Жасөспірімдердің девиантты мінез - құлқын психологиялық жəне педагогикалық түзету
Бұл материал «Девиантты мінез-құлықты балалармен педагогикалық жұмыс» пәніне арналған: курс құрылымы, мақсат-міндеттері, сабақ форматы, бағалау саясаты және ұсынылатын әдебиеттер.
Мазмұны
1. Жалпы ережелер
1.1. Пән және оқытушы туралы
- Байланыс
- Тел.: 30-43-33
- Кабинет/мекенжай
- Таңірбергенов 1, №2 ғимарат
- Сабақ орны
- №2 ғимарат
- Пән атауы
- Девиантты мінез-құлықты балалармен педагогикалық жұмыс
- Кредит саны
- 3
1.2. Курстың қысқаша мазмұны
«Девиантты мінез-құлықты балалармен педагогикалық жұмыс» курсын оқу нәтижесінде студенттер кәмелетке толмаған балалардың мінез-құлқындағы ауытқулар туралы ғылыми негізделген, жүйелі түсінік қалыптастырады. Курс қазіргі кезеңдегі ауытқушы мінез-құлық мәселелерінің жай-күйін, сондай-ақ олармен жұмыс істеуде қолданылатын әдіс-тәсілдердің алуан түрлілігін қарастырады.
1.3. Курстың мақсаты
Студенттердің кәмелетке толмаған балалар мен жасөспірімдердің мінез-құлқындағы ауытқуларды болжау және алдын алу бойынша түсініктерін тереңдету, психологиялық-педагогикалық білімін жетілдіру.
1.4. Курстың міндеттері
- Нормадан ауытқушы мінез-құлықтың табиғаты жөнінде теориялық білім қалыптастыру.
- Девиантты мінез-құлықтың қалыптасуына ықпал ететін жағымсыз факторлар туралы білімді толықтыру.
- Ауытқушылықтың алдын алу шараларымен таныстыру.
- Түзету және реабилитация бағытындағы тренингтік сабақтар арқылы практикалық дағдыны дамыту.
1.5. Оқу нәтижелері (студент меңгеруі тиіс)
Білу
- Девиантты мінез-құлықтың негізгі терминдері мен ұғымдары.
- Тәрбиелік жұмысты ұйымдастырудың негізгі бағыттары, әдістері, формалары және құралдары.
Меңгеру және қолдану
- Қиындық көретін балалардың ата-аналарымен сабақтарды жоспарлау.
- Мінез-құлқында ауытқуы бар кәмелетке толмағандар бойынша мәлімет жинау.
- Ата-аналар мен балаларға арналған түзету және тренингтік сабақтарды жүргізу.
Тұлғалық құзыреттер
- Педагогикалық ойлау, педагогикалық қарым-қатынас, ұтқырлық сияқты кәсіби маңызды қасиеттер.
- Әлеуметтік-педагогикалық әдебиеттермен жұмыс істей отырып, өзіндік білім алуды дамыту.
Оқу тәртібі бойынша талаптар
- Дәріс және семинар сабақтарына толық қатысу, әр тақырып бойынша конспект жүргізу.
- СОӨЖ/БОӨЖ тапсырмаларын уақытында тапсырып, қорғау; СӨЖ-ге тұрақты дайындықпен келу.
- Босатылған сабақтарды белгіленген тәртіппен өтеу.
- Курс соңында тестілеу емтиханын тапсыру.
1.6. Пререквизиттер
- 1.Девиантологияның негізгі терминдері мен ұғымдарын білу.
- 2.Мінез-құлқында ауытқуы бар кәмелетке толмағандар туралы мәлімет жинау.
- 3.Оқу мен тәрбиеде қиындық көретін балалардың ата-аналарымен сабақ жоспарлау.
- 4.Мінез-құлық ауытқуы себептерін анықтауға бағытталған диагностика жүргізу.
- 5.Тұлғааралық дау-жанжалды шешу үшін балалармен, ата-аналармен және педагогикалық ұжыммен кеңес өткізу.
