Құқық жүйесі түсінігі
Әдістемелік нұсқаулар туралы мәлімет
Басылым
Қазтұтынуодағы Қарағанды Экономикалық Университеті. Қарағанды, 2009.
Мамандығы: 050301 — Заңтану.
Нормативтік негіз
- ҚР МЖМБС (050301 — Заңтану)
- 050301 мамандығының оқу жұмыс жоспары
- «Мемлекет және құқық теориясы» пәнінің типтік бағдарламасы
- ҚҚЭУ-МИ-85-04.01-2007 оқу-әдістемелік кешен құрылымына қойылатын талаптар
Құрастырушы
Жалпы құқықтық және арнайы пәндер кафедрасының аға оқытушысы, з.ғ.м. Әділбекова Қ.Қ.
Қаралған күні
26 тамыз 2009 ж.
Хаттама
№ 1а
Кіріспе
«Мемлекет және құқық теориясы» — мемлекеттің құрылымы мен құқықтық жүйені жетілдіруге тікелей ықпал ететін, сондай-ақ мемлекет пен құқықтың пайда болуы мен дамуын түсіндіретін ғылым салалары үшін ерекше маңызы бар фундаменталды пән.
Бұл пәнді терең меңгермейінше салалық заң ғылымдарын да, басқару сипатындағы пәндерді де нәтижелі игеру қиын. Заң ғылымдары жүйесінде «Мемлекет және құқық теориясы» негізгі әрі әдістемелік ғылым ретінде танылады және болашақ заңгердің кәсіби құқықтық санасын қалыптастыруға қызмет етеді.
Пәннің мақсаты
Тәлімгерлердің мемлекет туралы ілімдердің мазмұны мен мәнін, саяси-құқықтық құбылыстарды түсінуге бағытталған жалпы теориялық білімді меңгеруіне көмектесу; сол білімді бағалай білу және оны болашақ кәсіби қызметтің қозғаушы күшіне айналдыра алу қабілетін қалыптастыру.
Оқу пәні ретіндегі басты міндет
Әдістемелік тәсілдер арқылы оқу үрдісі нәтижесінде мемлекет пен құқықтың пайда болуы, дамуы және қызмет етуінің негізгі заңдылықтары туралы ғылыми әрі практикалық ілімдерді жеткізу және түсіндіру.
Өзіндік жұмыс мәдениеті
Оқулықтармен қатар ғылыми еңбектерді, монографияларды, құқықтық журналдардағы мақалаларды өз бетінше меңгеріп, терең әрі жан-жақты талдау дағдыларын қалыптастыру қажет.
Пікір қалыптастыру
Ғалымдардың көзқарастарын салыстыру, түрлі концепцияларды талқылау арқылы жеке ұстаным қалыптастыру және оны дәлелді түрде жеткізе білу қабілетін дамыту маңызды.
Курстық жұмыстың орны
«Заңгер» мамандығын даярлау барысында курстық жұмыс жазу және оны дұрыс рәсімдеу ерекше орын алады. Курстық жұмыс — тәлімгердің таңдаған тақырыбы бойынша теориялық мәселелерді талдап, материалдарды өз бетінше саралап, қорытындыларын негіздей алу қабілетін көрсететін алғашқы ғылыми ізденісі.
Осы әдістемелік құралда қажетті материалдарды жинау, мәтінді жазу және рәсімдеу тәсілдері бойынша ұсыныстар берілген. Соңында үлгілік рәсімдеу нұсқалары ұсынылады.
1. Курстық жұмысқа қойылатын жалпы талаптар
Білім берудің жалпыға міндетті мемлекеттік стандартына сәйкес «Заңгер» мамандығы бойынша күндізгі және сырттай бөлімде оқитын тәлімгерлер бірінші курста «Мемлекет және құқық теориясы» пәнінен курстық жұмыс жазады. Бұл — оқу үрдісінің міндетті бөлігі және жазбаша жұмыстардың бір түрі.
Курстық жұмыстың мәні
- Тәлімгердің алғашқы дербес ғылыми зерттеуі ретінде қалыптасады.
- Жиналған білімді бекітуге, тереңдетуге және нақты мәселелерді шешуде қолдануға көмектеседі.
- Ғылыми ізденіске қызығушылықты арттырады.
- Әдебиеттерді, құжаттарды, қайнар көздерді тиімді пайдалануға үйретеді.
- Ғылыми және заң терминдерін орынды қолдана отырып, ойды жазбаша әрі ауызша жеткізу дағдысын дамытады.
Жазу барысындағы негізгі логика
Курстық жұмыс жазу кезінде тәлімгер мақсатты айқындайды, жоспар құрады, тақырыпқа қатысты материалдарды жинайды, жүйелейді, саралайды және жұмыстың соңында қорытынды шығарады.
