Қазақша рефераттар

Күйік аурулары туралы

Тұрмыста және өндірісте күйік пен электр тогынан жарақаттану жиі кездеседі. Орта есеппен күйік хирургиялық аурулардың шамамен 2%-ын құрайды және жалпы жарақаттар арасында үшінші орында тұрады.

Күйік: анықтамасы және жалпы түсінік

Дене ұлпаларының ыстықтан, қызудан, химиялық заттардан және сәуле энергиясынан зақымдануын күйік деп атайды. Күйіктің латынша атауы — combustio.

Күйік көлемі өте шағын болса (мысалы, бір бармақтай ғана аймақ), оны жай күйік деп сипаттайды. Ал күйік көлемі 12%-дан асқанда, ол күйік ауруы ретінде бағаланады. Күйік неғұрлым терең және көлемді болса, науқастың жалпы жағдайы соғұрлым ауырлайды.

Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ДДҰ) деректеріне сәйкес, ыстық/қызудан болатын күйік жарақаттар арасында үшінші орынға жиі шығатыны көрсетіледі.

Күйіктің дәрежесі, көлемі және ауырлықты бағалау

Күйік тереңдігін дәрігер көбіне клиникалық бағалау арқылы анықтайды. Күйген аймақты нақтылау үшін әртүрлі әдістер қолданылады, соның ішінде дермография және компостер-биопсия (тіннен үлгі алып, микроскоппен зерттеу) бар.

Күйік ауруының ауырлығын кешенді бағалау үшін зақымдалудың ауырлық индексі — ИТП (индекс тяжести поражения) ұғымы енгізілген: күйіктің көлемі мен тереңдігі бірдей ескеріледі.

«Жүздік ережесі» (болжамды бағалау)

Күйік пайызын науқастың жасымен қосады. Нәтиже болжамды түрде бағаланады:

  • Егер қосынды 60-тан аспаса, өмір сүру мүмкіндігі жоғары.
  • Егер қосынды 81–100 аралығында болса, жағдай қолайсыз және қауіпті болуы мүмкін.

Күйік ауруының жеңіл және ауыр түрі

  • Ересектерде: тері күйігі 12% көлеміне дейін — жеңіл түр.
  • Балаларда: тері күйігі 5–6% көлеміне дейін — жеңіл түр.
  • Осы көрсеткіштерден жоғары болса — ауыр түр.

Күйік ауруының 4 кезеңі

  1. Естен тану (шок) кезеңі
  2. Улану (интоксикация) кезеңі
  3. Септикалық кезең (микробтардың көбеюі)
  4. Реконвалесценция (сауығу)

Күйік ауруының кезеңдері: негізгі белгілер

1) Естен тану (шок) кезеңі

Күйдіргіш әсер терідегі жүйке ұштарын қоздырып, ауырсыну импульстері орталық жүйке жүйесіне түседі. Соның салдарынан қан айналымы бұзылып, тамырдағы қан көлемі азаяды: қанның бір бөлігі бауыр мен бұлшықеттер арасына «жиналып», жалпы қан айналымына толық қатыспай қалады.

2) Улану (интоксикация) кезеңі

Интоксикация күйік түскен алғашқы сағаттардан басталады, есеңгіреу күшейеді. Қанда хлор иондарыақуыз мөлшері

3) Септикалық кезең

Күйген аймақта микробтар көбейіп, жара іріңдеуі мүмкін. Ірің токсиндері ағзаны уландырып, науқастың жағдайын күрт нашарлатады: қызу көтеріледі, тершеңдік, лоқсу-құсу, бұлшықеттердің сіресуі байқалады. Тамыр соғуы әлсізденіп, қан қысымы төмендейді; бауыр мен бүйрек қызметі, асқазан-ішек жұмысы бұзылуы мүмкін.

4) Реконвалесценция (сауығу) кезеңі

Науқас біртіндеп қалпына келе бастайды. Бұл кезеңде күйген жердің тыртықтанып жазылғаны байқалуы мүмкін.

Күйікте көрсетілетін көмек және емдеу тәсілдері

Алғашқы көмек: 3 кезең

  1. Өзін-өзі көмек немесе жанындағы адамдардың көмегі.
  2. Медициналық көмек.
  3. Ауруханаға жеткізу кезінде көрсетілетін көмек.

Ауырсынуды азайту үшін дәрігер промедол, анальгин тағайындап, антигистамин ретінде димедрол беруі мүмкін. Күйген жерге таза дәке мен бинт салынады. Денеге жабысып қалған киім қалдықтарын жұлып алмай, қайшымен қиып, өте абайлап алып тастайды. Ауруханада күйік аймағына алғашқы хирургиялық өңдеу жүргізіледі; қажет болса ауырсынуды басатын дәрі немесе наркоз қолданылады.

Күйікті емдеу әдістері

  • Ашық әдіс
  • Жабық әдіс
  • Қосарлы (аралас) әдіс
  • Операциялық ем

Ашық және жабық емнің мәні

Ашық әдісте науқас арнайы жылулық режимі бар ортада (шамамен 23–25°C) ұсталып, жара беті кебіп, қабық түзіледі. Жара сол қабықтың астында жазыла бастайды. Егер қабықтың астына микроб түсіп, іріңдеу болса, қабық алынып, жабық әдіске көшу қажет.

