Қазақша рефераттар

Дәндер араласпасы

Әдістемелік нұсқау туралы

Бұл материал Семей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университетінде 5В072800 — «Өңдеу өндірістерінің технологиясы» мамандығы студенттеріне арналған. Пән: «Ұн және жарма өндірісі өнеркәсібін жобалау». (Семей, 2014)

Әзірлеуші

Тамақ өнімдерінің және жеңіл өнеркәсіп бұйымдарының технологиясы кафедрасының оқытушысы Г.Н. Нұрымхан.

Кафедралық бекіту

Кафедра мәжілісінің хаттамасы негізінде бекітіледі. Кафедра меңгерушісі: т.ғ.к., профессор м.а. Асенова Б.К.

№1 практикалық сабақ: Кіріс-шығыс құжаттары және есеп жүргізу

Мақсаты

Негізгі операциялар бойынша кіріс-шығыс құжаттарын рәсімдеуді үйрену: қабылдау, өңдеу, қайта өңделген өнімді шығару және сақтау.

Неге дәл есеп қажет?

Астық пен оның өнімдерінің сапасы және мөлшері есепте дұрыс көрсетілсе, бақылау режимін сақтау жеңілдейді, шығын азаяды және өндірістегі тәртіп күшейеді.

Күрделіліктің себептері

  • Астықтың ерекшелігі: ескерілетін белгілер мен қасиеттердің көптігі.
  • Жинақтаудан кейінгі өңдеу және сақтау барысында көрсеткіштердің өзгеруі.
  • Технологиялық операциялардың көптігі және өңделетін астық көлемінің ірілігі.

Есеп бірліктері

Астық және оның өнімдері бойынша сандық есеп 1 кг дәлдікке дейін жүргізіледі. Ұн, жарма және басқа өнімдер зауыттық буып-түюде көбіне орын саны бойынша есептеледі.

Біріншілік құжаттар операцияның заңдылығы мен дәлдігін растайтындықтан, оларды дұрыс және толық толтыру қажет.

№2 практикалық сабақ: Құрылыс үшін техника-экономикалық негіздеме

Жұмыс мақсаты

Өндіріс құрылысына арналған техника-экономикалық негіздеменің (ТЭН) мазмұнымен танысу.

Техника-экономикалық негіздеме — белгіленген ауданда өндіріс салудың мақсатқа сай және техникалық тұрғыдан мүмкін екенін дәлелдеуге арналған дайындық жұмыстарының нәтижесі.

ТЭН құрамына енгізілетін негізгі деректер

  • Ауданның қысқаша сипаттамасы және болашақ даму бағыты.
  • Теміржол арқылы басқа өңірлермен байланыс деңгейі.
  • Инженерлік желілер: электр энергиясы, су, жанар-жағармай, су құбыры, кәріз және т.б.
  • Қызмет көрсетілетін халық саны және өсім динамикасы, құрылыс күшімен қамтамасыз етілуі.
  • Ұн тарту зауытының дәнді дақылдармен үздіксіз қамтылуы және өнімділігі.
  • Ұнға сұраныс, ұн тарту және жарма өндірісінің даму перспективасы.

Мысалдық жағдай (N қала)

N қалада тәулігіне 180 т/тәулік өнімділігі бар, 78% шығымды сұрыпты ұн өндіретін ұн тарту зауытын жобалау қажет.

Инфрақұрылым

Қала теміржол торабы арқылы басқа өңірлермен тығыз байланысқан; электрмен қамту толық қамтамасыз етілген. Құрылыс материалдары бойынша: әктас комбинаты, құм карьері, темірбетон бұйымдары және кірпіш зауыты бар.

Тұтынушылар мен шикізат

Қалада ұнның шамамен 40%-ын қабылдайтын нан зауыты, 10–15% тұтынатын кондитерлік кәсіпорын, сондай-ақ жарма мен қалдықтарды қабылдайтын құрама жем зауыты бар. Ауыл шаруашылығы бағыты: бидай, арпа, сұлы және т.б.

№3 практикалық сабақ: Ұн тарту және жарма зауыты үшін ТЭН есебі

Мақсаты

Өндіріс құрылысының техника-экономикалық негіздемесін есептеу дағдыларын қалыптастыру.

