Жаңа заман философиясы мен мәдениетінің да - муына Ренессанс (Жаңғыру) үлкен ықпалын тигізді
Жаңа заман философиясы
Жаңа заман философиясы мен мәдениетінің дамуына Ренессанс (Жаңғыру) дәуірі үлкен ықпал етті. Ренессанс кезеңінде білім қарқынды дамып, антикалық мәдениет қайта жаңғырды, жаратылыстану ғылымдары қалыптаса бастады.
XVI–XVII ғасырларда жаратылыстанымдық және математикалық ғылымдар ерекше серпінмен дамыды. XVII ғасырға қарай классикалық механика орнығып, жаратылыстанудың эксперименттік негізі қалыптасты. Осы жағдай философияның ғылымға қатынасын айқындауды көптеген ойшылдар үшін маңызды міндетке айналдырды.
Рационалистер
Декарт пен Лейбниц ақыл-ойдың, логикалық дәлелдеудің жетекші рөлін негіздеді.
Эмпиристер
Локк пен Юм танымның бастауы тәжірибе мен бақылау екенін көрсетті.
Трансценденталист
Кант философия мен жаратылыстану арасындағы шекараны айқындауға талпынды.
Дәл осы Жаңа заманда ғылым алдыңғы орынға шығып, діннің беделі мен билігі мәдени кеңістіктің шетіне қарай ығыса бастады. XVII ғасыр ғылыми рационализмнің қалыптасу дәуірі болды: табиғатты эксперимент арқылы зерттеу, діни беделді сынау және әлемді тануда ақыл-ойдың басымдығын негіздеу кең тарады. Бұл үрдістің көрнекті өкілдері қатарында Ф. Бэкон, Т. Гоббс, Р. Декарт және басқалар бар.
Фрэнсис Бэкон және жаңа методология
Фрэнсис Бэкон жаңа философияның методологиялық бағытын айқындап, табиғатты зерттеудің нәтижесі адамға практикалық күш беруге тиіс екенін дәлелдеуге ұмтылды. Оның ойынша, ғылым адамның табиғатқа үстемдігін қамтамасыз етіп, бақытты қоғам құрудың алғышарттарын қалыптастырады.
Бэкон ұсынған негізгі принциптер
- Табиғатты зерттеудегі объективтілік.
- Ғылыми және философиялық әдістің өзіндік құндылығы.
- Табиғаттан технологиялық үстемдікке ұмтылу.
- Табиғи әлемді зерттеудегі индуктивті әдіс.
Танымдағы кедергілер: «идолдар»
Бэкон философия әлемді тануға кедергі келтіретін гносеологиялық схемалар мен стереотиптерді тазартуы керек деп есептеді. Ол мұндай тосқауылдарды «идолдар» деп атап, олардың ескі философиялық дәстүрлер ықпалынан туындайтынын көрсетті.
- Тектік идолдар
- Индивидтік идолдар
- Алаң идолдары
- Театр идолдары
Ағарту, педагогика және қоғам идеясы
Бэкон адамдарды ағарту, надандыққа және стереотипке қарсы күресу бағдарламасын ұсынды. Ол санадағы тосқауылдардан арылып, шынайы танымға жол ашатын педагогиканы қажет деп санады.
Сонымен қатар ол Платонның идеалды мемлекет туралы теориясына қарсы өз саяси утопиясын ұсынды. Бэкон үшін қоғам үнемі өзгерісте болады, ал дамудың өзегі — адамның табиғатты пайдалану қабілеті мен оның үстемдігі.
Индукция және «жердегі жұмақ» идеясы
Бэконның басты тұжырымы: қоғам алға жылжиды, тарихты Құдай емес, адамның өзі қозғайды. Бұл пікірдің негізінде Бэконның индукция теориясы жатыр. Оның түсіндіруінше, индукция табиғатқа билік жүргізуге қажет білімді береді, ал ғылымның көмегімен адам жаңа қоғамды — «аспанда емес, жерде» — құра алады.
Ағартушылық дәуірінің ықпалы
Ағартушылық дәуірі Еуропаның мәдени дамуына зор әсер етті. Ағартушылық идеялары шенеуніктер мен буржуазияның санасында, ойлауында және әрекетінде берік орнықты.
Бұл идеялар Батыс Еуропа университеттеріндегі интеллектуалдық белсенділіктің артуына, сондай-ақ неміс мәдениетінің жоғары өрлеуіне ықпал етті.