Жабық әдіс — жараға таңғыш салу. Ем ретінде риванол, фурацилин, күміс нитраты, Вишневский майы, 5–10% синтомицин эмульсиясы қолданылуы мүмкін. Дәкені ерітіндіге/майға малып, жараны жауып, үстінен бинтпен таңады. Таңғыш әдетте 2–3 күн сайын ауыстырылады.

Операциялық ем

Күйік терең болғанымен жалпы жағдайы қанағаттанарлық және күйік көлемі 10%-дан аспайтын науқастарға күйгеннен кейін 4-күні некрэктомия жасалуы мүмкін. Некрэктомия — өлі тіндерді (қандауырмен, қайшымен) алып тастау. Қажет болса, күйік үстіне пластикалық операция жасалады: дененің сау жерінен алынған тері күйік аймағына көшіріліп жапсырылады.

Күйік ауруының жалпы емі

Шок пен әлсіреудің алдын алу үшін науқасқа тыныштық және мұқият күтім қажет. Дәрігердің тағайындауымен ауырсынуды басатын дәрілер (промедол, омнопон), новокаин ерітіндісі, сондай-ақ жедел түрде инфузиялық ем мен қан құю шаралары қолданылуы мүмкін.

Химиялық заттардан болатын күйік

Денені күйдіретін химиялық заттарға концентрациясы жоғары қышқылдар, сілтілер, ауыр металдардың тұз ерітінділері және фосфор жатады.

Қышқылдар мен ауыр метал тұздары тін ақуызын бүрістіріп, құрғатып, коагуляциялық некроз (жансыздану) тудырады. Жансыз тіннен қалың қабыршық пайда болып, химиялық заттың терең қабаттарға өтуін белгілі бір дәрежеде тежейді.

Әдетте химиялық күйікте жалпы жағдай айтарлықтай бұзылмайды: естен тану және айқын улану белгілері жиі кездеспейді. Жара ұзақ жазылып, көбіне тыртықтанып қатаяды.

Электр тогынан жарақаттану және күйік

Электр қуаты күнделікті өмір мен өндірісте кең қолданылады. Өндіріс орындарында электр тогымен жарақаттану шамамен 2–2,5%-ға дейін жетуі мүмкін. Сондықтан ток соққанда ағзада болатын өзгерістерді білу — дер кезінде көмек көрсетіп, өлімнің алдын алу үшін маңызды.

Электр тогы адамды кейде жақындамай-ақ зақымдауы мүмкін. Ток соққанда жалпы өзгерістермен қатар механикалық зақым, күйік және электролиз құбылыстары байқалуы ықтимал.

Айнымалы ток 120 В және одан жоғары болғанда, тері дымқыл болса, ток ағза арқылы өтіп, адамды бірден мерт қылуы мүмкін. Тікелей әсері орталық жүйке жүйесін, жүрек-қантамыр және тыныс алу жүйелерін зақымдайды.

Токтың жергілікті белгісі

Джоульдік қызу мен химиялық әсерге байланысты ток кірген және шыққан нүктеде «ток белгілері» деп аталатын күйік іздері пайда болуы мүмкін.

Ток аз мөлшерде соққанда байқалатын кеш белгілер

Кей жағдайларда ауыр өзгерістер бірден байқалмайды. Кейінірек әлсіздік, тез шаршау, ұмытшақтық, көңіл күйдің төмендеуі және ашуланшақтық болуы мүмкін. Иіс сезудің төмендеуі, естудің нашарлауы, көрудің бұлдырауы байқалады. Бұл белгілер ток соққаннан кейін біраз уақыт өткен соң пайда болып, ұзаққа созылуы ықтимал.

Қан талдауында лейкоциттердің артуы және лейкоцитарлық формуланың өзгерістері анықталуы мүмкін.

Электр тогы соққандағы алғашқы көмек және ем

Оқиға орнында жасалатын негізгі қадамдар

Көмек көрсету жарақаттанған адамның жатқан жерінен басталады және үздіксіз жүргізілуі тиіс. Ең бірінші міндет — адамды ток әсерінен қауіпсіз түрде ажырату: құрғақ резеңке қолғап қолдану, сымды кесу, электр желісін ажырату сияқты әрекеттер жасалады.

Өмірлік көрсеткіштері нашарлаған жағдайда жүрекке жанама массаж жасап, ауызбен өкпеге үрлеу сияқты жасанды тыныс алдыру тәсілдері қолданылады.

Медициналық шаралар

Естен тануға қарсы және тыныс пен жүрек қызметін қолдауға бағытталған дәрілік көмек көрсетілуі мүмкін: күре тамыр арқылы жүрек дәрілері, лобелин, цититон енгізу, оттегі беру, аяқ-қолды ысқылап жылыту, қажет болғанда инфузия және қан құю.

Ток іздері бар жерді таза матамен жабу жеткілікті болуы мүмкін. Науқасты реанимация бөліміне жатқызып, әрі қарай бақылау мен емді жалғастыру қажет. Жарақаттанған адамды тұрғызбайды және жүргізбейді.

Ток соққан жерді емдеу

Ток соққан жердегі күйікті емдеу қағидалары жалпы күйікті емдеу тәсілдерінен айтарлықтай айырмашылық жасамайды.