Білімнің мемлекеттік стандарты
Әріс №5. Мектептегі білім берудің жаңа мазмұны және білімнің мемлекеттік стандарты
Бастауыш білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті жаңа стандарты оқыту сапасын арттыруға, оқушы тұлғасының жан-жақты дамуына және білім беру нәтижелерінің айқындығына бағытталған. Бұл құжат қоғамдағы өзгерістерге сәйкес білім беру жүйесін жаңғырту қажеттілігін ескеріп әзірленді.
Стандарттың негізін құрайтын жалпы принциптер
Жаңа стандарт келесі принциптерді басшылыққа алады:
-
Оқыту мен тәрбиенің бірлігі
Білім беру тек пәндік біліммен шектелмей, құндылықтар мен мінез-құлық мәдениетін қалыптастыруды көздейді.
-
Ұлттық және жалпыадамзаттық құндылықтар
Мәдени мұраға құрмет пен әлемдік құндылықтарды үйлестіре отырып тәрбиелеу қарастырылады.
-
Тұлғалық және зияткерлік даму
Рухани-адамгершілік және интеллектуалдық дамуды жүйелі қолдау басты назарда.
-
Нәтижеге бағдарланған оқу
Оқу мақсаттары нақты нәтижелер арқылы өлшеніп, оқу барысы соған сай құрылады.
-
Айқын әрі әділетті бағалау
Оқушы жетістігін бағалау түсінікті критерийлерге негізделуі тиіс.
-
Сабақтастық
Білім берудің барлық деңгейлеріндегі бағдарламалардың өзара байланысы қамтамасыз етіледі.
-
Қолайлы оқу ортасы
Барлық оқушылар үшін қолжетімді, қауіпсіз және ынталандыратын орта құру көзделеді.
-
Үштілді білім беруге жағдай жасау
Қазақ, орыс және ағылшын тілдерінде оқыту үдерісін ұйымдастыруға қажетті мүмкіндіктер қарастырылады.
Неліктен бастауыш мектеп ерекше маңызды?
Бастауыш мектеп жалпы білім беру жүйесінде айрықша орын алады. Дәл осы кезеңде баланың біртұтас дамуының, әлеуметтенуінің, ақыл-ойы мен жалпы мәдениетінің негіздері қаланады. Сондықтан жаңа стандарттың басты міндеті — әлемдік үрдістерге сай талаптарды белгілей отырып, бастауыш білімнің жоғары сапасын қамтамасыз ету.
Білім беру стандарттарын кезең-кезеңімен жаңарту — табиғи үдеріс. Өйткені стандарттар қоғамның үздіксіз өзгеретін жағдайлары мен талаптарына сай болуы қажет.
Жаңа модельдің басты идеясы: «Нені оқыту керек?» емес, «Не үшін оқу керек?»
Жаңа стандарттың құрылымы дәстүрлі мазмұндық сұрақтан мақсатқа бағдарланған сұраққа ауысуды білдіреді. Бұл тәсіл стандартты әзірлеудің жаңа логикасын қалыптастырды және келесі бағыттарды нақтылауға мүмкіндік берді:
Түлектің құндылықтық портретін айқындау
Бастауыш мектеп түлегі — білімге құштар, қоршаған ортаны белсенді танып-білетін, оқу дағдыларын меңгерген, отбасы мен қоғам құндылықтарын құрметтейтін, елі мен туған өлкесін сүйетін, коммуникациялық және тілдік дағдылары қалыптасқан тұлға.
Пәндер мен күтілетін нәтижелерді белгілеу
Әр білім беру саласы бойынша пәндер тізімі және оқу нәтижелері нақты көрсетіледі.
Екі тәсілді біріктіру
Академиялық даярлықты оқу, жобалау және зерттеу қызметімен ұштастыру арқылы оқушының дербестігін дамыту көзделеді.
Критерийге негізделген бағалау жүйесі
Бағалау — оқушы жетістігін алдын ала белгілі, ұжым болып әзірленген, білім беру мақсаттары мен мазмұнына сәйкес критерийлермен салыстыруға негізделеді.
Оқу үдерісін ұйымдастырудың ерекшеліктері
Оқыту мен тәрбиелеудің тұтастығы қағидасы іске асатын ұйымдастыру тетіктері нақтыланады.
Материалдық-техникалық талаптар
Білім беру ұйымының инфрақұрылымы мен ресурстарына қойылатын талаптар бекітіледі.
Маңызды жаңалық: «Бүкіл ғұмыр бойы оқу» құндылығы
Жаңа стандарттың елеулі ерекшелігі — орта білім берудің құндылықтары қатарына алғаш рет бүкіл ғұмыр бойы оқу идеясының енгізілуі. Бұл оқушыны өзгермелі әлемде өздігінен білім алуға, икемді ойлауға және жауапкершілікпен шешім қабылдауға бағыттайды.
Негізгі дағдылар
- Білімді шығармашылықпен қолдану
- Сын тұрғысынан ойлау
- Зерттеу жұмыстарын орындай білу
- АКТ құралдарын тиімді пайдалану
Ынтымақтастық және коммуникация
- Коммуникация тәсілдерін қолдану
- Тілдік дағдыларды дамыту
- Топта және жеке жұмыс істей білу
- Жобалау қызметіне қатысу
Жаңа стандартты енгізу үшін қажетті негізгі қадамдар
Жаңа білім беру стандартын мектептерге енгізу жүйелі дайындықты және нақты ұйымдастырушылық шараларды талап етеді:
-
1) Оқу бағдарламалары мен жоспарларын әзірлеу
Бастауыш мектептің барлық пәндері бойынша жаңа стандарт талаптарына сәйкес оқу бағдарламалары мен оқу жоспарлары дайындалуы тиіс. Қазіргі уақытта бұл жұмыс Назарбаев Зияткерлік мектептері ДББҰ-ның Білім бағдарламалары орталығы мен Ы.Алтынсарин атындағы ҰБА мамандарының бірлесуімен, сондай-ақ НЗМ және Астана қаласының жалпы білім беретін мектептерінің тәжірибелі мұғалімдерін тарту арқылы жүргізілуде.
-
2) Мұғалімдердің біліктілігін арттыру
Бастауыш сынып мұғалімдерінің барлығы үшін біліктілікті арттыру курстарын ұйымдастыру және педагог кадрларды даярлау бағдарламаларына қажетті өзгерістер енгізу маңызды.
-
3) Оқулықтар мен оқу-әдістемелік кешендерді жаңарту
Қажетті оқулықтар мен оқу-әдістемелік құралдардың тізімі анықталып, жаңа оқу бағдарламаларына сай оқулықтарды әзірлеу, сараптау және басып шығару жұмыстары жолға қойылуы керек.