- 6.Ата-аналар мен балаларға арналған түзету және тренингтік сабақтарды ұйымдастыру.
1.7. Постреквизиттер
Бұл пән алдыңғы курстарда алынған білімге сүйенеді және келесі пәндерді меңгеруге негіз болады: жалпы психология, педагогика, мамандыққа кіріспе, коррекциялық педагогика, жеке тұлға және топ психологиясы, психологиялық кеңес беру негіздері және т.б.
2. Пәннің мазмұны және сабақ түрлері бойынша сағаттарды бөлу
Төменде негізгі тақырыптар берілген. Оқу процесі дәріс, практикалық сабақ, БОӨЖ және БӨЖ арқылы ұйымдастырылады.
| № | Тақырып | Қысқаша жоспар | Сағат |
|---|---|---|---|
| 1 | Балалар мен жасөспірімдердің девиантты мінез-құлқы психологиялық және педагогикалық мәселе ретінде |
|
1 |
| 2 | Мінез-құлқында ауытқушылығы бар балаларға білім беру бағдарламалары мен білім деңгейлері |
|
1 |
| 3 | Бастауыш оқытудың педагогикасы мен әдістемесі |
|
1 |
| 4 | Бастауыш балаларға арналған психотерапиялық әдістер |
|
1 |
| 5 | Жасөспірімдердің отбасы мен мектептегі ауытқуының теориялық-әдістемелік негіздері |
|
1 |
| 6 | Жасөспірімдердің әлеуметсізденуіндегі формальды емес криминогенді топтардың орны |
|
1 |
| 7 | Ауытқыған мінез-құлық генезисіндегі әлеуметтік пен биологиялықтың арақатынасы |
|
1 |
| 8 | Жасөспірімдердің қылмыскерлігі және алдын алу шараларының психологиялық-педагогикалық негіздері |
|
1 |
| 9 | Дамуы мен мінез-құлқында ауытқуы бар жасөспірімдердің жас және тұлғалық ерекшеліктері |
|
1 |
| 10 | Девиантты мінез-құлық және бұқаралық ақпарат құралдары (БАҚ) |
|
1 |
| 11 | Кәмелетке толмағандардың жәбірленуші болғыштығының психологиялық-педагогикалық аспектілері |
|
1 |
| 12 | Жасөспірімдердің ауытқушы мінез-құлқының негізгі түрлерінің психологиялық сипаттамасы |
|
1 |
| 13 | Жасөспірімдердің девиантты мінез-құлқын психологиялық және педагогикалық түзету |
|
1 |
| 14 | Психологиялық-педагогикалық түзету іс-шараларын ұйымдастыру негіздері |
|
2 |
| 15 | Жастардың девианттық мінез-құлқын әлеуметтік жұмыс проблемасы ретінде зерттеудің теориялық-методологиялық негіздері |
|
1 |
Ескерту: Әр тақырып бойынша ұсынылатын әдебиеттер тізімі оқу-әдістемелік құжаттарда нақты көрсетіледі және оқытушы тарапынан толықтырылуы мүмкін.
3. Пәнді оқытудың әдістемелік нұсқаулары
Дәрісті тыңдап, жазуға нұсқау
Мақсаты: студенттерді курс бойынша қажетті теориялық біліммен қаруландыру.
Міндеттері: әр тақырыпты жүйелі меңгерту; пәнге қызығушылық тудыру; өздігінен жұмыс істеу дағдыларын дамыту.
Дайындық ережелері
- Сабаққа кешікпеңіз.
- Дәріс дәптері мен қаламды ұмытпаңыз.
- Дәріс барысында негізгі ойларды жүйелі түрде жазып отырыңыз.
Семинарлық сабақтар
Мақсаты: дәрісте алынған білімді бекіту, тереңдету және кеңейту.
Негізгі бағыттар
- Теориялық материалды тереңдетіп зерттеу.
- Ғылыми мәтіндерді іріктеу, материалды жалпылау дағдысын қалыптастыру.
