Ұлттық мұрағат қоры

Құжат туралы мәлімет

Ұйым

Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі

Семей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университеті

Құжат түрі

Оқу-әдістемелік кешен (ПОӘК)

3 деңгейлі ОӘК құжаты

Коды және басылымы

ПОӘК 042-14.5.02.1.20.1102-2013

№1 басылым • Семей, 2013

Пән

Мұрағаттану

5В020300 — Тарих мамандығына арналған студенттер мен оқытушыға арналған оқу-әдістемелік материалдар

Әзірлеуші және келісу

Әзірлеген

Құрастырған: Семей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университеті Қазақстан тарихы кафедрасының т.ғ.к., доцент м.а. Мухаметжанова Нұргүл Ахметжанқызы.

Талқыланған

Қазақстан тарихы кафедрасының отырысында қаралды (хаттама мәліметтері құжатта толық көрсетілмеген).
Кафедра меңгерушісі: Мухаметжанова Н.А.
Гуманитарлық-заң факультетінің оқу-әдістемелік бюросының отырысында талқыланды (хаттама мәліметтері құжатта толық көрсетілмеген).
Төрайымы: Кенесбаева Ш.С.
Гуманитарлық-заң факультетінің ғылыми кеңесінде талқыланды (хаттама мәліметтері құжатта толық көрсетілмеген).
Ғылыми кеңес төрағасы: —

Бекітілген

Университеттің Оқу-әдістемелік кеңесінің отырысында шығаруға мақұлданған және ұсынылған (хаттама мәліметтері құжатта толық көрсетілмеген).

1. Жалпы ереже

Оқытушы

Аты-жөні: Мухаметжанова Нұргүл Ахметжанқызы
Кафедра: Қазақстан тарихы
Байланыс: Тел.: 360225, 87772847541
Оқу корпусы: №1, кабинет 1006

Пән туралы

Пән атауы: Мұрағаттану
Кредит саны: 2
Дәріс өткізу орны: Аудитория

Оқу жүктемесі (оқу жоспарынан)

Курс	Семестр	Кредит	Дәріс	Прак.	СРСП	СРС	Барлығы	Бақылау
1	2	3	30	15	45	45	135	Емтихан

Ескерту: түпнұсқада кейбір баған атаулары мен сандық мәндер әртүрлі форматта берілген; мазмұны сақталып, ықшамдалды.

Пәннің қысқаша сипаттамасы

«Мұрағаттану» курсының мақсаты — студенттерге мұрағат ісін қазіргі заман талаптарына сай кешенді әрі ғылыми пән ретінде түсіндіріп, мұрағаттанудың теориялық негіздері мен әдістемесі туралы жүйелі білім беру.

Негізгі ұғымдар мен терминдер

мұрағаттану және мұрағат ісі
мұрағаттық құжат
мұрағаттанудың теориясы мен әдістемесі
түсініктемелік аппарат және терминология
түсініктерді жүйелеу және классификациялау

Терминологияны дамыту бағыттары

Теориялық бағыт: терминологиялық сөздіктер арқылы ұғымдық аппаратты жетілдіру.
Тәжірибелік бағыт: стандарттау арқылы тәжірибелік терминологияны нақтылау және біріздендіру.

Терминологиялық дереккөздер

Мұрағаттық терминология дереккөздеріне: тарихи және кітаптанулық сөздіктер, мұрағат ісіне қатысты әдебиеттер, талдауға арналған мақалалар мен монографиялар бөлімдері, сондай-ақ арнайы мұрағаттанулық сөздіктер жатады.

Курстың мақсаты

Мұрағаттану теориясы мен әдістемесінің пайда болуы мен дамуын, зерттеу нысаны мен пәнін, курстың құрылымын және негізгі бөлімдерінің мазмұнын түсіндіру.

Теориялық негіздер

ғылыми шыншылдық принципі
тарихилық принципі
жан-жақтылық принципі
орталықтандыру принципі

Өндірістік принциптер

қорды бөлшектемеу принципі
құжат құндылығын сұрыптау принципі
қор ішіндегі құжаттарды жүйелеудің негізгі принциптері

Курстың негізгі міндеттері

Мұрағаттануды өзге ғылым салаларымен байланыстыра отырып, құжаттарды сыныптау, сипаттау, құндылығын сараптау және ғылыми-ақпараттық қызметті ұйымдастыру дағдыларын қалыптастыру.

Қосалқы тарихи пәндер

Палеография, дипломатика, тарихи хронология, сфрагистика, тарихи метрология, геральдика, эпиграфика, генеалогия, нумизматика, тарихи география.