Негізгі міндеттер
- Таңдалған тақырып бойынша мемлекеттік-құқықтық құбылыстардың мәнін ашу және теориялық негіздеу.
- Мәселелерді шешу үшін зерттеу әдістерін меңгеру.
- Өзіндік жұмыс жүргізу дағдыларын дамыту.
Курстық жұмысты орындау тәсілдері күрделі болғандықтан, оны сапалы орындау алдын ала дайындықты және әдістемелік ұсыныстарға сүйенуді талап етеді. Бұл құралдың мақсаты — тәлімгерлерге курстық жұмысты жазу мен рәсімдеудің негізгі амалдары мен талаптарын меңгерту.
2. Курстық жұмыс тақырыбын таңдау және бекіту
Курстық жұмыстардың тақырыптары кафедра тарапынан анықталып, жыл сайын жаңартылып отырады. Тақырыптар қоғамдағы өзекті мәселелерге және оларды шешу жолдарына бағытталады.
Тақырыпты таңдау тәртібі
Әрбір тәлімгер оқу жылының басында өз бетінше тақырып таңдап, кафедра меңгерушісінің атына тақырыптың реттік нөмірі көрсетілген өтініш береді.
Өз тақырыбын ұсыну құқығы
Тәлімгер өзіне қызықты мәселе бойынша жаңа тақырып ұсына алады. Бұл жағдайда өтініште мәселенің өзектілігі қысқаша негізделуі керек және тақырып пәннің оқу бағдарламасы шегінен шықпауы тиіс.
3. Курстық жұмысты дайындау және жазу
Негізгі кезеңдер
- Зерттеу тақырыбын таңдау және кафедрада тіркеу.
- Қажетті әдебиеттер тізімін құрастыру.
- Оқу және арнайы әдебиеттерді, қайнар көздерді зерттеу.
- Жоспар әзірлеу және бекіту.
- Мәтінді жазу, рәсімдеу және кафедраға сын-пікірге ұсыну.
Тақырып таңдауда ескерілетін жайттар
- Жеке қызығушылықпен қатар, мәселенің ғылыми зерттелу деңгейі.
- Кітапханаларда қажетті арнайы әдебиеттердің қолжетімділігі.
- Тақырыптың пән бағдарламасына сәйкестігі.
Жоспарлау және дерек жинау
Әдебиеттерді зерттеу қысқаша үзінділер мен жазбалар жасаудан, құжаттарды сұрақтар бойынша топтастырудан, тәжірибеден мысалдар жинаудан басталады. Ғылыми жетекшімен келісіп, алдымен жоба жоспар, кейін түпкілікті жоспар бекітіледі.
Жұмыстың құрылымы
- Мазмұны
- Кіріспе
- Негізгі бөлім
- Қорытынды
- Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
- Қажет болса — қосымшалар (сызбалар, кестелер және т.б.)
Жоспар — жұмыстың «төлқұжаты». Мәтін жоспарға сай берілуі тиіс. Кіріспе, негізгі бөлім және қорытынды мәтінде жаңа беттен басталады. Бөлім атаулары жұмыстың тақырыбын қайталамауы керек.
Кіріспе (3–4 бет)
- Тақырыпты таңдаудың негіздері
- Өзектілігі
- Әдебиеттерге шолу
- Мақсат пен міндеттер, ашу жолдары
Негізгі бөлім
Әдетте 2–3 бөлімнен тұрады, қажет болса бөлімшелерге бөлінеді. Көлемдері шамалас болуы ұсынылады.
Көп қолданылатын үлгі: теориялық және тәжірибелік бөлім.
Қорытынды
Зерттеу нәтижелерінің негізгі түйіндері беріледі, мәселе жинақталады, нақты тәжірибелік ұсыныстар ұсынылады.
Рәсімдеу және дереккөздер
Курстық жұмыс жазбаша жұмыстарға қойылатын талаптарға сай рәсімделуі тиіс. Әсіресе қайнар көздерге жасалатын сілтемелер мен әдебиеттер тізімін дұрыс рәсімдеуге ерекше назар аударылады.
4. Мазмұнына және рәсімделуіне қойылатын талаптар
Құрылымдық бөлімдер
- Сыртқы бет
- Мазмұны
- Кіріспе
- Негізгі бөлім
- Қорытынды
- Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
- Қосымшалар
Сыртқы бетке қойылатын талаптар
Сыртқы бет — құжатты өңдеу және іздеу үшін негізгі ақпарат берілетін бірінші бет. Онда:
- ЖОО, факультет, кафедра (филиал) атауы
- Курстық жұмыстың тақырыбы
- Тәлімгердің аты-жөні, тегі, тобы
- Мамандық атауы
- Ғылыми жетекшінің аты-жөні
Сыртқы бет жалпы бет санына кіргенімен, оған бет нөмірі қойылмайды. Сыртқы бетте тәлімгер мен ғылыми жетекшінің қолдары болуы тиіс.
