Оқыту принциптері туралы тусінік
Дәріс №1. Оқыту принциптері: оқытуды ұйымдастыру және түрлері
Бұл дәрісте оқыту принциптері туралы түсінік беріледі, сондай-ақ оқытуды ұйымдастырудың мәні мен түрлеріне қатысты негізгі дидактикалық тұғырлар қарастырылады.
Оқыту принциптері туралы түсінік
Принцип (латын тілінен) — басшылыққа алынатын идея, негізгі талап, қағида.
Дидактикалық принциптер — оқытудың мазмұнын, ұйымдастыру түрлерін және әдістерін оқытудың мақсаты мен заңдылықтарына сәйкес айқындайтын қағидалар жүйесі.
Оқыту принциптері дидактиканың негізгі категорияларына жатады. Олар оқыту заңдары мен заңдылықтарын тәжірибеде қолдану жолдарын сипаттайды.
Тарихи дамуы
Дидактика тарихында зерттеушілер оқыту принциптерін, жетекші қағидаларды анықтауға көп күш жұмсады. Дидактикалық принциптер нақты тарихи-әлеуметтік жағдайларға тәуелді. Қоғамның оқытуға қоятын талаптары өзгерген сайын, кейбір принциптер маңызын жоғалтады (мысалы, табиғатқа сәйкестік, партиялылық), ал кейбірі жаңаша қалыптасады (мысалы, кіріктіру, ізгілендіру).
Ғылыми әдебиеттерде оқыту принциптерінің санына қатысты ортақ көзқарас біркелкі емес: кей авторлар принциптерді ықшамдауды ұсынса, басқалары оларды кеңейтуді жөн көреді.
Алайда заманауи принциптер оқу процесінің барлық құрамдас бөліктеріне талап қояды: оның логикасына, мақсаты мен міндеттеріне, мазмұнын қалыптастыруға, түрлері мен әдістерін таңдауға, ынталандыруға, нәтижелерді жоспарлау мен талдауға дейін ықпал етеді.
Мұғалім үшін маңызы
Оқыту процесінде мұғалім дидактикалық принциптерді басшылыққа ала отырып, оқытудың мазмұнын, амал-тәсілдерін және ұйымдастыру формаларын саналы түрде таңдауы қажет. Принциптер дұрыс таңдалып, оқыту дұрыс ұйымдастырылған жағдайда, сабақтың тиімділігі мен нәтижелілігі артады.
Дидактикалық принциптердің қызметі
Принциптер негізінде оқушыларда оқу мақсаттарына сай берілетін білім мазмұнын жүйелі түрде, саналы және белсенді меңгеруге деген қызығушылық қалыптасады. Сонымен бірге дидактикалық принциптер оқыту процесінде бір-бірімен логикалық байланыста әрекет ететін тұтас жүйе ретінде көрінеді.
Негізгі дидактикалық принциптер жүйесі
Ғасырлар бойы педагогикада кеңінен мойындалған негізгі дидактикалық принциптер мыналар:
-
Ғылымилық
Білім мазмұнының ғылыми негізділігі мен дәлдігін сақтау.
-
Саналылық пен белсенділік
Оқушының түсініп, мақсатты түрде әрекет етуін және белсенді қатысуын қамтамасыз ету.
-
Көрнекілік
Білімді қабылдауды жеңілдететін көрнекі құралдар мен үлгілерге сүйену.
-
Жүйелілік пен бірізділік
Материалды ретімен, өзара байланыста, кезең-кезеңімен меңгерту.
-
Беріктілік
Білімнің ұзақ уақыт сақталуын және тәжірибеде қолданылуын нығайту.
-
Тиімділік
Нәтижеге бағытталған, уақыт пен ресурсты ұтымды пайдаланатын оқыту.
-
Теория мен тәжірибенің байланыстылығы
Теориялық білімді нақты өмірлік жағдайлармен және практикалық әрекетпен ұштастыру.
Принциптер мен ережелердің байланысы
Принциптерді талдауға кіріспес бұрын, олардың педагогикалық ережелермен байланысын нақтылап алған жөн.
Педагогикалық ереже
Педагогикалық ереже — жалпы принциптерге негізделген, белгілі бір жағдай мен мақсатқа сай педагогикалық қызметтің нақты көрінісі. Ережелер оқыту принциптерін тәжірибеде қолданудың жолдарын айқындайды.