- Сыни ойлауды дамыту.
- Шығармашылық бастама мен қабілеттерді қолдау.
- Көпшілік алдында сөйлеу, пікір білдіру және көзқарасты қорғау дағдылары.
Міндеттері
- Теориялық материалды жүйелеу және тереңдету.
- Библиографиямен өздігінен жұмыс істеуді үйрену.
- Тыңдай білу, пікірталасқа қатысу және дәлелді қорғау дағдыларын дамыту.
4. Курс форматы
Сабақ түрлері
Аудиториялық сабақтар: дәріс (Д), практикалық сабақ (Пр), БОӨЖ және БӨЖ.
Міндетті компонент
Дәрістік және практикалық сабақтарға қатысу және тапсырмаларды орындау міндетті.
Аралық аттестация
Бағалау сабаққа қатысу, өздік жұмыстардың уақытылы орындалуы, сабақтағы жауаптар және аралық бақылау нәтижелері негізінде қойылады.
Уақыт тәртібі және адалдық
- Тапсырмалар белгіленген мерзімде тапсырылуы тиіс; кеш тапсырылған жұмыстар төмен бағаланады.
- Көшіріп алу немесе плагиат анықталса, курс бойынша «қанағаттанарлықсыз» баға қойылады.
5. Курс саясаты
Қатысу және жауапкершілік
- Дәріс және тәжірибелік сабақтарға міндетті түрде қатысу.
- Әр тақырып бойынша конспект жазу.
- Практикалық үй жұмыстарын көрсетілген уақытта орындау.
- Сабаққа қатыса алмаған жағдайда өткен материал бойынша жауап беру.
Тәртіп, академиялық адалдық және емтихан
Тәртіп
Сабақ үстінде тәртіпті жүйелі түрде бұзған студент аудиториядан шығарылуы мүмкін және курс бойынша «қанағаттанарлықсыз» баға қойылады.
Көшіріп алу
Кез келген көшіріп алу қатаң түрде жазаланады: аудиториядан шығару және курс бойынша F бағасын қоюға дейін.
Ұялы телефон
Сабақ кезінде ұялы телефондар өшірілуі керек.
Қорытынды емтихан
Қорытынды емтихан барлық студенттер үшін компьютерлік тест жүйесі арқылы жүргізіледі. Қорытынды баға аралық аттестация және емтихан нәтижелерінің орташа пайызы бойынша есептеледі.
6. Баға қою саясаты
Пән бойынша екі рет аттестация қойылады. Аттестацияны есептеу барысында сабаққа қатысу, практикалық жауаптар, СОӨЖ/БОӨЖ және СӨЖ тапсырмаларының орындалуы ескеріледі.
Ұпай беру логикасы (негізгі қағида)
- Дәріске қатысу: 0 балл (есепке тікелей ұпай ретінде қосылмайды).
- Практикалық сабақтағы жауап: 5–7 аптада 20 балл, қалған апталарда 15 балл.
- СОӨЖ/БОӨЖ: әр аттестацияда 3 рет, әрқайсысы 10 балл.
- СӨЖ: әр аттестацияда 3 бөлікпен, әр бөлік 25 балл.
Бағалау критерийлері (СОӨЖ/СӨЖ)
Ауызша/жазбаша/тәжірибелік жұмыс толық орындалған. Нақтылау сұрағына жауап берілмесе, жалпы пайыздан 1–4% шегеріледі.
Жалпы талапқа сай, бірақ 1–2 өрескел қате немесе 3 кемшілік болуы мүмкін; пайыздан кезең-кезеңімен шегеріледі (дұрыс, бірақ толық жетілдірілген жауап емес).
Негізінен талапқа сай, бірақ айтарлықтай қателер бар (мысалы: 1 өрескел қате және бірнеше кемшілік немесе 2–3 өрескел қате).
Жұмыс тапсырылмаған немесе талапқа сай емес. Қайта орындау ұсынылады.