Әдіснама және пәндер тоғысы

мұрағаттар және тарих ғылымы (тарихи-салыстырмалы әдіс)
мұрағаттану және деректану (құжаттарды талдау әдістері)
мұрағаттану және құжаттану (сыныптау, сипаттау, сараптау)
мұрағаттану және археография (ақпараттық қызмет)
мұрағаттану және математика (статистикалық әдістер)

Студент нені білуі тиіс

Білім

мұрағаттанудың негізгі кезеңдері мен ұғымдары
мұрағаттық құжатты тарихи дерек көзі ретінде түсіну эволюциясы
Қазақстанның әлеуметтік-мәдени және шаруашылық-экономикалық даму ерекшеліктері (жалпы тарихи контекст)

Дағды

теориялық білімді практикалық тапсырмаларда қолдану
жазу және ғылыми сөйлеу мәдениетін жетілдіру
ғылыми-зерттеу жұмыстарына бастапқы бейімделу

Пререквизиттер

Посткеңестік кезеңдегі мұрағат ісінің ерекшеліктері туралы жалпы мағлұмат беру, әр кезеңнің салаға ықпалын талдау, сондай-ақ мұрағаттануға қатысты заңдар және негізгі нормативтік-әдістемелік құжаттармен танысу.

Постреквизиттер

«Мұрағаттану» курсы келесі пәндерге негіз болады: Қазақстан тарихы деректемесі.

2. Пәнді оқыту бойынша әдістемелік нұсқаулар

Тапсырмаларды тапсыру тәртібі

Барлық тапсырмалар белгіленген мерзімде тапсырылуы тиіс.
Тапсырмаларды қабылдау емтиханға 7 күн қалғанда аяқталады.
Барлық тапсырмаларын өткізбеген студент емтиханға жіберілмейді.

Кешігу және қатыспау жағдайлары

Жұмысты кеш тапсырған жағдайда: қосымша тапсырма беріліп, жұмыс көлемі ұлғайтылуы мүмкін.
Емтиханға келмеген жағдайда: дәлелді себеп болса, бұрын орындалған жұмыстар есепке алынады; дәлелсіз себеп болса, тапсырмаларды қайта орындау талап етіледі және университет саясаты қолданылады.
Әр тақырыпты қайталау міндетті; меңгеру деңгейі алдын ала ескертусіз тест арқылы тексерілуі мүмкін.
Сабақтан қалмау және кешікпеу міндетті. Екі рет кешігу — бір рет сабақ босатқанмен теңестіріледі.

Себепсіз сабақтан қалған жағдайда

Қосымша шығармашылық тапсырмалар беріледі: реферат жазу, көркем мәтінді талдау, хабарлама дайындау, аннотация жазу, әдебиеттермен жұмыс, ауызша журнал әзірлеу және т.б.

3. Курс форматы және саясаты

Аудиториялық жұмыс

дәрістер
пікір алмасу
материалдар мен кейстерді талдау

Дайындық талаптары

Әр сабаққа жоспардағы негізгі және қосымша әдебиеттер тізіміне сәйкес дайындалу қажет (нақты тараулар мен бөлімдер алдын ала белгіленеді).

Тәртіп

Сабаққа қатысу, негізгі ұғымдар мен анықтамаларды жазып отыру — студенттің міндеті. Сабаққа қатыспаған жағдайда, дәріс жазбасын топтағы басқа студенттен алу қажет; оқытушының сабақтан тыс уақытта жеке дәріс өткізуі қарастырылмайды.

Ағымды бақылау

Әр сабақтың басында шағын бақылау жұмысы жүргізіледі: өткен дәрістің негізгі ұғымдары бойынша 5 сұрақ (ашық сұрақ немесе «дұрыс/дұрыс емес» типі).
Барлығы 10 бақылау жұмысы орындалады; әр бақылаудың ең жоғары балы — 10 (2 балл × 5 сұрақ).
Бақылау жұмысына қатыспаған немесе кешіккен студентке балл қойылмайды.

Кейс және зерттеу жұмысы

5-аптада әр студентке талдау үшін жеке кейс беріледі; жазбаша талдау 7-аптада тапсырылады (талдау жоспары кейсте көрсетіледі).
Курстың соңында таңдалған тақырып бойынша жеке зерттеу жұмысы ұсынылады.
Жазбаша жұмыстарды орындау кезінде университет компьютерлерін пайдалануға рұқсат беріледі; кітапханада жұмыс істеуге және ереже бойынша кітап алуға болады.

Емтихан

Қорытынды емтихан ауызша түрде өткізіледі.

