Тәрбиеші мен ата - аналар арасында жағымды өзара қарым - қатынас орнатудың кейбір әдістері
Тәрбиеші мен ата-ана: жағымды өзара қарым-қатынасқа апарар жолдар
Ата-аналардың барлығы да баласы үшін жақсылық қалайды. Дегенмен, тіпті өте жақсы адам да кейде өмірлік стереотиптердің әсерінен, жас ерекшеліктері туралы білімінің жеткіліксіздігінен немесе тәжірибесінің аздығынан қателесуі мүмкін. Кейбір жағдайда ата-ана өз пікірін жалғыз дұрыс пікір деп қабылдап, өзгелерді тыңдағысы келмей, мәселені жоққа шығарып, «бәрі дұрыс» деген ұстанымды көрсетуі ықтимал.
Материалдық тұрғыдан мүмкіндігі жоғары ата-аналардың да ерекше қиындықтары болады: олар баланың қауіпсіздігі мен тәрбиесі үшін мамандарға ақы төлеуге дайын, бірақ ең басты қажеттілік — жақын адамдардың уақыты мен эмоционалдық қатысуы — жиі жетіспей қалады. Балалар көбіне ықылас, қамқорлық, қолдау және мейірімді қарым-қатынастың тапшылығынан қиналады.
Маңызды қағида
Бала балабақшаға жалғыз келмейді — ол өзімен бірге ата-анасын және жақын туыстарын «ала келеді». Әр ересек адам бала үшін ақпарат көзі.
Ақпараттың әсері
Ересектердің балабақша туралы балаға айтқан сөзі неғұрлым жағымды болса, педагог пен бала арасындағы өзара әрекет соғұрлым үйлесімді болады.
Үрдістің екіжақтылығы
Бала тарапынан қалыптасатын жылы қатынас ата-ананың балабақшаға көзқарасына және ұжыммен ынтымақтастығының сапасына әсер етеді.
Мен балабақшада 17 жыл тәрбиеші болып жұмыс істедім, соңғы 3 жылда әдіскер міндетін атқарып жүрмін. Төмендегі ойлар — жас мамандарға және жұмысты енді бастап келе жатқан тәрбиешілерге ата-аналармен өзара түсіністікке жетуде көмектесетін, көпшілікке белгілі болғанымен, кейде назардан тыс қалатын тиімді тәсілдер.
1) Алғашқы әсер: қарсы алу мәдениеті
Ата-ана балабақшаға жұмыс пен үйдің, тірлік пен жауапкершіліктің арасынан келеді. Оның көңіл күйі әрдайым көтеріңкі бола бермейді. Сондықтан тәрбиешінің қалай қарсы алуы — кейінгі диалогтың бағытын айқындайтын маңызды сәт.
Нені өзгерту қажет
Үндемей қарсы алу, немқұрайлы амандасу, қабағы түюлі қалып — ата-ананың да дәл сондай қорғаныс мінез-құлқын күшейтуі мүмкін.
Қарапайым, бірақ әсерлі қадамдар
- Ата-ананың аты-жөнін еске түсіріп, жылы қалыпта елестету.
- Күлімсіреп, көзге қарап амандасу.
- Сенімді түрде есімімен атап, келгеніне қуанышты екеніңізді айту.
Бірден нәтиже болмауы мүмкін. Бірақ шыдамдылық пен табандылық уақыт өте ата-ананың да мейірімді, ілтипатты қатынасқа қосылуына ықпал етеді. Мұндай үлгіні көрген балалар да жылы сөз айтуға, мейірімділік танытуға тез бейімделеді.
2) Есім арқылы жақындасу және кәсіби қашықтық
Әңгіме барысында ата-ананы жиі есімімен атау пайдалы: бұл адамның өзін топ ішіндегі «көрінбей қалудан» сақтайды, әрі тәрбиешінің мүдделі екенін, ықыласпен қарайтынын байқатады.
Сыпайылық формуласы
Ресми-іскер ортада «Сіз» деп сөйлеп, ата-анаға аты мен әкесінің атын қосып айту (немесе ата-ананың қалауымен толық аты-жөнін қолдану) өзара қарым-қатынаста қажетті кәсіби қашықтықты сақтауға көмектеседі.