5. Безендірілуіне қойылатын техникалық талаптар
Парақ және көлем
- Мәтін А4 форматтағы парақтың бір жағында жазылады.
- Жалпы көлемі: 25–30 бет.
- Жоларалық интервал: 1.
- Жұмыс қатталып өткізіледі.
Өрістер және бет нөмірі
- Сол жақ өріс: 3 см
- Оң жақ өріс: 1 см
- Жоғарғы және төменгі өріс: 2 см
- Бет нөмірі парақтың оң жақ жоғарғы бұрышына қойылады, соңынан нүкте қойылмайды.
Беттердің орналасуы
- 1-бет: сыртқы бет (бет нөмірі қойылмайды).
- 2-бет: жұмыс жоспары (мазмұны).
- 3-беттен бастап: кіріспе және негізгі бөлімдер.
- Бөлімдер мен бөлімшелер жаңа беттен басталады.
Сілтемелер және қосымшалар
Сілтемелер пайдаланылу ретіне қарай нөмірленеді және пайдаланылған әдебиеттер тізімін қалыптастырады. Қосымшалар әдебиеттер тізімінен кейін беріледі және жалпы бет санына енгізіледі.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Әдебиеттер тізімі мына ретпен рәсімделеді: (1) реттік нөмір, (2) автордың тегі мен аты-жөні (алфавит бойынша), (3) еңбектің атауы, (4) басылған жері мен баспасы, (5) жылы, (6) бет саны.
Мысал
1. Алексеев Н.П. Теория государства и права. — Москва: Юрист, 2000.
Курстық жұмыста кемінде 10–15 түрлі әдебиет пайдалануы ұсынылады.
6. Жетекшілік ету және сын-пікір (рецензия)
Курстық жұмысқа жетекшілік ету үшін кафедра оқытушылары арасынан ғылыми дәрежесі бар, тәжірибелі жетекші тағайындалады. Жетекші жұмыстың бағытын айқындап, жоспар құруға, әдебиеттерді дұрыс таңдауға, тақырыпты талдауға кеңес береді және орындалу мерзімін бақылап отырады.
Ғылыми жетекшінің негізгі міндеттері
- Ғылыми ойлауды қалыптастыруға ықпал ету.
- Өзіндік пікір жасауға және оны дәлелдеп жеткізуге үйрету.
- Жұмыс мазмұнын аша білу және қорытынды жасау дағдыларын дамыту.
- Тақырыпты негіздеу, жинақтау мәдениетін қалыптастыру.
Сын-пікірде қаралатын мәселелер
- Жұмыстың күшті тұстарын көрсету.
- Қателер мен кемшіліктерді нақтылау.
- Жұмысты қорғауға жіберу/жібермеу туралы ұсыныс беру.
Рецензия соңында «қорғауға жіберілді» немесе «қорғауға жіберілмеді» деген қорытынды жасалып, рецензенттің қолы және күні қойылады.
Бағалау кезінде ескерілетін өлшемдер
- Құжаттарды меңгеру деңгейі және ойды жазбаша/ауызша жеткізе білуі.
- Ғылыми және оқу әдебиеттерін тиімді пайдалану дағдысы.
- Теория мен тәжірибені ұштастыра алу қабілеті.
- Жұмыстың ғылыми және тәжірибелік маңызы.
Курстық жұмыс тақырыптарының тізімі
Төмендегі тақырыптар «Мемлекет және құқық теориясы» пәні бойынша курстық жұмысқа ұсынылады:
- Адам мен азаматтардың құқықтары мен бостандықтары: ұғымы, түрлері, мәселелері.
- Қазақстан Республикасындағы нигилизм мәселесі.
- Мемлекет функцияларының түсінігі, түрлері.
- Мемлекет механизмінің түсінігі, құрылымы.
- Мемлекет нысанының түсінігі: басқару нысаны, мемлекеттік құрылым.
- Мемлекет типінің түсінігі және типологиядағы формациялық, өркениеттік тәсілдер.
- Қоғамның саяси жүйесінің түсінігі және түрлері.
- Құқықтық мемлекеттің түсінігі, қағидалары.
- Құқықтың түсінігі, мәні, құндылығы.
- Тұлғаның құқықтық мәртебесі және оның мемлекетпен арақатынасы.
- Құқықтың қайнар көздерінің түсінігі, түрлері.
- Құқық нормаларының түсінігі, белгілері және түрлері.
- Нормативтік-құқықтық актілерді жүйелеу: құқық жүйесі мен заңнама жүйесі.
