Өңдеу нормасын есептеу формуласы
Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі
Шәкәрім атындағы Семей мемлекеттік университеті
Экономика және бизнес кафедрасы
Пәні: «Өндірісті ұйымдастыру және менеджмент»
Жұмыс түрі: Бақылау жұмысы
Орындаған: ДАП-21 тобының студенті Сүлейменов К.
Тексерген: аға оқытушы Нуралина К.Т.
Семей — 2007
1. Эксплуатациялық шығындарды есептеу
Өндірістің жоғары нәтижелілігіне жету үшін өндірісті оңтайлы ұйымдастыру қажет. Бұл тек кәсіпорынды заманауи құрал-жабдықтармен қамтамасыз етуді ғана білдірмейді, сонымен қатар қолда бар техниканы және технологияны барынша толық әрі ұтымды пайдалануды талап етеді. Толық пайдалану дегеніміз — жабдықты уақыт бойынша және өнімділік бойынша тиімді қолдану.
Өндірісті ұйымдастыру — кәсіпорындағы еңбек құралдарын, еңбек заттарын және жұмыс күшін өзара үйлестіре отырып, оларды біртұтас жүйе ретінде тиімді жұмыс істету үдерісі. Жақсы ұйымдастырылған өндірісте барлық ресурстар үнемді және толық қолданылады.
Қазіргі кезде тағам өнеркәсібінде негізгі өндірісті ұйымдастыру мәселесі айрықша маңызды. Нарықтық экономика жағдайында бәсекелестік күшейген сайын кәсіпорындар өнімге сұранысты сақтау үшін оны сапалы өндірумен қатар, шығындарды азайтуға және сол арқылы өнім бағасын төмендетуге ұмтылады. Бұл мақсаттарға жету үшін кәсіпорын басшылығы өндірісті ұйымдастыру қағидалары мен әдістерін жүйелі түрде қолдануы тиіс.
Қазақстанның тағам өнеркәсібі біртіндеп дағдарыстан шығып келеді: сүт өндіретін кәсіпорындардың саны мен өндіріс көлемі жыл сайын өсуде. Алайда көптеген кәсіпорындар қаржы тапшылығына байланысты ескірген құрал-жабдықтар мен технологиялық желілерді қолдануға мәжбүр. Мұндай жағдайда өндірісті мейлінше тиімді ұйымдастыру, қолда бар жабдықты дұрыс пайдалану және оның орналасуын сауатты жобалау шешуші мәнге ие.
Жұмыстың мақсаты
Тапсырмада берілген өнім түрін шығару технологиясына сәйкес тасқынды желідегі барлық жұмыс орындарына экономикалық тұрғыдан тиімді құрал-жабдықтарды таңдау және оларды технологиялық жүйелілікпен тиімді орналастыру.
Есептеулер машиналарды ғылыми негізде жүктеу қағидаларына сүйеніп жүргізіледі.
Эксплуатациялық шығындардың құрамы
Эксплуатациялық шығындар өндірілетін өнімнің бірлігіне шаққанда анықталады (есептеуді ыңғайлау үшін өнім өлшем бірлігі 10–100 және одан да көп есеге ұлғайтылып алынуы мүмкін). Шығындар төмендегі негізгі баптардан жинақталады:
Еңбек ақы және аударымдар
Жалақы, қосымша төлемдер, әлеуметтік қорларға аударымдар.
Қызмет көрсету және жұмыс шығындары
Жабдыққа қызмет көрсету, өндірістік қажеттіліктерге кететін ағымдағы шығындар.
Жөндеу
Жабдықты қарау және ағымдағы/күрделі жөндеу жұмыстары.
Амортизация
Ғимараттар мен машиналардың амортизациялық шығындары.
Ұстау шығындары
Ғимараттар мен қондырғыларды ұстау (күтім, коммуналдық және т.б.).
Өзге өндірістік шығындар
Тез тозатын инвентарь, цех персоналы, әкімшілік және кезеңдік шығындар.
