Бекболат ТІЛЕУХАН
Жол қозғалысы қауіпсіздігі: себептер, тәуекелдер және нақты шешімдер
2006 жылдың 13 қарашасында Қазақстан Республикасының Қауіпсіздік Кеңесі мәжілісінде жол қозғалысы қауіпсіздігін қамтамасыз етуге қатысты бірқатар маңызды мәселе қаралды. Сол отырыста Елбасы Н.Ә. Назарбаев жол-көлік оқиғаларының салдары қоғам үшін айрықша ауыр екенін атап өтті.
Негізгі статистика (2003 жылдан бергі деректер)
- Тіркелген ЖКО
- 57 000
- жол-көлік оқиғасы
- Қаза болғандар
- ≈ 13 000
- адам
- Жарақат алғандар
- 69 000
- адам
Неге апат көп болады?
Жол апаттарының себептерін зерттеу, ең алдымен, адам факторын негізгі тәуекел ретінде көрсетеді. Алайда мәселе тек тәртіп пен жүргізуші мәдениетіне тірелмейді: апаттардың тағы бір маңызды себебі — еліміздегі автожолдардың тарлығы және қозғалыс ағындарын қауіпсіз бөлудің жеткіліксіздігі.
Инфрақұрылымдық тәуекелдер
- Қарсы бағыттағы ағындардың жеткілікті бөлінбеуі салдарынан тікелей соқтығысу қаупі жоғарылайды.
- Жолақтар мен бағыттарды нақты айқындайтын сызықтар, тосқауылдар, жасыл аймақтар жеткіліксіз қолданылады.
- Жаяу жүргіншілер үшін қауіпсіз өтпелердің қолайсыз орналасуы және деңгейлес қиылыстардың көп болуы қауіп деңгейін арттырады.
Дамыған елдер тәжірибесі қандай?
Бірқатар дамыған елдерде тікелей соқтығысу қаупін азайту үшін біржақты қозғалыс кеңінен енгізілген. Сонымен бірге кең магистральдарда қарсы бағыттарды сызықтармен ғана емес, көгалдармен, ағаштармен, тосқауылдармен бөліп қою жүйелі тәжірибеге айналған.
Бұл тәсілдер Қазақстанда да қолданылып келеді, бірақ ауқымы әлі де жеткіліксіз. Сондықтан жол қауіпсіздігін жақсарту үшін шешімдер тек жекелеген учаскелерде емес, стандарт ретінде орнығуы тиіс.
Қандай нақты шаралар қажет?
Автокөлік апаттарын азайту үшін нормативтік және техникалық құжаттарды әзірлеу кезеңінен бастап қауіпсіздікке бағытталған шешімдерді міндетті түрде қарастыру қажет. Әсіресе жолдарды қайта жаңғырту кезінде қозғалыс ағындарын бөлу, жаяу жүргіншілер инфрақұрылымын дұрыс орналастыру және заманауи инженерлік тәсілдерді жүйелеу маңызды.
Қозғалысты ұйымдастыру
- Қажет учаскелерде біржақты қозғалыс енгізу.
- Қалаішілік және облысаралық жолдарда жолақтарды нақты сызықтармен белгілеу.
- Кең жолдарды қарсы бағыттар бойынша физикалық бөлгіштермен ажырату.
Жаяу жүргінші қауіпсіздігі
- Жаяу жүргіншілер жолын ыңғайлы әрі қауіпсіз жерлерге орналастыру.
- Жер асты өткелдерін салуды кеңейту.
- Қажет жерлерде жаяу жүргінші инфрақұрылымын жер үсті өткелдерімен және қоршаулармен толықтыру.
Алматы мен Астана үшін басым бағыттар
Еліміздің өзге қалаларымен салыстырғанда, Алматы мен Астанада автокөлік санының көптігі қозғалысты қайта ұйымдастыруды жеделдетуді талап етеді. Осыған байланысты, ең алдымен, біржақты қозғалыс енгізу, кең көшелер мен даңғылдарды сызықтармен, жасыл аймақтармен, ағаштармен бөлу және жаяу жүргіншілер үшін өтпелерді жер асты немесе жер үсті деңгейінде қауіпсіз түрде ұйымдастыру қажет.