Йеллоустон ұлттық саябағы
Ы. Алтынсарин атындағы №65 мектеп-гимназиясы
Реферат
Тақырыбы: Солтүстік Американың ұлттық саябақтары
Орындаған: Нұрланова Дария
Қабылдаған: Изтілеуова Шолпан
Қала: Шымкент
Йеллоустон ұлттық саябағы
Йеллоустон ұлттық саябағы — әлемдегі ең алғашқы ұйымдастырылған ұлттық саябақ (1872). Ол АҚШ-тың солтүстік-батысында, Вайоминг, Монтана және Айдахо штаттарының аумағында орналасқан. Жалпы ауданы шамамен 9 мың км².
Географиялық орны мен жер бедері
Саябақ Миссури өзенінің оң жақ саласы — Йеллоустон өзенінің жоғарғы ағысында, теңіз деңгейінен 2200–2500 м биіктікте орналасқан жанартаулық үстіртті алқапты алып жатыр. Кей бөліктері жартасты тау жоталарын да қамтиды.
Табиғи келбетін айқындайтын нысандар:
- Қара обсидианнан (жанартаулық шыны) түзілген тік жартастар мен құздар
- Йеллоустон және Джексон көлдері
- Саябақтың ең биік нүктесі — Электрик шыңы (3350 м)
- Жанартаулық жыныстар астындағы тасқа айналған орман орналасқан Спесимен тау жотасы
Гейзерлер мен геотермалдық құбылыстар
Йеллоустон аумағы қалың қылқан жапырақты ормандармен көмкерілген және геотермалдық белсенділігімен әйгілі. Мұнда сазбалшықты жанартаулар, ыстық қайнарлар, көлдер және 3 мыңнан астам гейзер кездеседі. Көптеген гейзерлер 33–93 минут аралығында белгілі бір биіктікке атқылайды.
Алып гейзері
Атқылаған кезде ыстық су 91 м-ге дейін көтеріледі.
Олд-Фейтфул гейзері
Су бағаны 50 м биіктікке дейін жетеді.
Каньондар мен сарқырамалар
Саябақ аумағында «Үлкен Каньон» деп аталатын терең сайлы жыра бар: оның тереңдігі шамамен 360 м, ал ұзындығы 20 км-ге дейін созылады. Сонымен қатар биіктен құлап ағатын сарқырамалар да кездеседі (биіктігі шамамен 94 м).
Өсімдіктер әлемі
Саябақтың қылқан жапырақты ормандарында қарағай, самырсын, шырша, қандыағаш, қайың, көктерек және басқа да ағаш түрлері өседі. Жалпы өсімдіктердің 1870 түрі бар: олардың 1700-і жергілікті, ал 170-і сырттан әкелініп, жерсіндірілген. Ағаштардың 8 түрі қылқан жапырақты.
Гүлді өсімдіктердің көбі мамыр–қыркүйек аралығында гүлдейді. Йеллоустон өзенінің жағасында Аброния гүлі өседі; әлем бойынша бұл гүлдің саны шамамен 8000 ғана.
Жануарлар әлемі
Йеллоустонда сүтқоректілердің 60 түрі тіршілік етеді. Сирек кездесетіндер қатарына қасқыр, гризли аюы және сілеусін жатады. Ірі сүтқоректілерден америкалық бизон, қара аю (барибал), вапити бұғысы, қарақұйрықты бұғы және пума кездеседі.
Бизон
Бизондар саны шамамен 4000, бұл әлемдегі ең жоғары көрсеткіштердің бірі.
Жыртқыштар
Қара аю (барибал), қоңыр аю (гризли), койот (шалғын қасқыры) және басқа да түрлер таралған.
Құстар
Ақ бірқазан, түтік тұмсықты аққу, ақбас субүркіт және өзге де құс түрлері кездеседі.
Тарихи дерек: 1926 жылы вапити бұғысын қорғау мақсатында саябақтағы қасқырлар толықтай жойылған. Соның нәтижесінде вапитиге қауіп төндіре алатын ең ірі жыртқыш ретінде койот қана қалған.
Саябақтың негізгі мақсаты
Йеллоустон ұлттық саябағының басты міндеті — табиғаттың әсем әрі ғажайып көріністерін сақтау.
- Табиғаттың көрікті орындарын және табиғи байлықтарды қорғау
- Экожүйелердің тұтастығын сақтап, байлықты кейінгі ұрпаққа жеткізу