Апталық тапсырмалар (қысқаша бағдар)
| Апта | Тақырып/тапсырма | Ұпай (мәтінде көрсетілген) | Формат |
|---|---|---|---|
| 1 | Девиантты мінез-құлықты балалар: психологиялық және педагогикалық мәселе | 30 | Аудитория |
| 2 | Білім беру бағдарламалары мен деңгейлерін қарастыру | 30 | Аудитория |
| 3 | Кіші буындағы ауытқушылығы бар балалармен жұмыс (мақсаты: ортада жақсы қарым-қатынас) | 30 | БӨЖ |
| 4 | Кіші буын оқушыларына арналған психотерапиялық әдістер | 40 | Аудитория |
| 6 | Жасөспірімдерді қылмысқа итермелеуші факторлар (мақсаты: алдын алу) | 30 | БӨЖ (презентация) |
| 7 | Межелік бақылау | 90 | Бақылау |
| 10 | БАҚ-тың әсерін зерттеу әдістері (мақсаты: нәтижені қорытындылау) | 30 | БӨЖ (жаднама) |
| 13 | Жастар девиантты мінез-құлқы: классификация, тенденциялар, түсініктер | 30 | БӨЖ (ақпараттық баяндама) |
| 15 | Межелік бақылау | 90 | Бақылау |
Ескерту: Бастапқы мәтінде ұпайлар мен апталар бірнеше жерде қайталанып/аралас берілген. Бұл кесте мәтінде нақты көрсетілген негізгі позицияларды ықшамдап береді.
7. Әдебиеттер
Негізгі әдебиеттер
- Абдулина О.А. Общепедагогическая подготовка учителя в системе высшего педагогического образования. — М., 1991.
- Акажанова А.Т. К вопросу о некоторых психологических аспектах субъективной стороны преступления. — Алматы, 2001. — С. 405–409.
- Выготский Л.Я. Вопросы детской психологии. — СПб.: Союз, 1997.
- Дубрович А.Б. Воспитателю о психологии и психогигиене общения. — М., 1987.
- Змановская Е.В. Девиантология (Психология отклоняющегося поведения). — М., 2004.
- Джаманбалаева Ш.Е. Социология девиантного поведения. — Алматы: КазГУ, 1999.
- Казымбетова Д.К. Девиантное поведение молодежи как объект социологического исследования: автореф. ... канд. социол. наук. — Алматы, 1999.
Қосымша әдебиеттер
- Концепция этнокультурного образования в Казахстане. Казахстанская правда, 7 август 1996.
- Культурно-философский энциклопедический словарь / Сост. Т. Габитов, А. Кулсариева и др. — А: Раритет, 2007. — 416 с.
- Магауова А.С. Этнопедагогика в системе профессиональной подготовки учителя. — Семипалатинск, 2002.
- Мустафина Р.М. Представления, культы, обряды у казахов. — Алма-Ата, 1992.
- Назарбаев Н.Н. Қазақстан – 2030. — Мысль, 1997. — №2. — 3–11-б.
- Наурызбай Ж.Ж. Этнокультурное образование. — Алматы, 1997.
- Рудь Ю.А. Методологические и теоретические проблемы изучения народной педагогики. — М., 1980.
- Руководство по курсу этнопедагогики / Сост. Жумаканова Р.А. — Алматы, 1994.
- Личко А.Е. Подростковая психиатрия. — М., 1985.
- Кондрашенко В.Т. Девиантное поведение у подростков. — Минск, 1998.
- Турманова Ж. Жасөспірімдердің девиантты мінез-құлқы және аутогендік. Педагогика, №5, 2005. — 13–15-б.
- Абилханова Э. Девианттық мінез-құлық аддиктивті мінез-құлықтың спецификасы ретінде. Педагогика, №7, 2005. — 15–18-б.
Тізім бастапқы мәтіндегі дереккөздер негізінде редакцияланып берілді; кейбір атаулар қысқартылып, емле және тыныс белгілері түзетілді.