Программа терезесі
Оқу-әдістемелік кешеннің құрылымы
Оқу-әдістемелік кешен (ОӘК) кредиттік технология талаптарына сай құрастырылып, пәнді меңгеру процесін жүйелеуге бағытталған. Құжаттар бір кешенге біріктіріледі: силлабус, дәрістердің қысқаша мазмұны, практикалық/семинар сабақтарының жоспарлары, СӨЖ және ОБСӨЖ тапсырмалары, бақылау түрлері және рейтингтік бағалау талаптары.
ОӘК не үшін керек?
- Оқытушы жұмысының тиімді ұйымдастырылуына көмектеседі.
- Студенттің білімін, машығын және біліктілігін жүйелі дамытуға бағыт береді.
- Семестр басында берілетін силлабус оқу траекториясын айқындайды.
Негізгі қысқартулар
- ПС
- Практикалық сабақтар
- СӨЖ
- Студенттің өзіндік жұмысы
- ОБСӨЖ
- Оқытушының басшылығымен студенттің өзіндік жұмысы
Пәннің пререквизиттері мен постреквизиттері
Пререквизиттер
Мектеп информатикасы.
Постреквизиттер
Ақпараттану және ақпараттық технологияларға қатысты келесі пәндер.
Пәннің мақсаты мен міндеттері
Міндеті
Ақпараттың құрылымы мен қасиеттерін түсіну; ақпаратты іздеу, алу, жинақтау, сақтау, өңдеу, тарату және күнделікті өмірде тиімді қолдану дағдыларын қалыптастыру.
Мақсаты
Студенттерді жаңа ақпараттық технологияларды игеруге және оларды практикалық тұрғыда қолдануға үйрету.
- ДК құрылымын жоғары деңгейде меңгеру.
- Ақпарат және ақпараттық технологиялар ұғымдарын түсіну; MS-DOS және Windows ортасын меңгеру.
- Windows қосымшаларымен жұмыс: Paint, Microsoft Word, Excel.
Оқу сабақтарының құрылымы
Лекция
Тақырыпты меңгеруде нені басты назарға алу керегін айқындайды, негізгі ұғымдар мен терминдерді жүйелейді. Пәнді толық меңгеру үшін ұсынылған әдебиеттермен тұрақты жұмыс қажет.
Практика/семинар
Талдау, салыстыру, тұжырымдау, проблеманы анықтау және шешу жолдарын табу дағдыларын дамытады.
СӨЖ
Үй тапсырмаларын орындау, материалды өз бетімен меңгеру және бекіту.
ОБСӨЖ
Оқытушының бақылауымен өзіндік жұмыс: материалды сабақ үстінде меңгеру, консультация алу, білім деңгейін тексеру.
Студентке арналған ережелер
- 1 Сабаққа кешікпеу.
- 2 Сабақ кезінде сөйлеспеу; газет оқымау; сағыз шайнамау; ұялы телефонды өшіру.
- 3 Сабаққа іскерлік киім үлгісінде келу.
- 4 Сабақтан қалмау; науқастық себепті қалса, деканатқа анықтама ұсыну.
- 5 Жіберілген сабақтар оқытушының кестесіне сәйкес өтеледі.
- 6 Тапсырмалар орындалмаған жағдайда қорытынды баға төмендетіледі.
Тақырыптық жоспар (қысқаша)
Төменде пән мазмұнының негізгі бағыттары ықшамдалған түрде берілді. Толық кестеде әр тақырыпқа лекция, практика, СӨЖ және ОБСӨЖ қарастырылған.
Негізгі түсініктер
- Ақпарат. Информатика.
- Дербес компьютер және оның құрылғылары.
- Компьютерді іске қосу/өшіру. Пернетақта.
- Операциялық жүйелер (MS-DOS, Windows).
Қолданбалы дағдылар
- Paint графикалық редакторы.
- Microsoft Word: мәтін, формула, кесте, баспаға шығару.
- Excel: электрондық кесте, диаграмма, модельдеу, есеп беру.
- PowerPoint: презентация және слайд безендіру.
Желі және интернет
- Компьютерлік желілер.
- Интернеттің негізгі түсініктері.
- Электрондық пошта.
- Компьютерлік вирустар және архивтеу бағдарламалары.
Дәрістердің қысқаша курсы: 1-дәріс
Тақырып: Ақпарат. Информатика
“Ақпарат” сөзі латынның informatio — түсіндіру, баяндау, түсінік деген мағынаны білдіретін сөзінен шыққан. Ақпарат ұғымы философияда, экономикада, физикада, математикада және информатикада кеңінен қолданылады, алайда әр салада мазмұны әртүрлі қырынан түсіндіріледі.
Жуық анықтама: Ақпарат алу — қоршаған ортадағы объектілер мен құбылыстардың қасиеттері, құрылымы немесе өзара қатынасы туралы нақты мәліметтер мен деректерді алу.