Еңбек ақы, норма және расценка есептеулері
Еңбек ақы мөлшері уақыт нормасы (немесе өңдеу нормасы) және жұмысшылардың сағаттық тарифтік ставкасы негізінде анықталады. Бір сменадағы өнімділік нормасын есептеу үшін машинаның сағаттық өнімділігі және сменадағы тиімді жұмыс уақыты пайдаланылады.
Өңдеу нормасы
Нв = Пч × Тэф / Чр
- Пч — машинаның сағаттық өнімділігі
- Тэф — бір сменадағы тиімді жұмыс уақыты
- Чр — бір машинаға қызмет көрсететін жұмысшылар саны
Тиімді уақыт
Тэф = Тсм − Тиз
Мұнда Тсм — смендік уақыт, Тиз — дайындық-аяқтау операцияларына кететін уақыт.
Сағаттық өнімділік (цикл бойынша)
Пч = Ер / Дц
Егер машина сыйымдылығы мен бір цикл ұзақтығы (Дц) берілсе, сағаттық өнімділік осы қатынаспен анықталады.
Уақыт нормасы және расценка
Нвр = Тсм / Нв
Р = Нвр × Тстч
Мұнда Тстч — сәйкес разрядтағы сағаттық тарифтік ставка.
Тарифтік коэффициенттер
5-разряд
1,33
6-разряд
1,43
8-разряд
1,66
Тарифтік ставка 1-разряд ставкасы мен сәйкес разряд коэффициентінің көбейтіндісі ретінде қабылданады. Еңбек ақыға расценкадан 15% мөлшерінде әртүрлі қосымша төлемдер, ал расценка мен қосымша төлемдер сомасынан 20% мөлшерінде қосымша еңбек ақы енгізіледі.
Еңбек қауіпсіздігі және санитарлық шығындар
Еңбек қауіпсіздігі бойынша есептеулер арнайы және санитарлық киімнің тозу мерзіміне қатысты қолданыстағы нормаларға, сондай-ақ санитарлық қызметтерді қамтамасыз ету шығындарына сүйеніп жүргізіледі. Ірілендірілген есепте бұл мақсаттағы шығындарды бір жұмысшыға жылына 15 000 теңге деңгейінде қабылдауға болады.
Жөндеу, материал және энергия шығындары
Жөндеуші жұмысшылардың еңбек ақысы ағымдағы жөндеу санына, қарау-жөндеу циклінің құрылымына және жөндеуге кететін еңбек шығыны нормаларына байланысты анықталады. Егер күрделі жөндеулер аралығы 1 жылдан артық болса (мысалы, 24 немесе 36 ай), онда сол кезеңдегі барлық жөндеулер саны есептеліп, кезең ішіндегі жыл санына бөлінеді.
Балмұздақ өндірісі үшін қатынас
Жөндеу түрлері бойынша еңбек шығындарының қатынасы:
К : С : Т : О = 1 : 0,6 : 0,2 : 0,03
Жөндеу бірлігі көрсеткіші 35 адам-сағ ретінде алынып, әр жөндеу түрінің жұмыс сыйымдылығы осы коэффициенттер арқылы анықталады.
Материал және энергия
Жөндеуші жұмысшылардың еңбек ақысының 70% мөлшерінде.
Қалған жөндеу шығындары
Еңбек ақының 90% мөлшерінде.
Өнім бірлігіне келтіру
Жылдық шығындар жылдық өңделімге бөлінеді.
Амортизация, өндірістік аудан және жалпы шығындар
Қондырғылар мен олар алып тұрған өндірістік аумақ амортизациясы қолданыстағы нормалар бойынша есептеледі. Қондырғының бағасына жеткізу және монтаж шығындары енгізіледі. Өндірістік аудан мөлшерін анықтағанда тасымалдау жолдары мен жүріп-тұру аймақтары ескеріледі. 1 м² өндірістік аудан құны 12 000 теңге деп қабылданады.