- Құқықтық қатынастардың түсінігі, түрлері.
- Мемлекет түсінігі және түрлері.
- Азаматтық қоғам және құқықтық мемлекет: мәні және түсінігі.
- Жеке тұлғаның құқықтық мәртебесі.
- Адам мен азамат құқықтары мен бостандықтарын қамтамасыз етудегі құқық қорғау органдарының рөлі.
- Мемлекет органдары — мемлекет аппаратының бір бөлігі.
- Мемлекеттік аппарат — қоғамды басқару үшін арнаулы құрылған мемлекет органдарының біртұтас жүйесі.
- Атқарушы билік органдарының мемлекеттік биліктік өкілеттіктері.
- Сот төрелігі — құқық қорғау қызметі жүйесіндегі іргелі негіз.
- Адам және азамат құқықтары мен бостандықтарының кепілдіктері және оларды қорғау институттары.
- Қазақстан Республикасындағы адамның және азаматтың құқықтық мәртебесінің негіздері.
- Қазақстан Республикасының сот билігін демократияландыру мәселелері.
- Сот жүйесі — құқықтық мемлекеттің негізгі органдарының бірі ретінде.
- Қазақстан Республикасы соттарының өзге билік және басқару органдарымен өзара байланысы.
- Құқықтық мемлекеттің мәні, мақсаты және атқаратын қызметі.
- Азаматтық қоғам және құқықтық мемлекеттің өзара қатынасы.
- Мемлекет және құқықтың пайда болуы: объективтік заңдылықтары.
- Мемлекеттің түсінігі және оны алғашқы қауымдық құрылыстағы әлеуметтік биліктен ажырататын белгілері.
- Мемлекеттің әлеуметтік тағайындалуы, сипаты және қызмет мазмұны (мемлекет қызметтерінің көрінісі ретінде).
- Мемлекет механизмі — мемлекеттің міндеттері мен қызметтерін жүзеге асыруға бағытталған мемлекеттік органдар жүйесі.
- Мемлекет нысаны түсінігі — мемлекеттанудағы іргелі сипаттардың бірі.
- Мемлекет және саяси партиялар — қоғамды басқарудағы шешуші күш.
- Құқықтың жалпы әлеуметтік және таптық мазмұны.
- Әлеуметтік нормалар жүйесіндегі құқықтың орны.
- Құқық нысанының түсінігі және мазмұны.
- Құқық жүйесі мен құрылымы, олардың мазмұны.
- Мемлекет нысанын айқындайтын факторлар: мемлекет нысаны мен оның әлеуметтік мәнінің арақатынасы.
- Мемлекет түсінігі және негізгі белгілері.
- Қазақстан Республикасының сот билігі — мемлекеттік биліктің дербес тармағы.
- Құқықтық сана — қоғамдық өмір құбылысы және заң ғылымдарының зерттеу объектісі ретінде.
- Қоғамдағы құқықтық сана мен құқықтық мәдениетті көтеру мәселелері.
- Мемлекет қызметтерінің түсінігі.
- Мемлекет нысаны түсінігі және элементтері.
- Құқық бұзушылық түсінігі және оның негізгі белгілері.
- Құқық бұзушылық себептері және олардың алдын алу жолдары.
- Құқық бұзушылықтың заңдық құрамы.
- Заңды жауапкершіліктің құқықтық мәселелері.
- Құқықтық мінез-құлық, құқық бұзушылық және заңды жауапкершілік — өзара тығыз байланысты категориялар ретінде.
- Қазақстанда егемендіктің қалыптасуының мемлекеттік-теориялық мәселелері.
- Құқықтық мәдениет: ұғымы, құрылымы, міндеттері.
- Қазақ әдет-ғұрып құқығындағы билер институтының орны мен маңызы.
- Құқықтың пайда болу ерекшеліктері.
- Құқық нысаны мен қайнар көзінің арақатынасы.
- Құқықтық нигилизм: түсінігі, себептері және оны жою жолдары.
- Құқықтық тәрбие: түсінігі, нысандары, әдістері.
- Құқықты жүзеге асыру нысандары.
- Құқықтық тәртіпті қамтамасыз етудегі сот билігінің рөлі.
- Құқықтық мемлекет: түсінігі, табиғаты және негізгі қағидалары.
- Құқық қолдану — құқықты жүзеге асырудың ерекше нысаны.
- Құқықтық реттеу механизмінің түсінігі, элементтері.
- Құқықтық тәртіпті қамтамасыз етудің әдістері мен кепілдіктері.
- Мемлекеттің пайда болуының экономикалық және әлеуметтік себептері.
Ескерту: бастапқы тізім үзінді күйінде берілген, сондықтан соңғы тармақ толық емес болуы мүмкін.