4. Бағалау саясаты

Әріптік баға шкаласы

Әріп	Баға	Балл	Пайыз
A	Өте жақсы	4.00	95–100
A-	Өте жақсы	3.67	90–94
B+	Жақсы	3.33	85–89
B	Жақсы	3.00	80–84
B-	Жақсы	2.67	75–79
C+	Қанағаттанарлық	2.33	70–74
C	Қанағаттанарлық	2.00	65–69
C-	Қанағаттанарлық	1.67	60–64
D+	Өту балы	1.33	55–59
D	Ең төмен өту балы	1.00	50–54
F	Қанағаттанарлықсыз	0.00	0–49
I	Аяқталмаған	—	—
NA	Оқудан шығарылған	—	—
W	Оқудан шығарылған	—	—
AW	Әкімшілік үкім бойынша оқудан шығарылған	—	—
P	Өтті (қорытынды тест)	—	—

Жұмыстарды бағалау критерийлері

Жұмыс түрі	Балл
Тәжірибелік сабақта жауап беру	0.35
Аннотация (әр жұмысқа)	0.30
Жазбаша жұмыс (әр жұмысқа)	0.20
Реферат (әр жұмысқа)	0.30
Дискуссияға қатысу (әр жұмысқа)	0.30
СӨЖ/СОӨЖ шеңберінде ауызша жауап (әр жұмысқа)	0.40
Межелік бағалау (әр жұмысқа)	5
Ағымды бақылау жұмысы (әр жұмысқа)	5
Зерттеу жұмысы (курстық жұмыс)	4.75
Емтихан	60
Барлығы	100

5. Практикалық (семинарлық) сабақтар мазмұны

Тақырып 1. Кіріспе

Мұрағаттану пәнінің мақсаты мен міндеттері
Мұрағаттанудың әртүрлі ғылым салаларымен байланысы

Ұсынылатын әдебиеттер (іріктеме)

Авдусин А.Д. Основы археологии. М., 1989.
Байпаков К.М., Таймағамбеков Ж.К., Жұмағанбетов Т. Қазақстан археологиясы. Алматы, 1993.
Мартынов А.И., Шер Я.А. Археологиялық қазба жұмыстарын жүргізу тәсілдері. М., 1989.
Клейн Л.С. Археологиялық дерек көздері. Л., 1978.

Тақырып 2. Ресейде мұрағаттар жүйесінің құрылуы

Ерте орыс мемлекетінде мұрағаттың пайда болуы
Феодалдық монархияның қалыптасуы мен өмір сүруі кезіндегі мұрағат қызметі

Әдебиеттер (іріктеме)

Авдусин А.Д. Основы археологии. М., 1989.
Мартынов А.И. Археология. М., 1986.
Клейн Л.С. Археологиялық дерек көздері. Л., 1978.

Қосымша әдебиеттер (іріктеме)

Қадырбаев М.К., Курманқұлов Ж. Сарыарқадағы ежелгі кеншілер мен малшылар мәдениеті. Алматы, 1992.
Кругликова И.Т. Антикалық археология. М., 1984.
Кузьмина Е.Е. Үндіарийліктер қайдан келді. М., 1994.

Тақырып 3. Петр I және Екатерина II дәуіріндегі мұрағат қызметі

Петр I патшалығы тұсындағы мұрағат қызметі
Екатерина II патшалығы жылдарындағы мұрағат қызметі

Тақырып 4. ХІХ ғасырдағы мұрағат қызметі

ХІХ ғасырдағы мұрағат қызметінің ерекшеліктері

Тақырып 5. РСФСР және КСРО кезеңіндегі мұрағат ісі

РСФСР-дегі мұрағат ісі
Ұлы Отан соғысына дейінгі кезеңдегі КСРО мұрағаттары
Соғыстан кейінгі мұрағат ісі

Тақырып 6. Қазақстанда мұрағат ісінің қалыптасуы

Бөкей Ордасы мұрағатының құрылуы
Кеңес өкіметінің алғашқы жылдарындағы мұрағатқа қатысты заң актілері мен нормативтік құжаттар

Тақырып 7. Мұрағат саласының құқықтық реттелуі

Мұрағат құқығы және мұрағат заңдары
ХХ ғасырдың 90-жылдарындағы негізгі заңдық актілер
«Ұлттық мұрағат қоры және мұрағаттар туралы» заң: жалпы ережелер және енгізілген өзгерістер

Тақырып 8. ҚР мұрағат қорларының құрамы мен мазмұны

ҚР Орталық мемлекеттік мұрағат қорлары
ҚР ғылыми-техникалық құжаттарының орталық мемлекеттік мұрағаты
ҚР кино-фотоқұжаттар мен дыбыс жазбалары орталық мемлекеттік мұрағатының құрылуы

Тақырып 9. Соғысаралық кезеңдегі шетел мұрағаттары (1918–1939)

