Қазақша рефераттар

Цилиндрлі тісті берілісті құрастыру

2.2 Дәрістік сабақ конспектілері

1-дәріс. Монтаж жұмыстарына арналған жобалық және техникалық құжаттама

Өндірісті жобалау жұмыстары — жөндеу және монтаждау технологиясын айқындайтын негізгі құжаттар жиынтығы. Жұмыс өндірісінің жобасы (ӨЖЖ) қауіпсіз әрі көбіне тиімді әдістермен жұмыс істеуді қарастырады; еңбек сыйымдылығын және өзіндік құнды төмендетуге, орындау мерзімін қысқартуға, сондай-ақ сапаны арттыруға ықпал етеді.

ӨЖЖ монтаж және технологиялық жөндеу үдерістеріне арналған құрылғыларды қолданумен орындалады және мамандандырылған ұйымдардың ұсыныстарымен, бас мердігермен келісіліп, жөндеу немесе монтаж өндірісінің басшысымен бекітіледі.

ӨЖЖ-де әзірленетін негізгі материалдар

  • Құрылыс өндірісінің жобасы.
  • Өндірістік алаң мен құрылыс алаңының бас жоспары.
  • Құрылыс сызбалары.
  • Жинақталған және құрастырылған тораптардың (жинақ бірліктердің) сызбалары.
  • Құбыржолдары мен жабдықтың жұмыс сызбалары.
  • Объект пен жабдықты іске қосу мерзімдерін айқындайтын деректер.

ӨЖЖ құрамы мен құрылымы

«Жалпы алаң ӨЖЖ» бөлімінде

  • Уақытша ғимараттары көрсетілген құрылыс бас жоспары және көліктік коммуникациялар.
  • Монтаж сызбалары, жинақтау аймақтарындағы блоктардың орналасу сұлбалары.
  • Газ магистралі сұлбасы.
  • Жүк көтергіш механизмдерді монтаждау сызбалары.
  • Қажетті жабдықтар, құрал-сайман және қосымша материалдар тізімі (металлпрокат, құбыр және т.б.).
  • Түсіндірме жазба және спецификациялар (соның ішінде тапсырыс беру құжаттары).
  • Жабдықтың қысқаша сипаттамасы және іске қосу мерзімдері.

Жеке объектіні монтаждау бөлімдерінде

  • Объект жоспары, қималары және кірме жолдар.
  • Жабдықты монтаждық блоктарға бөлу сұлбалары және монтаждау реттілігі.
  • Блоктарды жинау және орнатуға арналған жұмыс сызбалары.
  • Монтаж және пісіру формулярлары.
  • Жұмыс өндірісінің жергілікті графиктері.
  • Түсіндірме жазба (жұмыс көлемі туралы нақты деректер және қабылданған технология сипаттамасы).

Қиын блоктар мен желілерді жинау және монтаждау кезінде қосымша жабдықтарға арналған технологиялық карталар жасалады.

Құрылыс-монтаж өндірісін дайындау

Құрылыста өндірісті дайындаудың өзара байланысқан іс-шаралар жүйесі қолданылады. Ол технологиялық, жоспарлау және экономикалық сипаттағы шешімдерді біріктіріп, объектілерді белгіленген мерзімде тапсыруды қамтамасыз етеді.

Негізгі бағыттар

  • Құрылыс өндірісін жалпы дайындау.
  • Құрылыс-монтаж ұйымдарын дайындау.
  • Құрылыс объектілерін дайындау.

Жалпы дайындық тапсырыс берушінің бастамасымен, жобалау және құрылыс ұйымдарының қатысуымен жүргізіледі:

  • Құрылыстың техника-экономикалық көрсеткіштері мен жобалауға арналған бастапқы деректерді дайындау.
  • Жобалау-сметалық құжаттаманы қамтамасыз ету (сызбалар, сметалар және жобалық материалдар).
  • Перспективалық жоспарлау (5 жылдық күрделі салымдар және өндіріс тиімділігін арттыру шаралары).

Құрылыс-монтаж ұйымдарын дайындау барысында 5 жылдық жоспар көрсеткіштері нақтыланып, жылдық жоспарлар әзірленеді; өндірістік базаны кеңейту немесе жаңасын салу мәселелері шешіледі. Бұл еңбек өнімділігін арттыруға және өзіндік құнды төмендетуге бағытталған.

Дайындық кезеңінің жұмыстары

Дайындық кезеңі құрылыс алаңын игерумен және құрылыстың қалыпты жүруін қамтамасыз ететін ұйымдастыру-технологиялық шаралармен байланысты. Бұл жұмыстар барлық бөлімшелердің үздіксіз жұмысын қолдауға тиіс.

