Қазақша рефераттар

Емдеу эффектісі

Хромотерапия деген не?

Хромотерапия — көрінетін спектрдегі жарық сәулелерімен емдеу әдісі. Көрінетін сәуленің үлесі жасанды жарық көздерінде шамамен 15% ғана болады. Көп жағдайда тұрмыстық шамдар спектрінде инфрақызыл сәуле басым келеді, сондықтан организм көрінетін жарықтың толыққанды әсеріне әрдайым ұшырай бермейді. Дегенмен дәл осы көрінетін сәуле организмде әртүрлі физиологиялық және психоэмоционалдық реакциялар тудыра алады.

Негізгі идея

Көрінетін жарық — ақпараттық әрі реттеуші фактор: ол жүйке орталықтарының белсенділігіне және эмоциялық күйге ықпал етеді.

Көрудің рөлі

Адам сыртқы орта туралы ақпараттың шамамен 90%-ын көру арқылы қабылдайды; сондықтан жарықтың биологиялық әсері маңызды.

Терапиялық қызығушылық

Емдік әсер тек көру мүшесімен шектелмей, басқа мүшелер мен тіндер деңгейінде де байқалуы мүмкін.

Жарықтың ақпараттық және реттеуші әсері

Көрінетін жарық әртүрлі түстер гаммасынан тұрады. Бұл түстер қыртысты және қыртысасты жүйке орталықтарының қозуына таңдамалы әсер етіп, организмдегі психоэмоционалдық үдерістерді модуляциялайды.

Түстердің ықпалы туралы деректер

1910 ж. В.М. Бехтеров байқаулары

  • Қызыл және сарғыш — қыртысты орталықтарды және қыртысасты құрылымдарды белсенділендіреді.
  • Көк және күлгін — тежегіш әсер береді.
  • Жасыл және сары — қозу мен тежелуді теңестіріп, антидепрессивті әсер көрсетуі мүмкін.

И.Р. Тархановтың тұжырымы

Ақ жарық адамның қалыпты өмір сүруі мен еңбек етуі үшін қажет фактор ретінде сипатталған.

Маусымдық аффективті бұзылыс (SAD) және жарық

Күн ұзақтығының қысқаруы маусымдық эмоционалдық депрессияға (seasonal affective disorder, SAD) әкелуі мүмкін. Оның жиі кездесетін симптомдары: гиперсомния, әлсіздік/энергия тапшылығы (анергия), тәбет бұзылыстары (булимия немесе анорексия).

Нейрогуморальды әсер

Ақ жарықтың жеткіліксіздігі мелатонин деңгейіне және эпифиздің бейімделу функциясына әсер етуі мүмкін.

Нейромедиаторлар

Жарық әсері ми бағанындағы серотонинергиялық және адренергиялық жүйелердің белсенділігіне ықпал етуі мүмкін.

Ұйқы–ояу ырғағы

Жарық терапиясы ұйқы және сергектік фазаларының қалыпқа келуіне көмектесетін тәсіл ретінде сипатталады.

Толқын ұзындығы және қабылдау ерекшеліктері

Көрінетін сәулеленудің психофизиологиялық әсерлері адамның түсті көруінің адаптациялық және биофизикалық ерекшеліктерімен байланысты. Негізгі механизмдердің бірі — тор қабыққа әртүрлі түстердің біркелкі емес терең енуі.

Көз деңгейіндегі ықтимал механизмдер

Қызыл сәуле тор қабыққа тереңірек енуімен сипатталады: ол көздің құрылымдары арқылы өтіп, тор қабық нейрондарымен көбірек өзара әрекеттесуі мүмкін, нәтижесінде импульстік белсенділік өзгеруі ықтимал.

Көк және күлгін сәулелер көбіне тор қабықта жұтылып, әсердің бір бөлігі дәл осы деңгейде іске асуы мүмкін.

Оптикалық фокустайтын жүйе арқылы жарық көз нерві өткізгіштеріне және көз төмпешіктерінің ядроларына жанама ықпал етуі мүмкін; бұл вегетативтік (парасимпатикалық) орталықтардың және қыртыстық үдерістердің белсенділенуіне негіз болуы ықтимал.

Тері арқылы әсері

Көрінетін сәулелену сіңген сайын теріде жылу бөлінеді. Бұл терінің термо-механосезімтал талшықтарындағы импульстік белсенділікті өзгертіп, микроциркуляцияның жергілікті және сегментарлық-рефлекторлық реакцияларын белсендіруі, сондай-ақ сәулеленетін тіндердің метаболизмін күшейтуі мүмкін.

Жарық тудыратын тері элементтеріндегі өзгерістер тері иммуногенезін және организмдегі алмасу үдерістерінің гуморальды реттелуін гипофиз гормондарының индукциясы арқылы күшейтуі мүмкін. Сонымен қатар билирубин құрамына кіретін гематопорфириннің фотобиологиялық ыдырауына көк және көгілдір сәулелену ықпал етуі мүмкін.

Емдік әсері, көрсеткіштері және қарсы көрсеткіштері

Емдік әсері

  • Психостимуляциялаушы
  • Тонизирлеуші
  • Гемодеструктивті

Көрсеткіштері

  • Шаршағыштық, невроздар
  • Маусымдық эмоционалдық депрессия (SAD)
  • Ұйқының бұзылыстары
  • Ұзақ жазылатын жаралар
  • Нәрестелердің сарғаюы

Қарсы көрсеткіштері

  • Фотоофтальмия
  • Фотоэритема

Параметрлері және қолданылатын құралдар

SAD кезінде хромотерапия үшін көрінетін сәулелену көздері қолданылады: олар 0,5–0,7 м қашықтықта бет аймағында шамамен 5000–10000 лк жарықтану деңгейін қамтамасыз етеді. Ақ, қызыл және басқа түстердің комбинациялары қолданылғанда арнайы сенсорлық бөлмелер пайдаланылады.

Қолданылуы мүмкін құрылғылар

Жалпы тәжірибеде

  • АСГТ-01 «жасанды күн» шамы
  • УЛОКС
  • Медициналық рефлектор
  • Әртүрлі фильтрлі шам-соллюкстер

Нәрестелердің сарғаюын емдеуде

  • ВОД-9
  • ВОД-11
  • КЛА-21 (көгілдір және күндізгі жарық шамдары бар)

Методикасы және курс ұзақтығы

Процедураны жүргізу

Сәулелендіру қашықтығы

  • Зақымдалған дене бөлігі сәулелендіріледі.
  • Рефлектор сәулеленетін беткейден 30–100 см қашықтықта орналастырылады.
  • Нәрестелерде сәулелендіру 50–70 см қашықтықта жүргізіледі.

Дозалау және ұзақтығы

  • Доза энергия ағынының тығыздығына және науқастың жеңіл, жайлы жылу сезінуіне қарай анықталады.
  • Бір процедура ұзақтығы: 30 минуттан 2 сағатқа дейін.
  • Курс: 10–12 процедура.
  • Қайталама курс әдетте 1 айдан кейін тағайындалады.

Ескерту

Жарықпен емдеу әдістерін қолдану кезінде көрсеткіштер мен қарсы көрсеткіштерді міндетті түрде ескеріп, процедураны медициналық маманның бақылауымен жүргізген дұрыс.