СЕЙФУЛЛИН СӘКЕН
Өмір жолы мен қызмет белестері
Ол 15 қазанда Жезқазған өңірі, Ақадыр ауданы, Қарашілік қыстағында дүниеге келген. Білім жолын Нілдідегі орыс-қазақ мектебінде, кейін Ақмоладағы бастауыш приход мектебінде (1905–1908) жалғастырып, қалалық үш сыныпты училищеде (1913–1916) оқыды.
Алғашқы әдеби қадамдар
1914 жылы Қазан қаласында «Өткен күндер» атты тұңғыш өлеңдер жинағын бастырып шығарды. Омбыда қазақ жастарының «Бірлік» қауымы жетекшілерінің бірі болды.
1917 жылы Бұғылыда мектеп ашып, орыс тілінен сабақ берді. Сол жылы 9 наурызда «Асығып тез аттандық» өлеңін жазды.
1918–1920: күрес, тұтқын және елге оралу
1918 жылғы сәуірде «Жас қазақ марсельезасын» жазды. 1 мамырда «Бақыт жолында» пьесасының премьерасы көрсетілді.
1918 жылғы 4 маусымда ақтардың көтерілісі болып, Ақмола кеңес жақтастары тұтқындалды. Атаманның «азап вагонында» 47 күн өліммен арпалысып, 1919 жылғы 3 сәуірде Колчактың Омбыдағы түрмесінен қашып шықты.
ҚАЙТА ОРАЛУ
1920 жылғы 7 мамырда Ақмолаға қайта оралып, атқару комитеті төрағасының орынбасары әрі әкімшілік бөлімінің меңгерушісі қызметін атқарды.
Мемлекеттік және қоғамдық қызмет
Республика деңгейіндегі міндеттер
1920 жылғы 4 қазанда Қазақ Кеңес Автономиялық Республикасын жариялаған Кеңестердің І Құрылтай съезіне делегат болып қатысып, Орталық Атқару Комитетінің мүшесі болып сайланды. Жер-су комиссиясының жұмысына және баспасөз ісіне басшылық етті.
1922 жылы «Еңбекші қазақ» газетінің редакторы, Халық ағарту комиссарының орынбасары болды. Қазақ АССР Кеңестерінің ІІІ съезінде Халық Комиссарлары Кеңесінің Төрағасы болып сайланды (1922–1925).
Баспасөз және ғылыми-ағартушылық бастамалар
1927 жылы жарық көрген «Жыл құсы» альманахына басшылық етті, «Жаңа әдебиет» журналын ашуға (1928) атсалысты. 1922 жылдан «Қызыл Қазақстан» журналында жариялана бастаған «Тар жол, тайғақ кешу» мемуарлық шығармасын жеке кітап етіп (1927) шығарды.
1929 жылы қазақ зиялыларына ауыз әдебиеті үлгілерін жинау жөнінде үндеу ретінде «Ашық хат» жариялады. Мемлекеттік педагогика институтында доцент болды. 1932 жылы «Әдебиет майданы» журналының редакторы, 1934 жылы Қазақтың коммунистік журналистика институтының профессоры қызметін атқарды.
1936 жылы Қазақ әдебиеті мен өнерінің Мәскеуде өткен бірінші онкүндігіне қатысты. Шығармашылық үдеріске белсене араласып, әдебиет пен мәдениетті ұйымдастыру ісіне де үлес қосты.
Шығармашылық мұра
Поэзия, проза және драматургия
- 1917: «Жұбату» атты тұңғыш әңгімесі.
- 1922: Орынборда «Асау тұлпар» өлеңдер жинағы; «Бақыт жолында», «Қызыл сұңқарлар» пьесалары.
- 1924: «Домбыра».
- 1926: «Экспресс».
- 1928: «Тұрмыс толқынында».
- 1929: «Көкшетау».
- 1927: «Тар жол, тайғақ кешу» тарихи-мемуарлық романы; «Жер қазғандар» повесі.
- 1930: «Айша» повесі.
- 1932: «Альбатрос» поэмасы.
- 1934: «Қызыл ат» поэмасы.
- 1935: «Социалистан» поэмасы; «Жемістер» повесі.
Негізгі басылымдар
Қазақ тіліндегі басылымдар
- Өткен күндер. Өлеңдер. Қазан, 1914.
- Қазақ әдебиеті. Алматы, 1932.
- Шығармалар, 1–6 том. Алматы, 1960–1964.
- Сол жылдарда. Повестер мен әңгімелер. Алматы: «Жазушы», 1974.
- Избранные стихи и поэмы. Алматы: «Жазушы», 1984.
- Шығармаларының бес томдық жинағы. Алматы: «Жазушы».
Орыс тіліндегі және антологиялық басылымдар
- Стихотворения и поэмы. Мәскеу, 1958.
- Антология казахской поэзии. Мәскеу, 1958.
- Тернистый путь. Алматы, 1975.
Мәтін редакцияланып, емле мен грамматикасы түзетілді; деректер бастапқы мазмұн аясында сақталды.