Тауар саясатының міндеттері

Оқу-әдістемелік кешен туралы

Бұл материал «Маркетинг және менеджмент негіздері» пәніне арналған оқу-әдістемелік кешеннің мазмұнына сүйенеді. Негізгі бөлімдер: глоссарий, дәрістер, практикалық сабақтар және студенттердің өздік жұмысы.

1) Глоссарий

Негізгі ұғымдар мен анықтамалар.

2) Дәрістер

Теориялық-әдістемелік тақырыптар.

3) Практика

Тапсырмалар мен қолданбалы жұмыс.

4) Өздік жұмыс

Нығайту және тереңдету.

Глоссарий: маркетинг және менеджменттің негізгі ұғымдары

Төмендегі анықтамалар пәннің негізгі терминдерін жүйелеуге арналған. Оқуға ыңғайлы болуы үшін ұғымдар тақырыптық блоктарға топтастырылды.

Нарық, тауар және баға

Ассортимент: Өндіруші кәсіпорынның нарыққа ұсынатын тауарлары мен қызметтерінің жиынтығы.
Ассортименттік тауарлар: Құрылымы және тұтынылуы жағынан ұқсас тауарлар тобы.
Нарық: Сұраныс пен ұсыныс, сатушылар мен сатып алушылар тоғысатын тауар айырбасы саласы.
Баға: Тауар құнының ақшалай көрінісі.
Тауар: Құны бар және айырбас, сатып алу-сату арқылы бөлінетін еңбек өнімі.
Сатушы нарығы: Сұраныс ұсыныстан айтарлықтай жоғары болатын нарықтық жағдай.
Сатып алушы нарығы: Ұсыныс сұраныстан айтарлықтай жоғары болатын нарықтық жағдай.
Демпинг: Бәсекелестерден қалып қоймау үшін бағаны әдейі төмендету.

Ұйым, басқару және көшбасшылық

Басқару: Ұйымдасқан жүйеге мақсатты ықпал ету, оның құрылымын сақтау және қызметін мақсатқа бағыттау.
Басшы: Бағынышты ұжымға ықпал ететін және нәтижесі үшін жауап беретін тұлға.
Билік: Ерік-жігер, бедел, құқық немесе күш арқылы мінез-құлыққа ықпал ету мүмкіндігі.
Басқарудың демократиялық стилі: Шешім қабылдауда бағынушыларға сенім артып, олардың әлеуетін пайдалануға бағытталған стиль.
Басқару объектісі: Басқарылатын жүйе: кәсіпорын, бөлімше немесе адамдар тобы.
Басқару құрылымы: Басқару буындары мен олардың тік және көлденең бағыныштылық байланыстарының жүйесі.
Лидер: Топқа басшылық етуді тиімді жүзеге асыратын адам.
Лидерлік: Адамдардың күш-жігеріне әсер ете алу қабілеті.
Өкілеттік беру (делегирлеу): Міндеттер мен өкілеттіктерді орындау жауапкершілігі бар адамдарға тапсыру.

Маркетинг құралдары және коммуникациялар

Маркетинг: Кәсіпорынның өндірістік-өткізу және сауда қызметін ұйымдастыру мен басқарудың кешенді жүйесі.
Маркетингтік кешен: Мақсатты нарыққа әсер етуге арналған маркетингтік құралдардың жиынтығы.
Маркетинг стратегиясы: Ұзақ мерзімді мақсаттар мен бәсеке тәсілдерін анықтайтын бағдар.
Маркетинг тактикасы: Ағымдағы нарық жағдайына сай қысқа мерзімді іс-шаралар жиынтығы.
Жарнама: Шектеусіз аудиторияға арналған, әртүрлі құралдар арқылы таратылатын ақпарат.
Коммуникация: Екі немесе одан да көп адам арасындағы ақпарат алмасуға негізделген байланыс.
Кері байланыс: Басқару объектісінен субъектіге түсетін ақпарат: орындалу барысы мен нәтижесі туралы дерек.
Имидж: Адамның немесе ұйымның қоғамдық беделін қалыптастыратын бейне.