Зауытқа берілетін сипаттамалар

  • Тәуліктік өнімділік.
  • Құрылымы және цехтардың өзара байланысы.
  • Шикізатпен (дәнді дақылдармен) қамтамасыз етілуі.
  • Ұн, жарма, қалдықтарды жөнелту логистикасы.

Жылдық өндіріс көлемі

Ұн тарту зауытының жылдық өндіріс көлемі:

Q = Qтәулік × (Нв / 100) × Рп

  • Q — 1 жылдағы ұн өндірісі, т
  • Qтәулік — тәуліктік өнімділік, т/тәулік
  • Нв — ұн шығымы, % (мысалы, 78%)
  • Рп — жұмыс ұзақтығы, тәулік (мысалы, 300)

Сұраныс пен жетіспеушілікті есептеу (мысал)

Қала халқы: 405 мың. 5 жылдағы өсім: 10%, нәтижесінде 445 мың. Бір адамның жылдық тұтынуы: Hn = 104 кг (0,104 т).

Пм = 445000 × 0,104 = 46280 т

Мұнда Пм — ауданның ұнға сұранысы.

Жетпейтін ұн мөлшері:

Нм = Пм − Q

Егер ұн жетіспесе, қосымша тәуліктік өнімділік қажет:

Qдоп = Нм / ((Нв / 100) × Рп)

Бұл көрсеткіш реконструкция кезінде тәуліктік өнімділікті қаншаға арттыру керегін анықтауға көмектеседі.

№4 практикалық сабақ: Бункерлер сыйымдылығын есептеу

Бункер сыйымдылығының қажеттілігі бидайдың натурасына (көлемдік массасына), сақтау уақытына байланысты. Ал бункер саны есептік сыйымдылыққа, пішініне және өлшемдеріне тәуелді.

Есептік сыйымдылық және коэффициенттер

Өнімнің көлемдік массасы (натурасы) мысалы: бидай үшін 0,75 т/м³, қарабидай үшін 0,70 т/м³.

h/b = 3

Ki = 0,85

h/b = 1,5

Ki = 0,70

h/b = 1,0

Ki = 0,60

Бір бункердің геометриялық сыйымдылығы

Бір бункердің сыйымдылығы геометриялық өлшемдер арқылы анықталады (ұзындығы/ені/биіктігі және жоспардағы өлшемдері). Биіктік зауыт қабаттылығына байланысты таңдалады: мысалы, 6 қабатты ғимаратта бункер 3 қабатты, ал 5 қабаттыда 2 қабатты алуы мүмкін.

Есепке берілетін нұсқалар

1-нұсқа

  • Өнімділік: zad = 40000 т/тәулік
  • Үлес: 40%
  • ϓ = 0,75 т/м³
  • h/b = 1,0

2-нұсқа

  • Өнімділік: zad = 1000 т/тәулік
  • Үлес: 68%
  • ϓ = 0,70 т/м³
  • h/b = 1,5

№5 практикалық сабақ: Тартылатын қоспа құрамын есептеу

Жұмыс мақсаты

Әртүрлі сападағы астықты араластыру арқылы тартылатын қоспаның құрамын есептеу тәсілін меңгеру.

Араластырудың өндірістік маңызы

Сапаны тұрақтандыру

Дайындау бөлімінен шыққан кезде бидай сапасын тұрақтандырып, ұнтақтау жүйесінің режимін ұзақ уақыт бойы өзгеріссіз ұстауға мүмкіндік береді.

Ресурсты тиімді пайдалану

Элеватордағы жоғары және төмен сапалы дәнді тиімді үйлестіруге көмектеседі. Қатты бидай дәнін дұрыс қолдану ерекше маңызды.

Нан пісіру қасиеті

Тиімді құрастырылған партия практикалық тұрғыда жоғары нан пісіру қасиеті бар ұн алуды қамтамасыз етеді.

Белгілеулер және есептеу логикасы

  • X — сапа көрсеткішінің қабылданған орташа мәні.
  • X1, X2, X3 — әр компоненттің нақты мәндері.
  • m1, m2, m3 — әр компонентке қажет масса.
  • M — партияның жалпы массасы: M = m1 + m2 + m3.

