Қазақша рефераттар

Тілдің этнопсихологиялық ерекшеліктері

Этнопсихология пәні бойынша силлабус (қысқаша шолу)

Бұл құжат Қазақстан Республикасының жалпыға міндетті білім беру стандартына сәйкес әзірленген және 050119 — «Шетел тілі: екі шетел тілі» мамандығының 3-курс студенттеріне арналған. Оқу формасы — күндізгі, семестр — 6.

Кредит

1

Жалпы көлемі

40 сағат

Емтихан

6-семестр

Сағаттардың бөлінуі

Аудиториялық
15 сағат
ОСӨЖ
15 сағат
СӨЖ
10 сағат

Құрастырушы: К. М. Қалиева (пед. ғыл. канд., доцент). Ғылыми кеңесші: Б. С. Жұмағұлова. Жалпы редакциясын басқарған: С. С. Құнанбаева.

Неліктен этнопсихология өзекті?

Қоғам өмірінің демократиялануы жағдайында адамдар психикасының этникалық ерекшеліктерін, ұлттық мінезді, ұлттық өзіндік сананы және этникалық стереотиптердің қалыптасуы мен қызмет ету заңдылықтарын зерттеу ерекше маңызға ие.

Практикалық құндылығы

  • Этностардың ұлттық психологиясындағы стереотиптер мен өзгерістерді бақылауға және анықтауға көмектеседі.
  • Ұлтаралық қарым-қатынас мәселелерінде дұрыс бағдар ұстануға мүмкіндік береді.
  • Мектеп пен ЖОО-дағы оқу-тәрбие процесінде этнопсихологиялық білімді тиімді қолдануға негіз болады.

Кредиттік технология: негізгі түсінік

Кредиттік технология (лат. credit — «сенім») — студенттің өздігінен білім алу деңгейін көтеруге және білімді шығармашылықпен меңгеруге бағытталған білім беру жүйесі. Ол оқу траекториясын дербестендіруге, таңдауға және оқу көлемін кредиттермен өлшеуге сүйенеді.

Мақсаты

Болашақ маманның пәндік білімінің беріктігіне қол жеткізуге бағытталған кең базалық кәсіби дайындықты қамтамасыз ету.

Негізгі міндеттері

  • Студенттердің кәсіби шығармашылығын дамыту.
  • Өздігінен білім алуға деген қажеттілікті қалыптастыру.

Курстың мақсаты мен күтілетін нәтижелері

«Этнопсихология» курсының негізгі мақсаты — студенттерді этнопсихологиялық құбылыстармен, олардың қалыптасуы мен даму ерекшеліктерімен, сондай-ақ түрлі қауымдастық өкілдерінің әлеуметтік процестерге ықпалының сипатымен таныстыру.

Оқу нәтижелері

  • Түрлі этнопсихологиялық концепцияларды сыни әрі шығармашылық тұрғыдан талдай алады.
  • Этнопсихологияның негізгі категорияларын, тарихи даму кезеңдерін және қазіргі жағдайын ғылыми негізде түсіндіреді.
  • Этнопсихологиялық зерттеу әдістерін практикада қолданады.
  • Педагогикалық міндеттерді шешуде этнопсихологиялық білімді орынды пайдаланады.
  • Этнопсихологиялық құбылыстарға өздігінен түсіндірме береді.

Пререквизиттер, кореквизиттер, постреквизиттер

Пререквизиттер

Мемлекеттік стандартта қарастырылатын базалық пәндер: әдеп және жантану, адам және қоғам, әдебиет және т.б.

Кореквизиттер

Қатар оқытылатын пәндер: психология, философия, Қазақстан тарихы, әлеуметтану, педагогика, этнопедагогика және т.б.

Постреквизиттер

Кейінгі курстардағы пәндер: шетел тілін оқыту психологиясы, кіші жастағы оқушылар психологиясы, ерте жастан оқыту дидактикасы және т.б.

Пәннің мазмұны: модульдер мен тақырыптар

I тарау. Этнопсихологияның теориялық негіздері

1.1. Этнопсихология пәні, міндеттері және зерттеу әдістері

Этнопсихология ғылым ретінде; пәні мен міндеттері; негізгі бағыттар; методологиялық негіздер және өзге ғылымдармен байланысы. Б. Ф. Поршневтің тарихи-психологиялық концепциясы мен Л. Н. Гумилевтің этностың биологиялық-географиялық концепциясы. Зерттеу әдістері: сауалнама, бақылау, тест, интервью, проективтік әдістемелер, лабораториялық және эксперименттік тәсілдер.

этнос ұлт психологиялық антропология салыстырмалы-мәдени психология релятивизм

II тарау. Этникалық психологияның пайда болуы және қалыптасу тарихы

2.1. Батыс елдерінде этнопсихологиялық идеялардың пайда болуы және дамуы

Антикалық авторлар еңбектеріндегі этникалық айырмашылықтар және олардың тұрмыс пен мәдениетке ықпалы. Жаңа дәуір ойшылдары еңбектеріндегі «халық рухы» және ықпал етуші факторлар. XIX ғасырдың екінші жартысында «халықтар психологиясы» пәнінің қалыптасуы.