Адам ақпаратпен не істей алады?
- Сақтайды: миға жинақтайды, кейін қайта айтып/пайдалана алады.
- Жеткізеді: жолдаушы мен қабылдаушы арасындағы алмасу арна арқылы жүреді (радио, теледидар, құжат, желі).
- Өңдейді: бастапқы мәліметтер негізінде жаңа нәтиже алады (мысалы, есеп шығару).
Ақпаратпен орындалатын әрекеттер жиынтығы ақпараттық процесс деп аталады. Бұл процестер қағаз, магниттік таспа, диск, калькулятор, компьютер сияқты құралдар арқылы ұйымдастырылады.
Информатика деген не?
Информатика — компьютерлер арқылы ақпаратты жинау, сақтау, түрлендіру, жеткізу және пайдалану заңдылықтары мен тәсілдерін зерттейтін ғылыми пән. Информатиканың негізгі объектісі әрі “шикізаты” — ақпарат.
Жаңа ақпараттық технологиялар
Дәстүрлі ақпараттық технологиялар көбіне қағаз жүзінде ақпаратты дайындау, жинау, өңдеу және жеткізуге қатысты. Ал жаңа ақпараттық технологиялар — компьютерлер мен желілер арқылы (әсіресе дербес компьютер көмегімен) ақпаратты дайындау, жинау, өңдеу және жеткізу тәсілдері.
Есте сақтаңыз: Ақпараттық процестер адамдар арасында ғана емес, тірі организмдерде, техникалық құрылғыларда және қоғамдық жүйелерде де жүреді.
Әдебиеттер
- Б. Бөрібаев, Е. Балапанов, Г. Мадьярова, Р. Дүзбаева. Жаңа ақпараттық технологиялар. Алматы, 2001.
- М.Қ. Байжұманов, Л.Қ. Жапсарбаева. Информатика. Алматы, 2004.
- Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Информатика және компьютерлік техника. Алматы: “Мектеп”, 2002.
Дәрістердің қысқаша курсы: 2-дәріс
Тақырып: Дербес компьютерлер және олардың құрылғылары
Дербес компьютер — жеке бір аппарат емес, өзара байланысқан құрылғылар кешені. Әр құрылғы нақты функция атқарады. Компьютер көптеген сыртқы құрылғылармен (принтер, модем, сканер және т.б.) жұмыс істей алады, алайда негізгі үш құрамдассыз компьютерді елестету қиын: жүйелік блок, монитор, пернетақта.
Жүйелік блок: негізгі компоненттер
- Микропроцессор — есептеулерді орындайды және құрылғылар жұмысын үйлестіреді.
- Оперативті жад — бағдарламалар мен деректерді уақытша сақтайды.
- Жинақтауыштар — қатты диск (винчестер) және иілгіш диск (дискета) сияқты тасымалдаушылар.
Интерфейс, адаптер, драйвер ұғымдары
Енгізу/шығару құрылғылары мен процессор арасында деректер алмасуы көбіне адаптерлер арқылы үйлестіріледі. Құрылғылардың бір-бірімен байланысуын қамтамасыз ететін жүйелер мен сигналдар жиынтығы интерфейс деп аталады. Ал құрылғылар арасындағы деректер алмасуды басқаратын арнайы бағдарламалар — драйверлер.
Жүйелік шина (магистраль)
- Адрестік шина — жад ұяшығының адресін жеткізеді.
- Берілгендер шинасы — деректерді тасымалдайды.
- Басқару шинасы — “оқу/жазу” сияқты командаларды береді.
Магниттік дискілер
Магниттік дискілер ақпаратты тұрақты сақтау үшін қолданылады. Негізгі түрлері: алынбайтын қатты диск (винчестер) және алынбалы иілгіш диск (дискета). Қатты диск сыйымдылығы, жылдамдығы және сенімділігі бойынша алда келеді; дискета көбіне тасымалдау және архивтік көшірме үшін ыңғайлы.
Дискіні алғаш қолданар алдында оны форматтау қажет — бұл ақпарат жазуға дайын күйге келтіреді.
Монитор
Монитор (дисплей) — мәтіндік және графикалық ақпаратты экранға шығаратын құрылғы. Ол монохромды және түрлі түсті болып бөлінеді. Монитор жұмысы видеоадаптер арқылы басқарылады.
Көрсету режимдері
- Мәтіндік режим — экран жолдар мен бағандарға бөлініп, символдар көрсетіледі.
- Графикалық режим — бейне түрлі түсті нүктелер (пиксельдер) арқылы құралады.
Ескерту
Берілген мәтіндегі кейбір техникалық деректер тарихи контекстке тән (мысалы, дискеталар туралы мәліметтер). Дегенмен олар компьютер архитектурасының базалық ұғымдарын түсіндіруге пайдалы.