ОРТАША ДАУЫС БЕРУШІ КОНЦЕПЦИЯСЫ
Орташа дауыс беруші концепциясы және логроллинг
Көптеген саяси-экономикалық шешімдер көп дауыс жинау арқылы қабылданады. Алайда кез келген мәселе бойынша ортақ шешімге келу, тіпті аз ғана адамдардан құралған топтың өзінде, күрделі үдеріс. Дауыс беру арқылы қабылданған шешім ешқашан барлық тараптың мүддесін толық және бірдей қамти алмайды: біреулердің мүддесі аздау, ал екіншілердің мүддесі көбірек ескеріліп қалуы мүмкін.
Осы шектеуді түсіндіретін негізгі тәсілдердің бірі — орташа дауыс беруші моделі. Бұл концепцияға сәйкес, белгілі бір саяси-экономикалық мәселенің ең қолайлы шешімін заңды түрде бекіту үшін көпшіліктің мүддесіне ең жақын тұрған сайлаушыны (яғни орташа дауыс берушіні) анықтап, ұсынысты соның ұстанымына барынша жақындатып дауысқа салу тиімді саналады.
Мұндай тәсілдің екі маңызды нәтижесі бар: біріншіден, мәселе нақтырақ әрі дәл анықталады; екіншіден, көпшіліктің қолдауын алу жеңілдеп, шешімді қабылдау ықтималдығы артады.
Дегенмен, дауыс беру арқылы қабылданатын шешімдер нарықтағы шешімдермен салыстырғанда экономикалық тиімділік принципін көбіне тек жалпылама, макроэкономикалық деңгейде ғана ескере алады. Иә, жалпыэкономикалық тұрғыдан мәселе дұрыс қойылып, ең оңтайлы шешім қабылдануы мүмкін. Бірақ келесі кезең — оны нақты әлеуметтік-экономикалық өмірде жүзеге асыру.
Экономикалық саясаттағы ең маңызды әрі ең қиын кезең — қабылданған шешімді тиімді орындау және белгіленген мақсатқа нақты қол жеткізу. Көпшіліктің қолдауымен шешім қабылдау — демократияның негізгі принципі. Алайда саяси-экономикалық өмірдің күрделілігі кейде осы принциппен үйлеспейтін жағдайдың қалыптасуына әкелуі мүмкін. Яғни қоғамда демократиялық тәртіпке сай шешім қабылдауды қиындататын, тіпті мүмкін емес ететін ахуал туындауы ықтимал.
Мемлекет монополист болмауы қажет
Егер мемлекет инфрақұрылымдық және әлеуметтік сипаттағы қызметтерді, сондай-ақ өзге де қоғамдық игіліктерді өндіру мен жеткізудің монополисі болса, ол қызметін әрдайым тиімді атқара бермеуі мүмкін. Сонымен қатар технологиялық және ұйымдық жаңалықтар бұрын мемлекеттің қолында болған көптеген қызметтерді жеке компаниялардың орындауына жол ашып отыр.
Мемлекеттің шектеулі ресурстарын үнемдеу мақсатында әлемнің көптеген елдерінде мемлекет инфрақұрылым нысандарын өзі салып, тікелей қызмет көрсетуден гөрі, оларды қаржыландыруға көбірек назар аударуда. Бұған қоса бірқатар елдерде энергия қуатын тасымалдау жүйесін және тұрмыстық қызмет көрсету саласын монополиядан арылту үдерісі жүріп жатыр.
Реформаларды жақтаушылар әлеуметтік саясатты да нақтылау қажеттігін айтады: әлеуметтік сақтандыру бағдарламаларын әлеуметтік қамсыздандыру бағдарламаларынан бөліп, жеке-дара жүргізу ұсынылады.
Бағдарламаларды ажырату
Әлеуметтік сақтандыру
- Кепілді мемлекеттік, тегін медициналық көмек.
- Еңбек қатынастары жүйесінде жұмыскерлердің құқықтарын қорғау.
Әлеуметтік қамсыздандыру
Тек тұрмысы төмен топтарды қорғауға бағытталған қолдау шаралары.
Бұл жіктеу саясаттың мақсатын айқынырақ етіп, ресурстарды мақсатты бөлуге және мемлекеттік міндеттемелерді нақтылауға көмектеседі.