Қабылданған пайыздық үлестер
Басқарушы персонал
10%
Қызмет көрсетуші жұмысшылардың еңбек ақысы сомасынан
Тез тозатын инвентарь
8%
Ғимаратты ұстау
40%
Жөндеу шығындарының үлесі ретінде
Қалған шығындар
10 000 тг/жыл
Бір жұмысшыға шаққанда
Жалпы шаруашылық шығындар
40%
Қызмет көрсетуші жұмысшылардың еңбек ақы мөлшерінен
Өткізу (жүзеге асыру) шығындары
30%
Еңбек өнімділігі
ПТ = Жылдық өндіру / Қызмет көрсететін адамдар саны
Меншікті күрделі шығындар
Ку = Күрделі шығындар / Жылдық өндіру
1 м² ауданнан сменалық өнім түсуі
Спр = Псағ × Тэф / Аудан
Алынған кестелер қондырғыны таңдаудың экономикалық негіздемесін және өндірісті ұйымдастыру бойынша есептеулерді рәсімдеу үшін қолданылады.
2. Жұмыс орындарын қамтамасыз ету үшін қондырғыны таңдаудың экономикалық негізі
Ағымдағы желілер үшін қондырғы әдетте мына тәртіппен таңдалады: алдымен кәсіпорын қуаттылығын айқындайтын жетекші (басты) қондырғы таңдалады, содан кейін қалған қондырғылардың соған технологиялық және экономикалық сәйкестігі анықталады.
Таңдау критерийі
Ең үнемді қондырғы өнімнің өзіндік құнын және келтірілген шығындар арқылы капитал салымдарын салыстыру негізінде анықталады:
С + Ен × Ку → min
- С — өнім бірлігінің өзіндік құны
- Ен — күрделі шығындардың экономикалық тиімділігінің нормативтік коэффициенті (0,25)
- Ку — меншікті капитал салымдары
Әр операция бойынша келтірілген шығыны ең төмен нұсқа тиімді деп қабылданады.
Жабдық саны және ауысу коэффициенттері
Негізгі технологиялық қондырғы таңдалғаннан кейін оның саны анықталады. Есептеулер жетекші операциядан басталады (қымбат немесе күрделі операцияны орындайтын жабдық), кейін қалған операцияларға таратылады.
Жетекші қондырғы саны
n₀ = Mз / (Пч × Тэф × Кn)
- Mз — бір сменадағы өнім тапсырмасы
- Кn — дайын өнімнің жартылай фабрикаттарға ауысу коэффициенті
Ауысу коэффициенті
Кn = 1 / Ншығын
Бұл коэффициент дайын өнім тоннасына шаққанда сол операцияда қажет шикізат немесе жартылай фабрикат мөлшерінің қатынасы арқылы анықталады.
Жетекші қондырғылар саны есептелгеннен кейін өндірістік қуат нақтыланады: жабдықтардың жиынтық өнімділігі жобалық тапсырмадағы мәннен жоғары болуы мүмкін. Одан әрі басқа операциялар бойынша машиналар саны нақтыланған қуатқа сүйеніп есептеледі.
Жүктелу коэффициенттері және қолдану нұсқалары
Процесс операциялары бойынша жабдықтың жүктелу дәрежесі интегралдық коэффициентпен сипатталады:
Интегралдық коэффициент
Ко = Mжаңа / (Тэф × Пч × Кn × n₀)
Экстенсивтілік
Уақыт бойынша қолдану коэффициенті: Кэ
Интенсивтілік
Өнімділік бойынша қолдану коэффициенті: Ки
Байланыс
Ко = Ки × Кэ
Қарастырылатын нұсқалар
- I нұсқа: уақыт бойынша толық жүктеу — Кэ = Ко, Ки = 1
- II нұсқа: өнімділік бойынша толық жүктеу — Кэ = 1, Ки = Ко
Тиімді нұсқа есептеу арқылы және машина жүктелуін ескере отырып, өнім бірлігіне шаққандағы өндіріс шығындарын салыстыру нәтижесінде таңдалады. Интенсивтілік артқан сайын өнім бірлігіне келетін эксплуатациялық шығындар, әдетте, пропорционалды төмендейді. Экстенсивті жүктеу артқанда амортизацияның және бірқатар тұрақты шығындардың үлесі де өнім көлемінің өсуіне байланысты азаяды.