  • Тапсырыс берушінің тірек геодезиялық желіні құруы (негізгі осьтер, биіктік белгілер, реперлер және т.б.).
  • Құрылыс алаңын тазалау, пайдаланылмайтын ғимараттарды бұзу.
  • Жалпы алаңдық қойма шаруашылығын ұйымдастыру (жаңасын салу немесе барын жөндеу, қабылдау және сақтау алаңдарын дайындау).
  • Инженерлік дайындау: аумақты жоспарлау, кірме теміржол және автожол, су және энергиямен жабдықтау.
  • Уақытша құрылыстарды, телефон және радиобайланысты орнату.

Өндірісті дайындауға қажетті құжаттар

  1. Жұмыстарға, металлқұрылымдарға, құбырларға және деталировкалық сызбаларға тапсырыстар.
  2. Жобалау-техникалық құжаттаманың сапасы бойынша ескертулер тізімі.
  3. Жабдық, стандартты емес жабдық және металлқұрылымдар туралы деректер.
  4. Шеберханада металлқұрылым дайындауға қажетті металға өтінім (ерекшелік).
  5. Тапсырыс беруші үшін құбырлар, арматура, тіректер, электродтар, метиздер, төсемелер, бояу материалдары және өзге материалдар бойынша жеткізу деректері.
  6. Металлқұрастырмалар мен құбыр тораптарын дайындауға тапсырыс.
  7. Негізгі және көмекші материалдардың барлық түрлеріне сұраным.
  8. Жұмыс өндірісінің кестелері (графиктері).
  9. Жұмыс өндірісінің жобалары, технологиялық жазбалар, құбыр тораптарының деталировкалық сызбалары.
  10. Қажетті жинақтау механизмдері, бейімдемелер және құрылғылар тізімі.
  11. Жұмыс күші қажеттілігінің кестелері.
  12. Объектіге жинақтау паспорты.
  13. Жобалау-сметалық және техникалық құжаттаманы енгізу тізімі.
  14. Дайындау бөлімі әзірлеген құжаттаманы есепке алу тізімі.

Құжаттаманың толықтығы өндірістің ырғақты жүруіне тікелей әсер етеді: механизмдер мен құрал-саймандар тізімдері, жұмыс күші графиктері, объектінің монтаждық құжаттары, сондай-ақ жобалық-сметалық және техникалық құжаттарды тіркеу журналы алдын ала дайын болуы қажет.

Құрал шаруашылығы

Бригадалар мен жеке жұмысшыларды құралдармен және аспаптармен қамтамасыз ету үшін әрбір монтаждау басқармасында құрал шаруашылығы ұйымдастырылады. Оның құрамына әдетте жөндеу бөлімі бар орталық құрал қоймасы, бөлімшелік құрал қоймалары және жылжымалы құрал шеберханасы кіреді.

Орталық құрал қоймасы

  • Басқарманың өндірістік базасында орналасады.
  • Құралды сақтау, қабылдау, топтау жұмыстарын атқарады.
  • Кезеңдік тексеріс, техникалық қызмет көрсету және ағымдық жөндеу жүргізіледі.

Бөлімшелік және бригадалық қоймалар

Ірі объектілерде жұмыс орны орталық қоймадан алыс болғандықтан, құрал алуға кететін уақытты қысқарту үшін бөлімшелік қоймалар құрылады. Құралдар бригадалық жиынтық түрінде жинақталып, жинақтау алаңында арнайы жабдықталған жерде сақталады.

Жылжымалы құрал шеберханасы

  • Құралдарды бөлімшелік және бригадалық қоймаларға жеткізеді.
  • Жұмыс орнында техникалық қызмет көрсетеді және құралды тексереді.
  • Жедел байланыс пен үздіксіз жұмысты қамтамасыз етеді.

Операцияларды механикаландыру және қол машиналары

Қол еңбегі үлесі жоғары операцияларды (кесінді байланыстарды құрастыру, пішіндік металды және құбырларды кесу, құбырдың ұшын пісіру арқылы өңдеу) механикаландыру еңбек өнімділігін айтарлықтай арттырады. Бұл үшін электр және пневматикалық қол машиналары (гайковерттер, бұрғылау және тегістеу машиналары, аралар, дискілер) кең қолданылады.

Қауіпсіздік және орналастыру талаптары

  • Жинақтау алаңдарында электр машиналарының оқшаулауы — екі қабатты.
  • Ірі көлемде жұмыс істегенде — III класты (36 В) электр машиналары немесе пневматикалық машиналар қолданылады.
  • Қол машиналары жұмысшыларға толық жинақталған күйде берілуі тиіс.
  • Қосылу нүктелері жұмыс орнына жақын орналасады.
  • Қашықтық нормалары: 36 В электр және пневматикалық машиналарға — 10 м дейін, 220 В электр машиналарына — 20 м дейін.