Қысқа анықтамалар: экономика және мәмілелер

Бәсеке

Тауар өндірушілер арасындағы экономикалық бақталастық; тиімді өндіріс пен өткізуді және жоғары пайда алуды көздейді.

Биржа

Мемлекет бақылауымен жұмыс істейтін, тауар-ақша операцияларын ұйымдастыратын нарық институты.

Бизнес

Тұтынушылық қажеттіліктерді өтеуге және пайда табуға бағытталған экономикалық қызмет.

Бизнес-жоспар

Кәсіпорынды белгілі бір кезеңде дамытуға арналған ұзақ мерзімді стратегиялық жоспар.

Мәміле

Азаматтық құқықтар мен міндеттерді белгілеуге, өзгертуге немесе тоқтатуға бағытталған әрекет.

Пайда

Табыс шығыстан асып түсетін ақшалай сома.

Дәрістер: Маркетингтің теориялық-әдістемелік негіздері

Тақырып 1. Маркетингтің теориялық негіздері және тұжырымдамалары

Негізгі сұрақтар

Маркетинг түсінігі және мәні.
Маркетингтің даму кезеңдері.
Маркетингтің негізгі қағидалары.

Маркетинг (ағылшын тіліндегі market — «нарық») — кәсіпорынның өнімді өндіру мен өткізуді, сондай-ақ ғылыми-техникалық қызметті басқаруға бағытталған қызмет түрі. Маркетингтің негізгі мақсаты — сұранысты қалыптастыру және ынталандыру, жоспарлар мен басқарушылық шешімдерді қабылдауды негіздеу, сонымен бірге өнім көлемін ұлғайту.

Қазіргі түсінікте маркетинг — бәсекелестік жағдайында ұйымның стратегиясы мен тактикасын айқындап, сатып алушыларды тарту әдістерін әзірлейтін әрі нарық пен бағаны тұрақты бақылауды қамтамасыз ететін кең ауқымды қызмет саласы. Маркетингтің ұстанымы қысқаша былай түйінделеді: «өндіретін тауарды емес, сатылатын тауарды өндіру және сату керек».

Ф. Котлердің анықтамасына сәйкес, маркетинг — мұқтаждық пен қажеттілікті айырбас арқылы қанағаттандыруға бағытталған адамзат әрекетінің түрі. Бұл түсінікті ашу үшін бірқатар базалық ұғымдарға тоқталамыз: мұқтаждық, қажеттілік, сұраныс, тауар, айырбас, келісім, нарық.

Негізгі ұғымдар

Мұқтаждық — адамға қажетті бір нәрсенің жетіспеуін сезіну.
Қажеттілік — мұқтаждықтың жеке тұлға мен мәдени деңгейге байланысты нақтыланған түрі.
Сұраныс — сатып алушының мүмкіндігімен бекітілген қажеттілік.
Айырбас — қажетті нәрсені алу үшін басқа құндылық ұсыну.
Келісім — екі тарап арасындағы құндылықтардың коммерциялық алмасуы.
Нарық — қазіргі және болашақтағы сатып алушылар жиынтығы.

Маркетингтің даму кезеңдері

1860–1930 — тауарлық бағдар: сапаны арттыруға басымдық берілді, бірақ тұтынушы қажеттілігі толық ескерілмеді.
1930–1950 — өткізуге бағдар: көбірек сату үшін жарнама мен өткізу тетіктерін күшейту.
1950–1960 — нарыққа бағдар: тұтынушыны зерттеу, сапалы өнім ұсыну, маркетинг бөлімдерінің қалыптасуы.
1960 жылдан бүгінге дейін — маркетингтік басқару: сұранысты қалыптастыру мен ынталандыру әдістерін кешенді қолдану, жаңа тауарларға сүйену.

