ОҚМУ- дағы ғылым
Ғылыми ізденістің берік ордасы
М.Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университеті (ОҚМУ) — заман талабына сай ғылыми ізденістің берік ордасы. Қазақстанда алғаш рет ипотекалық несиелеу механизмі, экономикалық кластер, экологиялық сақтандыру, сондай-ақ қоршаған ортаның сапасын басқаруды жетілдіру сияқты бағыттардың негіздері осы оқу орнында қалыптасты. Бұл тақырыптар университет оқытушыларының еңбектерінде терең зерделеніп, тәжірибеде іске асырылды; ал сол диссертациялық жұмыстар бүгінгі күні осы салаларда жүйелі жұмыс істейтін мамандар үшін классикалық құралға айналды.
Ғылыми мектептер мен басым бағыттар
Университет ғылымы Қазақстанда және шетелде бірқатар ғылыми мектептерімен танымал. Олардың қатарында бейорганикалық заттар технологиясы, химиялық және тамақ технологияларының процестері мен аппараттары, мұнайхимия және биотехнология, агротехнология, полимерлер мен резина өңдеу технологиясы, металлургия, плазмохимия, электрохимия, экология, катализ, құрылыс және силикат материалдар технологиясы, этнопедагогика, аймақтық экономика және өзге де бағыттар бар.
Үйлестіру, гранттар және қолданбалы нәтижелер
Университеттегі ғылыми-зерттеу жұмыстары ҚР Білім және ғылым министрлігімен, ҚР Ұлттық ғылым академиясымен, салалық және салааралық ғылыми-техникалық кеңестермен, сондай-ақ ҚР Ғылым қорымен үйлестіріледі. ҚР Білім және ғылым министрлігінің гранттары аясында 24 іргелі және қолданбалы инновациялық жоба орындалады.
Ең маңызды жобалар
- Мұнай, резина және полимерлерді қайта өңдеу технологияларын әзірлеу.
- Силикаттар, фосфор қосылыстары мен тыңайтқыштар өндіруді жетілдіру.
- Отандық шикізат негізінде қара және рафинадталған кремний мен оның қорытпаларын алу.
- Мұнаймен ластанған топырақ пен суларды биологиялық әдістермен тазарту.
- Оңтүстік өңірдің археологиялық зерттеулерін жүргізу.
Бірегей технологиялар және өндірістік шешімдер
ҚР ҰҒА академигі, т.ғ.д., профессор У.Қ. Бишімбаев пен т.ғ.д., профессор Т.Ө. Ысқақовтың ғылыми жетекшілігімен ғарыштық және әскери техника құрылымдарының төзімділігін арттыратын жапсырмалар өндіру технологиялары әзірленді. Алынған шыныкристалдық материалдар ұшу аппараттарының қорғаныс жапсырмасы ретінде қолданылады. Мұндай тәсіл әлемдік және отандық тәжірибеде бұрын қолданылмаған.
Университетте технологиялық және экономикалық көрсеткіштері бойынша кремний саласында бәсекеге қабілетті, әлемдік тәжірибеде баламасы жоқ рафинадталған кремний алудың бірегей инновациялық технологиясы және оның ілімдік негіздері қалыптастырылды.
Физика-химиялық және технологиялық зерттеулер жүйесінде полиметалды қайта өңдеуге, қара және түсті металлургия қалдықтарын кәдеге жаратуға бағытталған, бір технологиялық агрегатта түсті металдар мен құрылыс материалдарын алуға мүмкіндік беретін кешенді қалдықсыз хлорлық технология әзірленді.
Әлеуметтік-экологиялық тиімділік және қаржыландыру
Университетте орындалған ғылыми зерттеулердің едәуір бөлігі әлеуметтік, экологиялық және экономикалық тұрғыдан жоғары тиімділігімен ерекшеленеді. 2006 жылы ғылыми-зерттеу жұмыстарына бөлінген қаржыландыру көлемі 50 млн теңгеден асты.
Ғылыми инфрақұрылым және басылымдар
Университетте «Түркітану» орталығы жұмыс істейді. Сондай-ақ құрамына ҚР Мемлекеттік стандарты бойынша аттестациядан өткен С.Т. Сүлейменов атындағы физика-химиялық әдістермен зерттеу зертханасы, механикалық сынақ зертханасы, құрылыс материалдары мен құрамаларын сынау зертханалары кіретін «Сапа» орталығы, мамандандырылған кремний және биотехнология ғылыми зертханалары, оқу-ғылыми-өндірістік зертханалар, инновациялық орталық қызмет атқарады.