Арнайы жинақтау аспаптары мен мысалдар

  • Гидравликалық көтергіштер: ДГО 20М, ДГО 50, ДГО 100, ДГО 200 (20–200 т).
  • Бұрандалы көтергіш ДВ-10 (10 т), тақтайшалы көтергіш ДР-5 (5 т).
  • Арнайы төсемелі көтергіштер ПР-3, ПР-5, ПР-10 (3–10 т).
  • Қол жүк арбалары (максимал тарту күші 15 және 30 кН).
  • Мультипликатор кілттері: КМ, КМ-70, КМ-130.
  • Сорғылар: НП-600, НР-450, НШ-40.

Қол құралдары және өлшеу-белгілеу құралдары

Қол құралдарының негізгі топтары

  • Кескін байланыстарды бекітуге арналған құралдар (сомын кілттері, монтаж кілттері, бұрауыштар).
  • Соқпалы және кесуші құралдар (балға, қашау, крейцмейсел, қырғыш, тістеуік, металл қайшы, егеу және т.б.).

Құрал тозса немесе бұзылса, жауапты тұлға оны алмастыруды (есептен шығару/ауыстыру) ұйымдастыруы тиіс.

Белгілеу және өлшеу құралдары

  • Ұзындық өлшеу және белгі қою құралдары (рулетка, сызғыш, металл өлшеуіш, штангенциркуль).
  • Бұрышты өлшеу және тексеру (бұрыштық сызғыштар, нониусты бұрыш өлшегіштер, косинусты бұрыш өлшегіштер).
  • Ішкі өлшемдер және тереңдік (нутромер, тереңдік өлшегіш, штанген-тереңдік өлшегіш).
  • Түзусызықтылық, жазықтық, ауытқулар (лекальды сызғыштар, тақталар, индикаторлар, деңгейлер).
  • Бұранда өлшеу (бұрандалы шаблондар).
  • Белгілеуіштер мен тіктеуіштер (кернер, циркуль, тіктеуіш және т.б.).

Бұл құралдар жұмыстардың сапалы орындалуын және өлшемдердің дәлдігін қамтамасыз ету үшін міндетті түрде қолданылады.

Әдебиеттер және бақылау сұрақтары

Әдебиеттер: 4 нег. [6–13], 5 нег. [187–191].

  1. Монтаж жұмыстарының технологиясын айқындайтын негізгі жетекші құжат қандай?
  2. Жұмыс өндірісінің жобасы технологиялық жабдықты монтаждауда қандай бөлімдерден тұрады?
  3. Жинақтау жұмыстары үшін объектіні жалпы дайындау нені қамтиды?
  4. Монтаж алаңында электр аспаптарының қандай түрлері қолданылуы тиіс?

2-дәріс. Іргетастарды қабылдау

Жабдыққа арналған іргетасты қабылдау — оның геометриялық өлшемдерін жобамен салыстырып тексеру және сызба талаптарына сәйкестігін растау. Іргетас маркасын салыстыру үшін құрылыс зертханасының нақты сапаны растайтын мәліметтері болуы қажет.

Қабылдауды инженер-техникалық қызметкерлер немесе мамандандырылған бригадирлер жүргізеді. Құрылыс ұйымы іргетастың атқарушы сұлбасын (нақты орындалған өлшемдерімен) ұсынуы тиіс.

Тексеру аспаптары

  • Рулетка (ұзындық өлшеуіш).
  • Диаметрі 0,3–0,5 мм болатын сымды шек.
  • Тіктеуіштер.
  • Ұзындығы 1,5–2 м жонылған ағаш брус-сызғыш.

Осьтерді белгілеу және геометрияны тексеру тәртібі

Қабылдау алдында іргетастың кесік бетінде ғимарат еденінің бекітілген реперінен геодезиялық қызмет арқылы биіктік белгісі түсіріледі. Бұдан кейін іргетастың бойлық және көлденең осьтері белгіленеді.

  • Ось бойынша іргетас беттеріне болат шек ілінеді және жүкпен тартылады.
  • Шектен тіктеуіш түсіріліп, осьтердің орналасуы тексеріледі; реперлерде және қапсырмаларда тиісті белгілер жасалады.
  • Рулетка және жиналмалы метрмен анкерлік құдықтардың осьтік өлшемдері өлшенеді.
  • Тікбұрыштылық диагональ бойынша тартылған баумен тексеріледі.
  • Осьаралық қашықтық және параллельдік тексеріледі (параллель еместік 0,1 мм-ден аспауы тиіс).
  • Анкерлік құдықтардың тереңдігі таңбаланған рейка/тақтайша арқылы өлшенеді.

Ерекше мұқият тексерілетіндер: анкерлік құдықтардың өлшемдері, орналасуы, тереңдігі, төменгі тірек беттердің көлденеңдігі және анкер бөлшектерінің тұтастығы.

