Өліп біткен балықтар және саусаққанаттылар
Ы. Алтынсарин атындағы №65 мектеп-гимназиясы
Реферат
Тақырыбы: Өліп біткен балықтар және саусаққанаттылар
Орындаған
Нұрланова Дария
Қабылдаған
Берниязова Мөлдір
Шымкент қаласы
Саусаққанаттылар: көне дәуірден жеткен сирек топ
Саусаққанаттылар — өте көне әрі бүгінгі күнге дейін толық дерлік құрып біткен балықтардың ерекше тобы. Олар девон және карбон дәуірлерінде кең таралған, ал мезозойда түрлерінің саны азайып, таралу аймағы да едәуір қысқарған.
Ғылыми сенсация: латимерияның табылуы
Бұл таңғажайып балық алғаш рет 1938 жылы Африканың оңтүстік жағалауы маңындағы Үнді мұхитынан, Халумна өзенінің сағасына жақын жерден 70 м тереңдікте ауланған. Табылған дарақтың ұзындығы 150 см, салмағы 57 кг болған.
Ол латимерия (Latimeria chalumnae) деп аталды.
Екінші үлгі 1952 жылы сол Үнді мұхитындағы Анжуан аралы маңынан, жағадан шамамен 200 м қашықтықта, 15 м тереңдіктен ұсталған. Кейін бұл өңірден саусаққанатты балықтардың бірнеше мәрте аулануы олардың толық жойылып кетпегенін дәлелдеді.
Құрылысы мен ерекшеліктері
- Саусаққанаттыларда қос тынысты балықтар секілді желбезекпен қатар өкпе де болған, бірақ оларда ішкі танау тесіктері (өзгеріске ұшыраған тыныс жолдары) дамымаған.
- Мезозойда тіршілік еткен кейбір саусаққанаттылардан айырмашылығы, қазіргі латимериялар ауадағы оттегімен тыныс ала алмайды.
- Жұп қанаттарының табан жағында етті, жалпақ қалақша болады; оның ішінде қанат қаңқасының негізгі бөлімдері орналасады. Кейбір түрлерінде бұл құрылым бес саусақты алақанға ұқсас келеді.
- Денесі ромб немесе дөңгелек пішінді, қалың сүйек пластинкаларынан тұратын космоидты қабыршақтармен қапталған.
Тегі мен тіршілік ортасының ауысуы
Саусаққанаттылардың қос тынысты балықтарға жақын екеніне күмән жоқ: олар бір түбірден тараған болуы керек. Алғашқы кезеңде олар тұщы суларда тіршілік еткен, мұнда оттегі жиі жетіспеген.
Осы жағдайдың әсерінен қос тыныс алу бейімделуі пайда болып, оттегі азайған сәттерде бұл балықтар да қос тыныстылар сияқты мезгіл-мезгіл су бетіне көтеріліп, атмосфералық ауамен өкпесі арқылы тыныс алған.
Кейін, мезозой дәуірінде саусаққанатты балықтардың бір бөлігі теңіз жағдайына бейімделіп көшкен. Бүгінгі күнге жеткен осы топтың тірі қалдығы ретінде латимериялар қарастырылады.