Еуропа елдеріндегі мұрағат жүйелерінің даму үрдістері

Тақырып 10. Шығыс және Орталық Еуропа мемлекеттеріндегі мұрағат ісі

Өңірлік мұрағат жүйелерінің құрылымы мен қызметі

Тақырып 11. ХХ ғасырдың 20–30-жылдарындағы мұрағат ісі

Институционалдық өзгерістер және басқару тәжірибесі

Тақырып 12. ХХ ғасырдың 40–80-жылдарындағы мұрағат ісі

Соғыс және соғыстан кейінгі кезең ықпалы
Ғылыми-анықтамалық жүйелердің дамуы

Тақырып 13. Ұлттық мұрағат қоры және жеке қорлар

Жеке қорлардың қалыптасуы
ҚР Орталық мемлекеттік мұрағатында жинақталған жеке қорлар тізбесіне шолу

Тақырып 14. Тәуелсіз Қазақстандағы мұрағат ісі

Мұрағат құжаттарын пайдалануды ұйымдастыру және оның түрлері
Мұрағат анықтамаларын, құжат көшірмелерін беру тәртібі

Тақырып 15. Қазіргі кезеңдегі мұрағат ісі

Ғылыми-анықтамалық аппарат жүйесі
Мұрағаттық тізбелер
Мұрағаттардағы жинақтар жүйесі

6. Студенттердің өздік жұмысы (СӨЖ) тақырыптары

Төмендегі тақырыптар студенттің өздігінен ізденуін, нормативтік-құқықтық актілермен жұмыс істеуін және халықаралық тәжірибені салыстырмалы талдауын көздейді.

Франциядағы мемлекеттік мұрағат қызметі.
Мұрағат ісі туралы үкімет декреттері мен заңдары (1979, 1983, 1988, 1990 жж.).
Франция мұрағаттарының дирекциясы: функциялары, Ұлттық мұрағаттың құрылымы және қорларының мазмұны.
Департаменттік, регионалдық, коммуналдық мұрағаттар және мемлекеттік мекемелер мұрағаттары.
Фонтенбло: қазіргі кезеңдегі сақталым орталығы; Экс-ан-Прованс, Эспейран, Рубе материалдары.
Француз мұрағатшылар ассоциациясы және кәсіби мәселелерді шешу тәжірибесі.
Венгриядағы және Польшадағы мұрағаттар: жүйе, басқару, қор құрамы.
1947 ж. Конституциясына сәйкес мұрағаттарды орталықтандыру: органдар мен функциялар.
1990 жылдан кейінгі Венгрия мұрағат жүйесі: партиялық құжаттарды өткізу, шіркеулік мұрағаттар, кәсіби жұмыс.
Тарихи деректерді басылымға дайындау және Венгрия мұрағатшылар қоғамының қызметі.
Поляк мұрағаттарына соғыстың зардабы және жүйелік өзгерістер.
1951 ж. декретке сәйкес мемлекеттік мұрағат ісінің ережелері.
1983 ж. «Ұлттық мұрағат қоры және мұрағаттар туралы» заң: мемлекеттік/мемлекеттік емес бөлімдер, арнайы мұрағаттар.
Посттоталитарлық кезеңдегі Орталық және Шығыс Еуропадағы мұрағаттар.
Мұрағаттар жүйесі: күштеу ведомстволары, билеуші партия, діни конфессия мұрағаттары.
Посттоталитарлық кезеңдегі нормативтік актілер: басқару органдарының статусы, өкілеттілігі, мемлекеттік емес мұрағаттар.
Солтүстік Америка елдеріндегі мұрағат ісі.
Канада мұрағаттары: заңдар (1912, 1956, 1987), Ұлттық мұрағаттың статусы мен құрылымы.
Құжаттардың сақталуын қамтамасыз ету және пайдалануға рұқсат беруді реттейтін заңдар; оқу залының жұмысы.
Провинциялық және қалалық мұрағаттар; университет, ғылыми қоғамдар, арнайы және діни ұйымдар мұрағаттары.
Кәсіби қоғамдар: Квебек мұрағатшылары қоғамы және Канада мұрағатшылары ассоциациясы; мерзімді басылымдар.
АҚШ-тағы мұрағат ісі: Ұлттық мұрағат және құжаттама басқармасы, құрылымы, президент кітапханалары, сақтау орталықтары.
Штаттық (провинциялық) мұрағаттар және құжаттаманы басқару саласындағы қызмет.
Құжаттаманы басқару бағдарламалары; АҚШ мұрағатшылар қоғамының рөлі.
Құжат құндылығын сараптау (ҚҚС): түсінігі, міндеттері, негізгі кезеңдері.
Құжаттың түпнұсқасы мен көшірмесі; дублетті құжаттарды тұрақты сақтауға қабылдау мәселелері.
Қайталанбалы ақпаратты құжаттарды мемлекеттік сақтауға сұрыптау мәселесі.
Мұрағат қоры құжаттарының сақталу деңгейі: қор іздерін сақтау және өзге мекемелер құжаттары есебінен толықтыру.