Жыл сайын ОҚМУ базасында 4–6 халықаралық және республикалық ғылыми конференциялар мен семинарлар өткізіледі. Оларға алыс-жақын шет елдерден танымал ғалымдар қатысады. Сонымен бірге «Оңтүстік Қазақстан ғылымы мен білімі» атты республикалық ғылыми журнал, «М.Әуезов атындағы ОҚМУ-дың ғылыми еңбектері», «Аспиранттар, магистранттар, ізденуші-стажерлар еңбектерінің жинағы», конференция материалдары және студенттердің ғылыми жұмыстарының жинақтары тұрақты түрде жарық көреді.
Студенттік ғылым және шығармашылық орта
Шығармашылық қабілетті дамыту және оны тәжірибеде қолдану — қазіргі заман маманының зерттеуші, басқарушы әрі тәжірибеші ретінде қалыптасуына негіз болады. Университетте 70-тен астам ғылыми үйірме, 2 құрастырушылық бюро және 3 шығармашылық бюро жұмыс істейді. Жыл сайын пәндік олимпиадалар өткізіліп, талантты және дарынды студенттер анықталады.
Институттар деңгейінде студенттердің ғылыми конференциялары ұйымдастырылады; үздік баяндамалар конференция жинақтарына енгізіледі. Студенттер халықаралық олимпиадаларға жүйелі түрде қатысып, университеттің ғылыми әлеуетін танытады: Тегеран, Ярославль, Новочеркасск және басқа да қалалардағы жарыстардан жүлдемен оралған жетістіктер бар. Университеттің 4 студенті экономика, орыс әдебиеті және кеден ісі бағыттарындағы ғылыми жұмыстары үшін Ресей ғылым академиясының алтын медальдарымен марапатталды — бұл Қазақстан бойынша ең жоғары көрсеткіштердің бірі.
Оқу-ғылыми жүйе және халықаралық әріптестік
Білім беруді дамытудың 2005–2010 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасын іске асыру аясында университетте жаңа оқу-ғылыми жүйе қалыптасты. «Түркітану», «Археология», «Кремний», «Силикат» сияқты орталықтар мен зертханалардың жұмысына қатысу арқылы студенттер өндірістік тәжірибеге қажетті нақты нәтижелерге қол жеткізеді.
Университет ТМД және Еуроодақ елдерінің ғылыми мектептерімен ынтымақтастықты кеңейтіп келеді. Ұлыбритания, Греция, Германия, Испания, Чехия ғалымдарымен, сондай-ақ Ресейдің химия-технологиялық және Санкт-Петербург мемлекеттік технологиялық университеттерімен бірлесіп, фосфор өндірісі қалдықтарын қайта өңдеуге арналған Еуропалық 6-шы INTAS бағдарламасының халықаралық жобасы іске асырыла бастады. Бұған қоса, Ұлыбритания мен Италия ғалымдарымен білім беруді дамыту мәселелері бойынша бірлескен жоба жүзеге асырылды.
Зияткерлік меншік, диссертациялық кеңестер және кадр даярлау
Жыл сайын университет ғалымдары 60–70-тен астам технологиялық және аппараттық-құрастырушылық шешімдер бойынша қорғалатын құжаттардың авторлары атанады. Бұл жұмысқа студенттер де белсенді қатысады: тек 2005 жылы студенттердің қатысуымен 26 қорғалатын құжат алынды. Зияткерлік меншікті қорғау нысандарының басым бөлігі студенттердің оқу және ғылыми-зерттеу жұмыстарына жүйелі араласуының нәтижесінде рәсімделді.
Университетте 9 мамандық бойынша кандидаттық және 6 мамандық бойынша докторлық диссертация қорғауға арналған 3 диссертациялық кеңес жұмыс істейді. Магистратурада 37, аспирантурада 21 және докторантурада 5 мамандық бойынша ғылыми-педагогикалық кадрлар даярланады. 2006/2007 оқу жылында магистранттар саны 284, аспиранттар саны 136, докторанттар саны 9 болды.
Еңбектің жоғары бағалануы
- 2005 жылы 8 ғалым ҚР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты атанды.
- 2005 жылы 7 ғалым «ең үздік оқытушылар» қатарынан танылды.
- 2006 жылы 10 ғалым «Жылдың үздік оқытушысы» байқауының жеңімпазы болды.