Кәсіптік білім
Кәсіби білім беру
Кәсіби білім беру — өнеркәсіп, ғылым, техника және мәдениеттің түрлі салалары үшін жоғары, орта және бастапқы деңгейдегі білікті мамандарды даярлауға бағытталған білім беру саласы.
Негізгі мазмұны
Кәсіптік даярлық — мамандар мен жұмысшыларға кәсіптік білім беру, оларды мамандыққа даярлау, қайта оқыту және біліктілігін арттыру үдерістерін қамтиды.
Бастауыш кәсіптік білім
Бастауыш кәсіптік білім беру жалпы негізгі білім базасында кәсіптік мектептер мен кәсіптік лицейлерде жүзеге асырылады. Ол еңбек қызметінің әртүрлі бағыттары бойынша білікті жұмысшыларды (жұмысшылар мен қызметшілерді) даярлауға бағытталған.
- Кәсіптік мектепте оқу мерзімі: 2–3 жыл.
- Кәсіптік лицейде оқу мерзімі: 3 жыл.
- Ерекше маңызды немесе бірегей жабдықтарға қызмет көрсетуге қатысты мамандықтар бойынша оқу мерзімі: 4 жыл.
Кадрлар сондай-ақ тікелей өндірісте, оқу-өндірістік комбинаттарда, оқу орталықтарында, курстарда және жұмысшылар мен қызметшілерді даярлайтын басқа да оқу-өндірістік құрылымдарда даярлана алады.
Орта кәсіптік білім
Орта кәсіптік білім колледждер мен училищелерде беріледі. Мұнда кәсіптік білім беру арнаулы орта біліммен ұштастырыла жүргізіліп, орта кәсіптік білімі бар мамандарды даярлауға бағытталады.
Оқу мерзімі
Колледжде оқу мерзімі әдетте 3–4 жыл.
Жеделдетілген бағдарлама
Жалпы орта білімі бар азаматтар, сондай-ақ сабақтас мамандықтар бойынша бастауыш кәсіптік білімі бар тұлғалар қысқартылған (жеделдетілген) бағдарламалар бойынша оқи алады.
Колледждерде бастауыш кәсіптік білім беру бағдарламалары тиісті лицензия болған жағдайда ғана іске асырылады.
Нарықтық экономика жағдайындағы талаптар
Экономиканың нарыққа бағдарланып қайта құрылуына байланысты мамандардың біліктілік деңгейіне, кәсіби икемділігіне, ептілігі мен шеберлігіне, сондай-ақ бастамашылдығына жоғары талап қойылады.
Осыған орай кәсіптік білім беру жүйесіне ерекше назар аударылып, дағдарысқа қарсы шаралар аясында оған экономиканың құрылымдық өзгерістерін қамтамасыз ететін және нарықтық сауаттылықты енгізетін маңызды фактор рөлі жүктеледі.
1999 жылдан кейінгі өзгерістер
Колледждердің мемлекеттік қазыналық кәсіпорындар қатарына жатқызылуына байланысты олар ақылы оқытуға көшті. Тек кейбір колледждер ғана мемлекеттік тапсырыс бойынша жұмыс істейді.
Мемлекеттік тапсырысты тиісті мемлекеттік органдар білікті жұмысшылар мен қызметшілерді даярлаудың мемлекеттік бюджет есебінен іске асырылатын жоспары ретінде айқындайды.
Қазіргі кезде колледждерде конкурстық негізде мемлекеттік гранттар мен несиелер беру арқылы мамандар даярлау тетіктері әзірленіп, тәжірибеге енгізілуде.