Қазақша рефераттар

Паскаль тіліндегі программа құрылымы

Паскаль тіліндегі программа құрылымы

Паскаль тілінде программа үш негізгі бөліктен тұрады: тақырып, сипаттау бөлімі және операторлар бөлімі. Тақырыпта программаның атауы көрсетіледі, мысалы: Program ESEP;

Сипаттау бөлімі: не жазылады?

Сипаттау бөлімінде программада қолданылатын элементтердің барлығы алдын ала берілуі мүмкін. Әдетте төмендегі бөлімдер кездеседі:

Кітапханалық модульдер

Бұл бөлім USES түйінді сөзінен басталады және сипаттау бөлімінде ең алдымен жазылады. Бірнеше модуль үтір арқылы бөлінеді: 

uses CRT, Graph;

Белгілер (label)

Кез келген операторды белгімен белгілеуге болады: қажет болған жағдайда бағдарламаның кез келген жерінен сол белгісі бар операторға өтіп, орындауды жалғастыруға мүмкіндік туады. Белгі ретінде төрт цифрдан аспайтын сан немесе сөз қолдануға болады. Бір белгі тек бір операторды ғана белгілейді.

Белгі операторлар бөлімінде оператордың алдына жазылып, қос нүкте арқылы ажыратылады. Ал сипаттау бөлімінде белгілер label сөзінен кейін беріледі: 

label 3, 471, 29, Quit;

Тұрақтылар (const)

Тұрақты мәні тікелей (мысалы, 5, 14, 13.5) немесе атау арқылы беріледі. Атау берілген тұрақтыны программа бойында қайта-қайта қолдануға болады. Тұрақтының атауы мен мәні const бөлімінде көрсетіледі: 

const
  p = 3.14;
  e = 2.7;
  a = 'bol';
  max = 1000;

Айнымалылар (var)

Бұл бөлімде программада қолданылатын барлық айнымалылар және олардың типтері сипатталады: 

var
  P, Q, R: Integer;
  A, B: Char;
  F1, F2: Boolean;

Маңызды ереже

Паскальда программа жазғанда қолданылатын барлық компоненттер (айнымалылар, типтер, тұрақтылар, белгілер және т.б.) міндетті түрде сипаттау бөлімінде алдын ала берілуі керек. Олай болмаған жағдайда программа қате туралы ақпарат шығарады.

Операторлар бөлімі: begin…end

Операторлар бөлімінде программа мазмұнына сәйкес бір немесе бірнеше оператор болуы мүмкін. Операторлар бір-бірінен нүктелі үтір (;) арқылы бөлінеді. Бұл бөлім begin сөзінен басталып, end сөзімен аяқталады. Begin және end сөздері операторлық жақшалар деп те аталады: begin — ашылатын, end — жабылатын жақша.

Оператор дегеніміз не?

Оператор — алгоритмді жүзеге асыру барысында орындалатын іс-әрекеттерді сипаттайтын тілдің қарапайым сөйлемі. Операторлардың жалпы жазылуы мынадай: 

BEGIN
  1-оператор;
  2-оператор;
  ...
  n-оператор
END.

Әдетте программа мәтіні end сөзімен аяқталып, соңынан нүкте қойылады. Егер бірнеше begin…end блогы қолданылса, нүкте тек ең соңғы end сөзінен кейін қойылады.

Қарапайым программа мысалы

Төмендегі мысалда тұрақты, айнымалылар және енгізу/шығару операторлары көрсетілген. Пішінді жақшадағы түсініктемелер программа жұмысына әсер етпейді, бірақ мәтінді түсінуді жеңілдетеді. Сондықтан программаны түсініктемемен толықтыру ұсынылады. 

Program bastau;              {программа тақырыбы}
const
  pi = 3.14159;              {π тұрақтысының мәні}
var
  r, l: Real;                {r, l — нақты сандар}
begin                        {операторлар басы}
  ReadLn(r);                 {r мәнін енгізу}
  l := 2 * pi * r;           {шеңбер ұзындығын есептеу}
  Write('Шеңбердің ұзындығы = ', l); {нәтижені экранға шығару}
end.                         {программа соңы}

1-мысал: екі санның қосындысы

Бұл программа пернетақтадан екі сан енгізуді сұрайды, олардың қосындысын есептейді және нәтижені экранға шығарады. 

program misal;               {екі санның қосындысын есептеу}
var
  x, y, s: Integer;
begin
  WriteLn('Бос орын арқылы екі сан енгіз');
  ReadLn(x, y);
  s := x + y;
  WriteLn('Екі санның қосындысы ', s);
end.

2-мысал: CRT модулімен толықтыру

Енді осы программаға шағын өзгеріс енгізейік: алдымен экран тазартылады, ал нәтиже шыққаннан кейін программа қолданушыдан кез келген пернені басуын күтеді. Бұл үшін Crt модулі қосылады. 

program misal;               {екі санның қосындысын есептеу}
uses
  Crt;                       {экранды тазалау және кідіру процедуралары}
var
  x, y, s: Integer;
begin
  ClrScr;                    {экранды тазалау}
  WriteLn('Бос орын арқылы екі сан енгіз');
  ReadLn(x, y);
  s := x + y;
  WriteLn('Екі санның қосындысы ', s);
  ReadKey;                   {перненің басылуын күту}
end.

Есте сақтаңыз

  • uses Crt; — қосымша мүмкіндіктерді (ClrScr, ReadKey) қолдануға мүмкіндік береді.
  • Түсініктемелер кодты оқуды жеңілдетеді және сапалы стильдің бір бөлігі болып саналады.