Ережеге сай, 4–5-компоненттер әдетте 10%-ға дейін қосылады және олардың әсері орташа мән арқылы ескеріледі.

Мысал

Шынылығы 48%, 56%, 89% және төмен көрсеткішті қосымша компоненті бар төрт құрамнан партия қалыптау керек. Соңғы қоспаның шынылығы 60–65% болуы тиіс. Партия массасы: 5500 т.

Төмен шынылықты 4-компонент 10%-ға дейін енгізіледі (мысалы, 500 т), ал қалған 5000 т алғашқы үш компонент арқылы қалыптастырылады.

m1

2267 т

m2

1349 т

m3

1384 т

№6–8 практикалық сабақтар: Сұрыпты ұнда бидайды қайта өңдегендегі дайын өнім шығымы

Жұмыс мақсаты

Нақты деректер бойынша дән сапасын ескере отырып, бидайды қайта өңдегенде дайын өнім шығымын есептеу әдістемесін меңгеру.

Негізгі ұғымдар: базистік және фактілік шығым

Базистік сапа

Ұн тарту өнеркәсібінде өндіріс үшін міндетті болып саналатын базистік шығым мөлшері қолданылады. Ол базистік сападағы дәнді қайта өңдегенде алынуға тиіс өнім үлесін сипаттайды.

Базистік көрсеткіштерге мысал: ылғалдылық 14,5%, күлділік 1,97, шикі араласпа 1,0%, минералды 0,1%, зиянды 0,1%. Натура: бидай үшін 750 г/л, қарабидай үшін 700 г/л.

Фактілік шығым

Фактілік шығым — нақты алынған өнім массасының қайта өңделген дән массасына пайыздық қатынасы. Бақылау үшін ай сайынғы талдау жүргізіліп, нәтижелері тиісті есептік формада тіркеледі.

Аршу кезіндегі фактілік кептіру/ылғалдану есебі:

X = 100 × (w1 − w2) / (100 − w2)

Мұнда w1 — өңдеуге түскен дән ылғалдылығы, %; w2 — ұн, жарма және кебектің орташа ылғалдылығы, %.

Механикалық жоғалтулар

Фактілік шығым анықталғаннан кейін, кептіру/ылғалдану есебі мен механикалық жоғалтулар (ұсталынбайтын шашылулар) бағаланады. Орташа механикалық жоғалту әдетте 0,1–0,2% аралығында болады.

Есептеуге әсер ететін сапа көрсеткіштері

  • Ылғалдылық
  • Шынылық
  • Күлділік
  • Натура
  • Дәнді араласпа
  • Арамшөп дәндерінің араласпасы

Түзетулер әр көрсеткіш үшін жеке есептеліп, кейін өнім түрлері бойынша жинақталады. Есептеу дәлдігі әдетте 0,01%-ға дейін қабылданады.

Базистік шығымның үлгілік құрылымы (мысал)

Өнім түрі Базистік шығым, %
Жарма (ботқа жармасы) 1
Жоғары сұрыпты ұн 25
1-сұрыпты ұн 34
2-сұрыпты ұн 18
Ұн және жарма жиыны 78
Кебек 18,5
Жемді қалдықтар 2,7
Жемді емес қалдықтар және мех. жоғалтулар 0,8
Барлығы 100

Есептің логикасы (қысқаша)

  • Алдымен фактілік сапа базиспен салыстырылады (ылғалдылық, күлділік, натура, араласпалар).
  • Әр көрсеткіш бойынша өнім түрлеріне түзету таратылады (пропорционал бөлу қағидасы қолданылады).
  • Жинақталған түзетулер базистік шығымға қосылып/алынып, қорытынды есептік шығым алынады.
  • Барлық өнім түрлері бойынша шығымдардың қосындысы әрқашан 100% болуы тиіс.

Ескерту (мәтіннің түпнұсқа күйі туралы)

Берілген материалда формулалар мен кейбір сандық жазылымдар әркелкі және толық емес фрагменттер кездеседі. Бұл блог-нұсқада мәтін грамматикасы түзетіліп, құрылымы реттелді, алайда нақты есептік формулаларды оқу жоспары/инструкция бойынша тексеріп қолдану ұсынылады.