Қазіргі таңда руханилық және адамгершілік мәселелері әлемнің басты проблемасы
Руханилық ұғымының мәні
Руханилық — адам табиғатын құрайтын ой, сана, ерік және жеке ерекшеліктермен сабақтас, тұлғаның ішкі байлығын айқындайтын категория. Ол — көпшілікке жақын түсінік: адамның ішкі сұлулығы, әлеммен үйлесімі, мәдениеті, эстетикалық тәрбиесі, сана-сезімі, рухы, патриоттық сезімі мен адамгершілік қасиеттерінің біртұтас көрінісі.
Ішкі сұлулық
Тұлғаның ар-ожданға негізделген мінезі, ниеті және өзін-өзі ұстай білуі.
Үйлесім
Адамның қоршаған ортамен, қоғаммен және өз-өзімен жарасымды байланысы.
Ізгі әрекет
Жылы жүрек, жанашырлық және саналы таңдау арқылы жасалатын жақсылық.
Адамгершілік пен рухани тәрбиенің өзегі
Руханилық — ізгі ақылдың шешімі, жылы жүрек пен жанашырлыққа сүйенген саналы әрекет. Абайдың ойынша, адамгершіліктің тірегі — махаббат пен әділдік. Осыған сай рухани тәрбие адамның ішкі жан дүниесінің сұлулығын қалыптастыруды көздейді: адамгершілікке, ізгілікке, білімге, еңбекке және имандылыққа бағыттайды.
Негізгі тұжырым
Адамгершілік — адамдық болмыс пен адами құндылықтардың тоғысуы; ол қоғамдағы рухани мәдениеттің және рухани байлықтың деңгейін көрсетеді.
Қазіргі әлемдегі рухани дағдарыс және жауапкершілік
Бүгінгі таңда руханилық пен адамгершілік мәселелері — жаһандық деңгейдегі өзекті проблема. Өйткені рухани және адамгершілік құндылықтар дамымайынша, ешбір қоғам тұрақты дамуға қол жеткізе алмайды. «Болашақ — жастардың қолында» деген ойдың мәні де осында: әлем дүниетанымдық әрі рухани құндылықтар дағдарысын бастан өткеруде.
Қазақстан тәжірибесі
Қазақстанда рухани мәселелерге басымдық беріп, ҚР бірінші ханымы Сара Алпысқызы Назарбаеваның бастамасымен «Өзін-өзі тану» рухани-адамгершілік білім беру бағдарламасы жүзеге асырылды. Бұл бағдарлама өскелең ұрпақтың рухани ілгерілеуіне елеулі үлес қосып келеді.
Бағдарламаның бағыты
- Махаббат, мейірімділік, шындық, әдемілік секілді жалпыадамзаттық құндылықтарды орнықтыру
- Адами сенімдер мен жауапкершілікті дамыту
- Жеке тұлғаның рухани байлығын қалыптастыру және дамыту
Руханилық туралы философиялық пайымдар
Руханилық — әрбір өркениеттің іргетасына айналатын ұғым: руханилық қандай болса, өркениет те сондай. Ресейлік философ В. В. Уваров адамзаттың көпғасырлық тәжірибесіне сүйене отырып, руханилық адамның ұлтына не дініне қарамайтын нәзік құбылыс екенін атап өтеді.
Ғалым А. Г. Косиченко руханилықты адамның өмір сүру тәсілінің нәтижесі деп түсіндіреді: адамның жақсылық жасай алуының өзі — руханилықтың өлшемі. Демек, руханилық адам болмысының шынайы келбетін ашатын асыл қасиеттерден көрініс табады.
Түйін
Руханилық — адамның кім екенін көрсететін ішкі өлшем: ниетінің тазалығы, әрекетінің әділдігі, жүрегінің жылуы арқылы танылады.
Рухани қажеттілік және өзін-өзі тану
Рухани қажеттіліктер — адамның жан дүниесінің тереңінде жатқан, оны түрлі әрекеттерге жетелейтін биік идеалдардың бастауы. Олар өмірге, сұлулыққа деген құштарлықтан, тіршілік қуанышынан, адамдар арасындағы қайырымдылық пен өзара түсіністіктің мәнін сезінуден және «өзгеге керектімін» деген ішкі сенімнен туады.
Интеллектуалдық аспект
Ойлау мәдениеті, танымға ұмтылыс, білім арқылы өзін жетілдіру.
Этикалық аспект
Ар-ождан, әділдік, жауапкершілік және адамға құрмет.
Эстетикалық аспект
Сұлулықты сезіну, талғам, жан дүниені нәзіктендіретін мәдениет.
Адам жанына үңілу, жеке тұлғалық белсенділікті ояту — өзін-өзі танудың жетекші қағидасы. Жан махаббат пен мейірімділік сәулесіне бөленгенде, бұл бастапқы рухани құндылық айналаға да тарайды. Сол сәулені өзгенің игілігіне бағыттай алған адам — рухани бай адам.
Сыртқы және ішкі сұлулық
Адам — табиғаттың ерекше перзенті. Оны хайуандардан айрықша ететін сипаттардың бірі — сұлулық, бірақ ол екі деңгейде танылады: сыртқы және ішкі, рухани сұлулық. Адам сырт келбеті көркем болып тууы мүмкін, алайда ішкі жан сұлулығы, мінезі, қылығы, іс-әрекеті, өзгелермен қарым-қатынасы, адамгершілік құндылықтары мен рухани байлығы қоғамда қалыптасады.
Жүректегі даналық, кемелдік, қайырымдылық, жанашырлық, мейірімділік — бұлардың бәрі ақылдың ықпалымен адамның ішкі әлемінде жетіледі. Осы қасиеттер өзара үйлесім тапқанда ғана адам рухани байып, рухы биіктеп, жан әлемі тазарады.
«Тәннен жан артық еді, тәнді жанға бас ұрғызса керек еді...»
Абай
«Адам баласында екі ұмтылыс болады: біреуі — тән ұмтылысы, екіншісі — жан ұмтылысы...»
Шәкәрім
Бұл нақылдардың мәні — адамның қадір-қасиеті сыртқы тұлғасында емес, ең алдымен оның жан дүниесінде екенін айқын көрсету.
Қорытынды
Руханилық — адамның ішкі жан дүниесінің басты сипаты әрі түп негізі. Ол өмірдің сыртқы заңдылығы емес, адамның шынайы болмысы: адамгершілік құндылықтары, ақиқатқа ұмтылыс, ішкі әлемнің тазалығы, этикалық және эстетикалық сауаттылық, ойлау мен әрекеттің мәдениеті, шабыт пен эмоция, сондай-ақ әр адам бойындағы асыл қасиеттер мен ізгілікті істердің жиынтығы.
Түйінді ой
Жан сұлу болмай, тән сұлу болмайды.