Қазақша рефераттар

Практиканы ұйымдастыру

Қ. А. Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті

Жаратылыстану факультеті · География кафедрасы

050116 – География мамандығы, 1-курс студенттеріне арналған физикалық-географиялық оқу практикасы бағдарламасы (Түркістан, 2008)

Кіріспе

Бұл бағдарлама Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі бекіткен стандарт талаптарына (Астана, 2001) сәйкес әзірленді. 050116 – География мамандығының оқу жоспарында 1-курс студенттері үшін физикалық-географиялық оқу практикасын өту міндеттеледі.

Практика Түркістан өңірінде ұйымдастырылады және төмендегі бағыттар мен нысандарды қамтиды:

  • Шоқтас (Кентау маңы)

    Кей деректерде Кекентау атауы да қолданылады.

  • Үш өзен (Майдамтал)

    Дала бақылаулары мен маршруттық зерттеу.

  • Мыңжылқы (Созақ)

    Рельеф пен үгілу үдерістерін талдау.

  • Сыр өзені алабы (Қостерек)

    Аңғар мен аллювийлік шөгінділерді бақылау.

  • Ащысай (Кентау)

    Геологиялық нысандар және қауіпсіздік талаптары.

Ұйымдастыру және жетекшілік

Жалпы әдістемелік жетекшілік География кафедрасына жүктеледі. Практика жетекшілері ретінде г.ғ.к., доцент А. Құрбаниязов және оқытушы А. Құрманбай көрсетілген. Практиканы өткізу және дайындық жұмыстарына жалпы басшылық кафедра меңгерушісі техн.ғ.к., доцент А. Мейірбеков және кафедра оқытушылары тарапынан жүзеге асырылады.

Физикалық-географиялық дала жұмыстары Қаратау тауы айналасында, сайлар мен тауаралық ойыстарда жүргізіледі. Картографиялық дала жұмыстары Сыр өзені аңғары мен оған тиесілі Қарашық, Жіңішке және Жүйнек елді мекендері аумағында орындалады.

Практиканың жалпы мақсаттары

Дала әдістемесі және бақылау

  • Студенттерді дала бақылауының негізгі әдістерімен таныстыру.
  • Күнделік жүргізуді және жүйелі жазба жасауды үйрету.
  • Жергілікті жердің изогипсаларын картаға түсіру және шартты белгілер сызбасын жасау.

Рельеф, жыныстар және үдерістер

  • Жер бедерінің элементтерін (тау, тауаралық ойыс, тауалды төбе, тау жазығы, қия жазық) табиғи ортада танып, пайда болу себептерін түсіндіру.
  • Климаттың үгілу үдерістеріне және бедер пішіндерінің қалыптасуына әсерін көрсету.
  • Тау жыныстары арасынан бұлақ көздерінің қалыптасу принципін түсіндіру.

Өзен аңғары және жинақталу шөгінділері

Нысандар

Өзен аңғарының құрылысы: алап, арна, кемер, беткей, тальвег, қайраң және өзге морфологиялық элементтер.

Негізгі салыстыру

Аккумулятивтік жыныстар мен аллювийлік шөгінділердің айырмашылығын табиғи жағдайда ажырату.

Спелеологиялық бақылаулар

Спелеологиялық жорықтар барысында үңгір түзілімдерінің (сталактиттер мен сталагмиттер) қалыптасу себептері түсіндіріледі.

Қорытынды бақылау

Практика соңында студенттер жасаған карталар, сызбалар, кестелер және жиналған материалдар толық талданып, рәсімделеді. Күнделік бойынша бағалау жүргізіліп, сынақ қабылданады.

Студенттердің құқықтары мен міндеттері

Міндеттері

  • Оқу жоспарына сәйкес практикаға міндетті түрде қатысу.
  • Қазба орындарында және дала жағдайында қауіпсіздік техникасы талаптарын сақтау.
  • Зиянды жәндіктерден сақтану, жеке гигиена ережелерін сақтау.
  • Климаттық және жергілікті географиялық жағдайларды есепке алу.

Құқықтары

  • Дала жұмыстарынан тыс уақытта (лагерь жағдайында) демалуға құқылы.
  • Ауырған жағдайда оқытушының рұқсатымен үйіне қайтуға құқылы.

Сабаққа қатысу тәртібі

Оқу практикасының бір жұмыс күні 6 сағатқа тең. Егер студент қандай да бір себеппен бір күнді босатса, практика жетекшісі келесі күнге жеке тапсырма береді. Егер студент 3 күн жіберсе, практикадан шеттетіліп, факультет деканы белгілеген уақытта практиканы қайта өтеді.

Практикаға жетекшілік

Практика жетекшілері бөлінген студенттермен жұмыс жүргізіп, дала жұмыстарының әдістерімен таныстырады. Практика басталар алдында жұмыстардың сипаты мен орындалу реті түсіндіріледі.

Жетекшінің міндеттері

  • Студенттерге әдістемелік көмек көрсету.
  • Практика кезінде еңбек пен тұрмыс жағдайының дұрыс ұйымдастырылуын қамтамасыз ету.
  • Бағдарламаға сәйкес студенттердің есептері мен күнделіктерін тексеру.
  • Өмір қауіпсіздігі ережелерінің қатаң сақталуын бақылау.