географиялық детерминизм халық рухы психологиялық этнология

2.2. Ресейде этнопсихологиялық ойдың дамуы

Орыс ойшылдарының этнопсихологиялық мұрасы; славянофилдер еңбектеріндегі «орыстың жан-дүниесі» мәселелері; В. С. Соловьев, Н. А. Бердяев, А. А. Потебня, Г. Г. Шпет көзқарастары; Л. С. Выготскийдің мәдени-тарихи теориясы. Қазіргі даму бағыттары.

«халықтық» және «ұлттық» ұжымдық рефлексология

2.3. Қазақстанда этнопсихологиялық ойдың дамуы

Орхон-Енисей жазба ескерткіштеріндегі идеялар; әл-Фарабидің халықтардың әдет-ғұрпы, тілі, мінез-құлқы туралы пайымдары; Ж. Баласағұн, М. Қашғари, А. Жүйнеки мұралары; ақын-жыраулар шығармаларындағы халықтық мінез мәселелері; Ш. Уәлиханов, Ы. Алтынсарин, А. Құнанбаев, Ш. Құдайбердіұлы еңбектері және Қазақстандағы ғылыми этнопсихологияның қалыптасуы.

құндылық бағдарлар халық рухы шешендік дәстүр

III тарау. Этникалық психологияның негізгі ұғымдары

3.1. Халықтық психология және этникалық стереотиптер

Этникалық стереотиптер — түрлі этникалық қауым өкілдеріне тән мораль, ақыл-ой, дене бітімі туралы салыстырмалы тұрақты ұғымдар. Автостереотиптер мен гетеростереотиптер. Этносаралық ықпал және тұлғааралық қабылдаудың ерекшеліктері. Ұлттық стереотиптерді анықтауда психосемантикалық тәсіл.

3.2. Этникалық өзіндік сана және оның компоненттері

Этникалық бағдарлар мен сенімдер; басқа халықтардың тарихы мен қазіргі өміріне қатысты көзқарастар; ұлттың психикалық құрылымы және этникалық тұлғаның қалыптасуы; теңдестік және теңдесу процесі.

3.3. Ұлттық психология және ұлттық мінез

Ұлттық психология құрылымы: мүдделер, қажеттіліктер, құндылық бағдарлар, сезімдер мен көңіл-күй. Ұлттық мінез — ұлттық психологияның маңызды элементі. Ру, тайпа, халық, ұлт ұғымдарының психологиялық қырлары. Менталитет туралы түсініктер және қазақ ұлттық мінезінің кейбір белгілері.

3.4. Дәстүрлер, салттар, ғұрыптар

Дәстүр, салт, ғұрып — тарихи қалыптасқан және ұрпақтан ұрпаққа берілетін әрекет пен мінез-құлық формалары. Дәстүрлердің өзгермелілігі және олардың тіршілік әрекетін реттеудегі, тәрбиедегі рөлі.

IV тарау. Этникалық психологияның қолданбалы аспектілері

4.1. Ана тілі — этнопсихологиялық проблема

Тіл — дүниені қабылдаудың ерекше тәсілі. Мемлекеттік тіл ұғымының психологиялық қырлары. Тіл — этностың өзіндік санасының көріну формасы. Өзге мәдениет контексінде тіл оқыту және ана тілінің рөлі.

4.2. Отбасылық қарым-қатынастар және бала тәрбиесінің этникалық аспектілері

Отбасылық өзара қарым-қатынастардың этнопсихологиялық ерекшеліктері. Тұлғаның ұлттық-дара ерекшеліктерін дамытудағы отбасының рөлі және өзіндік сананы айқындайтын факторлар.

4.3. Тілдік мәдениетті тәрбиелеу және қайта тәрбиелеу

Тіл мен тұлға, тіл мен саясат байланысы. Этноцентризмнің психологиялық қырлары. Ұлттық нигилизм, мәңгүрттік, «дүбара тұлға» ұғымдары және олардың пайда болу себептері.

Әдебиеттер: негізгі және қосымша

Міндетті әдебиеттер (іріктеме)

  1. Жарикбаев К.Б. Этнопсихология. Оқу құралы. Алматы, 1998.
  2. Гумилев Л.Н. Этногенез и биосфера земли. Л., 1989.
  3. Лебедев Н.Н. Введение в этническую и кросс-культурную психологию. М., 1999.
  4. Стефаненко Т.Т. Этнопсихология. М., 1999.
  5. Поршнев Г.В. Принципы социально-этнической психологии. М., 1961.

Ескерту: силлабуста берілген тізім толық нұсқада кеңейтілген түрде ұсынылады.

Қосымша әдебиеттер (іріктеме)

  1. Агеев В.С. Межтоптық өзара әрекет: әлеуметтік-психологиялық мәселелер. М., 1990.
  2. Артюнов С.А., Королев С.М. Этнопсихология как наука. М., 1979.
  3. Душков Б.А. Этникалық психологияның өзекті мәселелері. Психологический журнал, 1991, №6.
  4. Мухина В.С. Этнопсихология: бүгіні және болашағы. Психологический журнал, 1994, №3.
  5. Солдатова Г.У. Межэтническое общение. М., 1989.