянды бактериялардан қорғауға көмектеседі.
Зәр бөлу жүйесі
Организмнен артық сұйықтық пен зиянды, қажетсіз заттарды шығару қызметін зәр бөлу жүйесі атқарады. Оған бүйрек, несеп ағар, қуық және несеп шығару жолдары жатады.
Несептің түзілуі
Несеп бүйректе түзіледі, кейін несеп ағар арқылы қуыққа келеді. Қуықта оны ұстап тұратын бұлшықеттер болады.
Мінез-құлықпен байланысы
Мысықтар кейде иіс арқылы аумақты белгілеу үшін несеп қалдырады. Әсіресе көбею кезеңінде бұл құбылыс айқынырақ байқалуы мүмкін.
Көбею жүйесі және ішкі секреция бездері
Еркек мысық
Еркек мысықтың жыныс жүйесі негізінен ендер мен жыныс мүшелерінен тұрады. Сперматозоидтар ендерде түзіліп, жыныс жолдары арқылы сыртқа шығарылады.
Ұрғашы мысық
Ұрғашы мысықтың көбею мүшелері: аналық бездер, жатыр түтіктері, жатыр, сондай-ақ қынап пен сыртқы жыныс ағзалары.
Эндокриндік жүйенің маңызы
Организм қызметін реттеуде ішкі секреция бездері маңызды орын алады. Оларға гипоталамус, қалқанша без және бүйрек үсті бездері жатады.
Ит рационындағы май көздері
Иттің тамағында майлар жеткілікті болуы керек. Майлар өсімдік тектес те, жануар тектес те болады. Май тапшылығы әртүрлі ауруларға әкелуі мүмкін, ал шамадан тыс беру семіздікке және жүрек-қантамыр мәселелеріне себеп болады.
Май жетіспесе
- Өсудің баяулауы
- Тері ауруларына бейімділік
- Авитаминоз
- Иммунитеттің төмендеуі
Артық берсе
- Семіздік
- Жүрек ауруларының қаупі
- Белсенділіктің төмендеуі (жүгіру, ойнау)
Май көздері
Ит үшін май көздері ретінде қаймақ, сары май, айран, ешкі мен сиыр сүті қолданылады. Бұл өнімдерде А дәрумені және басқа да пайдалы қосылыстар болады. Майлар сондай-ақ кейбір дәнді дақылдарда кездеседі.
Дұрыс мөлшердің белгісі
Ит майды қажетті мөлшерде қабылдап жүрсе, иммунитеті нығайып, жалпы күйі жақсарады. Әдетте мұны жүн жамылғысынан байқауға болады: жүні тік, жұмсақ, қалың әрі жылтыр болады. Бұл ағзада Е дәруменінің жеткілікті болуы мүмкін екенін көрсетеді.
Күшіктерге кейде ботқа не сорпаға аздап сары май қосып беру ұсынылады, алайда мөлшерін сақтап, рационды теңгерімді ұстау маңызды.