Оқу үдерісімен байланыс

Практика барысында бұрын меңгерілген теориялық білім тәжірибе арқылы бекітіліп, далалық жағдайдағы нақты деректер негізінде тұжырым жасау дағдылары қалыптастырылады.

Есеп беру жұмысына қойылатын талаптар

Жетекшінің есебі

Практика нәтижелері бойынша жетекшінің қорытынды есебі практика соңында жазылады.

Мазмұн

Есепте дала практикасы кезінде орындалған жұмыстар толық қамтылуы тиіс.

Күнделіктер

Дала практикасында жүргізілген күнделіктер жетекшіге тапсырылады және оқу жылының соңына дейін сақталады.

Практика өтетін базалық орындар

Шоқтас

Кентау

Үш өзен

Майдамтал

Мыңжылқы

Созақ

Сыр өзені алабы

Қостерек

Ащысай

Кентау

Оқу практикасын жүргізудің кезеңдері

1) Ұйымдастыру бөлімі

Практика басында студенттер бағдарлама мазмұнымен, техника қауіпсіздігі талаптарымен және жұмыс регламентімен танысады. «Бедер пішіндері» ұғымының физикалық-географиялық мәні ашылып, бедердің жаратылысы, құрамы мен құрылысы түсіндіріледі.

2) Дайындық кезеңі

Алдын ала дайындалған материалдар негізінде далалық зерттеу бағдарламасы құрылады: белгіленген маршруттардың нобайы, қазбалы шурфтардың орны және бұрғылау нүктелерінің орналасу сұлбасы анықталады.

3) Далалық зерттеу кезеңі

Негізгі жұмыс

Геоморфологиялық экспедициялық зерттеудің өзегі. Нақты деректерге сүйенген материалдар жинақталады, тау жыныстарының үгінділері іріктеліп, алдын ала өңдеу шаралары жүргізіледі.

Алғашқы тұжырым

Зерттеліп жатқан аймақтың геоморфологиялық құрылысы туралы бастапқы қорытындылар жасалады.

4) Визуалдық бақылау

Бұл әдіс бедер пішіндерінің құрылысы, шығу тегі мен динамикасын, сондай-ақ оларды құрайтын тау жыныстарын зерттеуге негізделеді. Дала жағдайында анероид, тау компасы, геологиялық балға, рулетка сияқты қарапайым аспаптар кеңінен қолданылады.

Қатар қолданылатын бақылаулар

Геоморфологиялық тәсілдермен бірге гидрометеорологиялық бақылаулар да жүргізіледі: беткейлік шайылу, арналық мүжілу, су толқыны режимі және өзге де үдерістер.

5) Ғылыми өңдеу кезеңі

Дала жұмыстарында жиналған деректер кешенді түрде талданып, байланысы пайымдалып, қорытынды жасалады. Қажет болған жағдайда палинология, минералогия, петрография, микро- және макрофауналық, диатомдық талдаулар және даладан іріктелген үлгілердің өзге де зертханалық тексерістері жүргізіледі.

Нәтижені көрсету құралы: геоморфологиялық карта

Далалық геоморфологиялық зерттеу материалын толық анықтап, қорытып, графикалық түрде бейнелейтін негізгі құрал — геоморфологиялық карта. Ол көрсеткіштер жиынтығы бойынша рельефтің жалпы сипаттамасын, соның ішінде морфографиясын, морфометриясын, қалыптасу тегін және рельефтің жасын көрсетеді.

Практиканы ұйымдастыру тәртібі

Практика кафедра оқытушыларының жетекшілігімен оқу топтары (бригадалар) арқылы жүргізіледі. Бағдарламаны орындау кезеңінде студенттер 7–11 адамнан бригадаға бөлінеді.

Техникалық қауіпсіздік ережелері

Нұсқамадан өту және тіркеу

Практика басталар алдында экспедиция жетекшісі қауіпсіздік нұсқаулығын өткізеді. Қатысушылар қауіпсіздік журналына қол қойып тіркеледі.

Медициналық бақылау

Практикаға шығатын әрбір студент медициналық тексеруден өтуі тиіс. Қауіпсіздік бойынша нұсқаулар жүйелі түрде (ай сайын) қайталанып отырады.

Жергілікті ерекшелікке сай нұсқаулық

Жұмыс түріне және аумақтың жергілікті ерекшеліктеріне қарай қосымша арнайы нұсқаулық жүргізіледі.

Жәндіктер мен кеміргіштерден сақтану

Төбелер мен ой-сайларды өлшеу дала жағдайында жүргізілетіндіктен, улы жәндіктер мен кеміргіштерден сақтану үшін арнайы киім мен жабық аяқ киім кию міндетті.

Үлгі алу кезіндегі сақтық

Тау жыныстарының сынамаларын (сынықтарын) алу барысында жарақат алмау үшін ерекше сақтық қажет.

Құрал-сайманмен жұмыс

Дала жұмыстары кезінде күрек және өзге де өткір құралдарды қауіпсіз қолданып, жұмыс тәртібін қатаң сақтау қажет.

Ескертпе

Құжаттағы кейбір атаулар мен қысқартулар қазіргі емле мен стильге сәйкестендіріліп, мазмұны сақтала отырып редакциялық өңдеуден өтті. Қажет болған жағдайда ұйым ішіндегі ресми бекіту деректері (хаттама нөмірі, қолтаңба, лауазым) жеке титул парағында рәсімделеді.