Мадагаскар Республикасы

Мадагаскар Республикасы — Африка жағалауындағы ірі арал мемлекет. Ол құрлықтан шығысқа қарай шамамен 400 км қашықтықта, Үнді мұхитында орналасқан және Африкадан Мозамбик бұғазымен бөлінеді.

Арал солтүстіктен оңтүстікке қарай шамамен 1600 км созылады, ені 600 км-ден асады. Елдің астанасы — Антананариву. Әкімшілік жағынан 6 провинцияға бөлінеді.

1993 жылғы Конституция бойынша мемлекетті президент басқарады. Заң шығарушы орган — екі палаталы парламент: Ұлттық жиналыс және Сенат.

Ұлттық мереке — 26 маусым, Тәуелсіздік күні (1960). Ел 1960 жылдан БҰҰ-ға, 1963 жылдан Африка Бірлігі Ұйымына мүше.

Аралдың ежелгі және ортағасырлық тарихы әлі де толық зерттелмеген. Алғашқы мемлекеттік құрылымдар XIV ғасырда пайда болып, Имерина аталды.

XVI ғасырдан бастап аралға еуропалық отаршыл күштер, әсіресе француздар, орнығуға ұмтылды. XIX ғасырдың басында Имерина бүкіл аралды біріктіріп, Мадагаскар патшалығын құрды.

XIX ғасырда Мадагаскар үшін Англия мен Франция арасындағы бәсеке күшейді. 1883 жылы француз әскері басып кіріп, арал үкіметі Франция протекторатын мойындауға мәжбүр болды (1885).

1895 жылы Франция қайта шабуыл жасап, 1897 жылы Имерина монархиясының билігін жойды. Отаршылдық кезеңде Мадагаскардың адам күші мен табиғи ресурстары қатал пайдаланылды; жергілікті халықтан 10 млн гектарға жуық шұрайлы жер мен орман алқаптары тартып алынды.

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ұлт-азаттық қозғалыс күшейді. Соның нәтижесінде 1958 жылдың қазанында Мадагаскарға Франция бірлестігі құрамында автономия берілді. 1960 жылы 26 маусымда тәуелсіздік жарияланып, ел ресми түрде Мальгаш (Малагасия) Республикасы аталды.

1972 жылы билік әскери-азаматтық топтардың бақылауына өтті. “Малагаси социалистік революциясының хартиясы” бойынша ел “социалистік бағдарға” ауысып, кейбір өндіріс салалары мемлекет меншігіне берілді.

1991 жылдың маусымында халық толқулары басталып, оппозицияның бастамасымен 1992 жылдың тамызында жаңа Конституция қабылданды. Осы заңға сәйкес елдің атауы Мадагаскар Республикасы болып өзгертілді.

Халық саны 16,4 млн (2003). Негізгі тұрғындары — малагасийліктер (98%).

Ресми тілдері — малагасий және француз тілдері.

Мадагаскардың шығыс және батыс жағалаулары көбіне аласа әрі жайпақ келеді: шығыс жағалауда құм төбешіктер басым, ал батыс жағалауда маржан рифтері кездеседі. Солтүстік-батысы мен қиыр солтүстігінде жағалау биік, жартасты және қатты тілімделген.

Климат тропиктік. Солтүстік-батысында экваторлық муссондық сипат байқалады, ал шығыс жағалаудағы ойпаттар мен үстірттерде ауа райы ыстық әрі ылғалды. Айлық орташа температура 13–20°C-тан 27–33°C-қа дейін өзгереді.

Жылдық жауын-шашынның орташа мөлшері 1500 мм-ден асады, кей жерлерде 3000 мм-ге жетеді. Шығысында тропиктік мәңгі жасыл ормандар өседі, теңіз жағалауларында мангр тоғайлары кең таралған.

Оңтүстік-батыс шетінде тропиктік шөлейт аймақ бар. Арал Африкадан өте ерте замандарда оқшауланғандықтан, оның флорасы мен фаунасы көрші құрлыққа қарағанда едәуір ерекшеленеді.

Өзен торы жиі, өзендерінің суы мол. Жер қойнауында алтын, графит, уран және өзге де бағалы тастар мен минералдардың кен орындары кездеседі.

Мадагаскар ағысы — Үнді мұхитындағы жылы ағыс. Ол Оңтүстік пассат ағысының бір тармағы болып саналады.

Ағыс Мадагаскар аралының шығыс және оңтүстік жағалауы бойымен өтеді, бағыты оңтүстік және оңтүстік-батысқа қарай. Орташа жылдамдығы 0,9–1,1 км/сағ.