Маркетингтің негізгі қағидалары

1) Сатып алушылардың қажеттіліктерін, сұранысын, нарық жағдайын және фирма мүмкіндіктерін толық білу.
2) Тұтынушы сұранысын қанағаттандырып, нақты мәселелердің шешілуіне үлес қосу.
3) Өнім мен қызметтің тиімділігін қамтамасыз ету.
4) Ұзақ мерзімді пайдалылық үшін ғылыми-техникалық ізденіс арқылы жаңа тауарлар әзірлеу.
5) Өзгермелі талаптарға белсенді бейімделу және сұранысты қалыптастыруға ықпал ете алу.

Өзін-өзі бақылау сұрақтары

Маркетинг дербес пән ретінде не үшін оқытылады?
Неліктен кей ұйымдар маркетинг тұжырымдамасынан әлеуметтік-этикалық маркетинг тұжырымдамасына көшеді?
Маркетингті басқарудағы «тауарды жетілдіру» және «өндірісті жетілдіру» тұжырымдамаларының айырмашылығы неде?
Неліктен соңғы жылдары маркетингті коммерциялық емес ұйымдар жиі қолдана бастады?

Ұсынылатын әдебиеттер

Есімжанова Г.К. Маркетинг негіздері. Алматы, 2005.
Тойкин С.Х. және т.б. Маркетинг негіздері. Алматы, 2005.
Сатыбалдыұлы С. Маркетинг және менеджмент негіздері. Астана: Фолиант, 2011. 319 б.

Тақырып 2. Маркетингтің мәні және мазмұны

Негізгі сұрақтар

Маркетингтің негізгі қызметтері.
Маркетинг кешенінің түсінігі.

Маркетингтің негізгі міндеті — өндіріс пен нарықтың байланысын дұрыс бағдарлау үшін нарықты терең зерттеу. Маркетинг қызметі ұйымға тұтынушыны түсінуге, ұсынысты дәл құрастыруға және нарыққа шығу жолдарын жүйелеуге көмектеседі.

Маркетингтің негізгі қызметтері (қысқаша)

1) Нарықты зерттеу

Маркетинг ортасын, конъюнктураны, бәсекені, тұтынушыны және өткізу тәсілдерін талдау.

2) Мүмкіндіктерді бағалау

Кәсіпорынның өндіру-өткізу әлеуетін анықтау және мақсатты сегменттеу.

3) Бағдарлама және жоспарлау

Стратегиялық, тактикалық және жедел жоспарлар әзірлеу.

4) Тауар саясаты

Ассортимент, сапа, жаңа өнімдер және сервисті дамыту.

5) Баға саясаты

Сегменттер бойынша баға деңгейін және ауытқуларын негіздеу.

6) Өткізу (дистрибуция)

Өткізу арналары мен логистиканы қалыптастыру және басқару.

7) Байланыс саясаты

Жарнама, насихат, жеке сату және сатуды ынталандыру құралдары.

8) Ұйымдастыру

Маркетингті басқаратын құрылым мен бөлім қызметін қалыптастыру.

9) Бағалау және бақылау

Маркетинг жұмысының барлық кезеңінде тиімділікті өлшеу және түзету.

Маркетинг кешені (4P): негізгі құрылым

Маркетинг кешені — мақсатты нарықта тұтынушы қызығушылығын тудыруға арналған шаралар жиынтығы. Көп жағдайда ол 4P моделіне біріктіріледі: Product (тауар), Price (баға), Place (сату орны), Promotion (ілгерілету).

Product

Өнім құндылығы, сапасы, ассортименті және сервисі.

Price

Баға деңгейі, жеңілдіктер, төлем шарттары.

Place

Өткізу арналары, қолжетімділік, логистика.

Promotion

Жарнама, PR, жеке сату, ынталандыру.

Ескерту: Берілген мәтін үзінді түрінде болғандықтан, осы бөлімнің соңғы сөйлемі бастапқы дереккөзде аяқталмаған. Қажет болса, мәтіннің жалғасын жіберіңіз — блог-пост құрылымын сол стильде толықтырып беремін.