Рұқсат етілетін ауытқулар

Нақты өлшемдердің жобадан ауытқуы монолит бетон және темірбетон конструкциялары бойынша СНиП III-15-76 нормаларынан аспауы тиіс. Сонымен қатар:

  • Анкер құдықтары қабырғаларының тіктік ауытқуы — 5 мм шегінде.
  • Іргетастың бойлық және көлденең осьтерінің сәйкес келмеуі — 20 мм-ден аспайды.

Іргетасты жинақтауға дайындау

Машина, редуктор немесе электр қозғалтқыш рамаcы орнатылатын іргетас беті қоқыстан және май қалдықтарынан тазартылып, сумен жуылады. Қажет болған жағдайда әлсіз тұз қышқылы ерітіндісімен өңдеп, металл щеткамен тазалап, қайтадан шаю ұсынылады.

Төсемелер немесе тірек тақталар орнатылатын орындар деңгей бойынша қолмен немесе пневматикалық балғамен түзетіледі. Бетті толық емес, тек төсемелер мен дәлдеуге арналған алынбалы аспаптар орналастырылатын аймақтарды ғана өңдеу жеткілікті.

Төсемелерді орналастырудың практикалық талаптары

  • Сызба бойынша төсемелердің орналасу белгілері түсіріледі; бетонға тікелей қойылса, әр нүктеде шамамен 200×200 мм алаң белгіленеді.
  • Төсемелер бетонға «сүртіліп» қондырылып, орны берік болуы тиіс; көлбеулік 0,5 мм-ден аспайды.
  • Алаңдардың биіктік белгілері рейкамен, деңгеймен немесе гидростатикалық деңгеймен салыстырылып тексеріледі.
  • Беткі қабатты ішінара ойықтау (кедір-бұдырлау) жаңа бетон қоспасының берік жабысуын күшейтеді.

Қабылдауда анықталған ауытқуларды түзету

  • Жоғарғы белгі артық болса — іргетастың қажет емес бөлігі кесіледі.
  • Анкер бұрандамалары жеткіліксіз болса — жаңасы дайындалады немесе бар бұрандамалар ұзартылады.
  • Кішігірім ығысу кезінде — рұқсат етілген шекте негізгі осьтер түзетіледі, өтпелі жиектер және байланыстырғыш құбыр өлшемдерін өзгерту қолданылады.
  • Ось центрлері саңылаулармен дәл келмесе — құдықты қайта жасамай-ақ, бұрандамаға дейінгі қашықтық бұранда диаметрінен кем емес болса, шешім қабылдауға болады.

Әдебиеттер: 2 нег. [153–157], 1 нег. [144–146].

Бақылау сұрақтары

  1. Жабдыққа іргетасты қабылдаудың мәні неде?
  2. Іргетастарды тексеруде қандай құралдар қолданылады?
  3. Қабылдау алдында қандай құжаттар/деректер қажет?
  4. Іргетастың қандай элементтерін ерекше мұқият тексеру керек?
  5. Машина рамасы орнатылатын іргетас бетін қалай дайындайды?

3-дәріс. Машиналарды жұмыс орнына қондыру

Ауыр машиналарды іргетасқа орнату әртүрлі тәсілдермен орындалады. Іргетас жабдықтың тірек бөлігі ретінде қызмет етеді немесе жабдықпен қатты байланысып, қосымша беріктік пен тұрақтылықты қамтамасыз етеді. Іргетас әдетте бетоннан, бут тастан немесе топырақта бекітілген кірпіш қалаудан жасалады.

Іргетастың негізгі мақсаты — машинаны пайдалану кезінде туындайтын жүктемелерді қабылдау. Сонымен қатар іргетас машинаны жұмыс орнына тез, дәл және сенімді қондыруға жағдай жасайды.

Іргетастың ауданы, өлшемдері және массасы тірек ауданына, орнатылатын жабдықтың габаритіне және салмағына сәйкес анықталады. Монтаждау кезінде нұсқаулықтар, монтаж сызбалары және техникалық шарттар басшылыққа алынады.

Жабдықты іргетасқа орнату тәсілдері

  • Реттегіш бұрамалар көмегімен.
  • Орнатылатын гайкалар арқылы.
  • Жиналмалы металл төсемелерде.
  • Реттелмелі башмактарда.
  • Домкраттарда.

Реттегіш бұрамалар арқылы орнатудың жалпы тәртібі

  1. Іргетасқа тірек тілімшелері орналастырылады және жабдықтың тірек бөлігіне реттегіш бұрамалар енгізіледі.
  2. Реттегіш бұрамалар стопор гайкалармен бекітіледі.
  3. Бұрамаларды айналдыра отырып, жабдық горизонталь және вертикаль жазықтықтарда дәл қойылады.
  4. Дәлдеу аяқталғаннан кейін бұрамалардың күйі стопор гайкалармен түпкілікті бекітіледі.