Толық жүктеу кезіндегі дайындық-аяқтау ақысы
Vпз = (Тпз × Тст × 1,35 × 1,21) / Nв
Мұнда Тпз — дайындық-аяқтау уақыты, Тст — сағаттық тарифтік ставка, Nв — өңдеу нормасы. 1,35 және 1,21 — қосымша төлемдер мен әлеуметтік аударымдарды ескеретін коэффициенттер.
Жүктелуге байланысты шығынды түзету
Эрпз = Vпз + Амортизация
Экстенсивті коэффициент төмендеген сайын амортизация өнімнің аз көлеміне бөлініп, өнім бірлігіне шаққандағы үлесі өседі.
Еңбек өнімділігі (жүктемені ескеріп)
ПТу = (Пч × Ки × (Тсм − Тпз)) / Чр
Тасқынды желі және такт есептеулері
Тасқынды өндірісті ұйымдастыру үшін тасқынды желі жобаланады. Тасқынды желі — технологиялық тізбек бойынша орналасқан жұмыс орындарының жиынтығы; ол біртекті өнімнің бір немесе бірнеше түрін дайындауға арналған.
Тасқын тактісі
Т = (Тэф × 60) / M
М — желінің (немесе барлық желілердің) қуаты.
Жұмыс орнының тактісі
Тр = 60 / (Пч × n₀ × Кn)
Синхрондылық шарты
Желінің үйлесімді жұмысы үшін операция тактілері өзара сәйкес болуы тиіс:
Т = t₁ = t₂ = … = tₙ
Өндіріс қозғалысының түрін таңдау
Егер операциялар мен процестер тактілерінің мәндері бірдей болмаса, өндіріс қозғалысының түрін таңдауды негіздеу қажет. Қысқа тактілі өндірісте параллель қозғалыс кезінде операциялар уақыт бойынша толық, бірақ өнімділік бойынша толық емес жүктелуі мүмкін. Параллельді-тізбектей (аралас) қозғалыста, керісінше, өнімділік бойынша толық, ал уақыт бойынша толық емес жүктеу ықтимал.
Параллель қозғалыс кезіндегі цикл ұзақтығы
Тц.пар = tгл × (N − 1) + ∑tᵢ
Мұнда tгл — ең үлкен мәнді басты операция тактісі, N — партиядағы бұйымдар саны (немесе есептік бірліктер саны).
Операция аралық қорлар және сақтау көлемі
Машинаны өнімділік бойынша толық жүктеуді қамтамасыз ету үшін аралас қозғалыс түрінде жартылай фабрикаттардың операция аралық қорлары қажет болуы мүмкін. Сондықтан қорларды сақтау үшін аралық сыйымдылық пен қажетті аумақ алдын ала есептеледі.
Қордың максимумы
U = (tб − tм) × (N − 1) / tб
Мұнда tб және tм — екі шектес операцияның үлкен және кіші тактілері.
Қордың жиналу/шығындалу уақыты
Sн,р = (tб − tм) × (N − 1)
Қор белгілі бір кезеңде біртіндеп жиналып, кейін технологиялық үдерісте жұмсалады.
Пайдаланылған әдебиеттер
- «Өндірісті ұйымдастыру, жоспарлау және басқару» пәнінен курстық жұмыс бойынша әдістемелік нұсқау.
- Анықтамалық әдебиеттер.
- Соколов В.А. Автоматизация технологических процессов пищевой промышленности.