3) Көңіл қоя тыңдау: шиеленісті жұмсартатын негізгі дағды
Кез келген ата-ана — тәрбиешінің пікіріне келіссе де, келіспесе де — өз ойын айтуға құқылы. Ата-ана пікірін табанды түрде білдіріп, эмоциясы күшейіп кетпеуі үшін оны ықыласпен тыңдау маңызды. Бұл сіздің оның сөзін түсінуге тырысып отырғаныңызды көрсетеді.
Әдіс: сезімді айнадай қайтару
Жауапты сұрақ түрінде емес, нақты тұжырым түрінде айту тиімді. Бұл «мен сізді тыңдап тұрмын және сезіміңізді түсіндім» деген сигнал береді.
Мысалдар
-
Жағдай:
Анасы «баламды топтағы бір бала ұрды» деп ашумен шағымданады.
Жауап: «Меніңше, сіз кеше балаңызға ауырлық тигені үшін ренжулі сияқтысыз.»
-
Жағдай:
Ертеңгіліктен кейін ата-ана қызы неге ханшайым емес, көбелек рөлін ойнағанын сұрайды.
Жауап: «Сіз қызыңыздың басты рөлді ойнамағанына қапалы сияқтысыз.»
Назар аударатын жағдай
Кейде ата-ана балабақшаға тікелей қатысы жоқ күйзелісін де осы жерде «төгіп» алуы мүмкін. Мұндайда да эмоцияны тану — әңгімені сындарлы арнаға бұратын алғашқы қадам.
Мысалы, ашулы ана ұсақ-түйекке шүйлігеді: «Неге қызыл футболка кимеді? Неге тақпақ айтпады?» Мұндайда: «Сіз ашулы және ренжулі сияқтысыз» деп айту ананы өз эмоциясының себебіне қайта алып келуі мүмкін. Себеп кейде күтпеген жерден табылады (мысалы, жолда өкшесі сынып қалған). Ашуы басылған соң диалог әлдеқайда нәтижелі болады.
4) Жағымды ойлау: кез келген жағдайдан мүмкіндік көру
Сындарлы қарым-қатынастың тағы бір тірегі — жағымды ойды қолдану қабілеті: жағдайдың өзінен пайдалы жақ іздеу. Бұл мәселені жоққа шығару емес, эмоцияны жұмсартып, шешімге жақындаудың тәсілі.
Егер бала төбелесіп қалса…
Бұл баланың дау-жанжалды шешудің (әрине, сәтті емес) бір жолын тапқанын көрсетуі мүмкін: ол өзін қорғаған болар, өз ұстанымын білдірген болар немесе ойыншыққа құқығын талап еткен болар. Мұндай сәт — балаға қауіпсіз әрі мәдени тәсілдерді үйретуге мүмкіндік.
Егер қыз басты рөлді алмаса…
Бұл — жаңа, әлі толық игерілмеген рөлді орындап көру, мерекеге қатысудан ләззат алуға үйрену, әртістік қабілеттерін дамыту, тіпті шағын рөлді де ашық, қызықты, есте қаларлықтай ойнаудың мүмкіндігі. Осы арқылы өзін бағалау, сахна мәдениеті және икемділік артады.
Нәтиже
Көңіл қоя тыңдау, мейірімділік, ашық жүзділік және құрмет арқылы сіз ата-ананың жақсы қасиеттерін ашуға көмектесесіз. Күнделікті қарбалас өмірде оларға әдемілікті көруге, қиын жағдайдан пайдалы тәжірибе алуға, жылдам өтіп жатқан күндерден қуаныш пен бақытты сәттерді табуға мүмкіндік бересіз.
Ең бастысы — баланың сүйіспеншілік пен қолдау, түсіністік пен өзіне деген сенім атмосферасында өсуіне жағдай жасайсыз.
Қысқа қорытынды
- Ата-ананы жылы қарсы алу — ұзақ мерзімді сенімнің бастауы.
- Есімін дұрыс қолдану — ықылас пен кәсібилікті қатар көрсетеді.
- Көңіл қоя тыңдау — эмоцияны түсіріп, диалогты сындарлы етеді.
- Жағымды ойлау — қиын жағдайдан да даму мүмкіндігін табуға көмектеседі.