Оқушылардың сабақтың өтетін уақытын және оның негізгі міндеттерін білгені жақсы

Сабақтың типтері және құрылымы

Сабақтардың алуан түріне ортақ белгілерді анықтау үшін оларды жіктеу қажет. Сабақтарды алғаш рет жүйелі түрде топтастырған И.Н. Казанцев оларды мазмұны мен өткізу тәсілдеріне сүйене отырып жіктеген.

Жіктеудің негізгі өлшемдері

Мазмұны бойынша

Арифметика, алгебра, геометрия сияқты пәндік сабақтар және олардың ішіндегі жекелеген тақырыптарды оқуға арналған сабақтар ажыратылады.

Өткізу тәсілдері бойынша

Экскурсия-сабақ, кино-сабақ, өздік жұмыс сабағы сияқты форматтар қамтылады.

Оқу жұмысының жүйесі бойынша

Кіріспе, материалмен алғашқы танысу, қолдану, дағды қалыптастыру, қайталау, бекіту және жинақтау, бақылау, аралас сабақтар қарастырылады.

Танымдық іс-әрекет сипаты бойынша

Оқушының оқу барысындағы белсенділігі мен әрекет түрлері (тыңдау, талдау, зерттеу, тәжірибе) ескеріледі.

Дидактикалық мақсат бойынша сабақ түрлері

Теоретиктер мен практиктер арасында сабақтарды дидактикалық мақсат бойынша жіктеу кең қолдау тапқан. Бұл жіктеуде төмендегі түрлер жиі қолданылады:

1 Аралас сабақ
2 Жаңа материалды оқу
3 Жаңа іскерлікті қалыптастыру
4 Білім мен іскерліктерді бекіту
5 Жинақтау және жүйелеу
6 Білім мен іскерліктерді тәжірибеде қолдану
7 Білім мен іскерліктерді бақылау және түзету

Сабақ құрылымы нені білдіреді?

Сабақ құрылымы — сабақтың әр бөлігінде мұғалім мен оқушы бірлесіп орындайтын жұмыстардың жиынтығы. Әр сабақтың ішкі құрылымы жүйелі болып, сабақ түрін айқындайтын жекелеген кезеңдерден тұрады. Құрылымдағы бөліктер сабақтың түрін нақтылайды.

Мысал

Егер сабақтың мақсаты білім мен іскерліктерді бекіту болса, онда сабақ түрі де бекіту сабағы болады. Бұл жағдайда негізгі уақыт дәл осы оқу жұмысына бөлінеді.

Жаңа материалды оқу сабағы

Бұл сабақтың мақсаты — оқушыларға жаңа білім беру. Мұғалім жаңа оқу материалын түсіндіреді, оқушылардың іс-әрекетін ұйымдастырады және меңгерген білімді тәжірибеде қолдануға бағыттайды. Жаңа ұғымдар мен әрекет тәсілдерін сапалы игеру үшін оқушының белсенді жұмысы шешуші рөл атқарады.

Ірі блок тәсілі

Жаңа материалды көбірек қамту үшін ірі блокпен оқыту қолданылады: бір сабақта бірнеше сабақтың (мысалы, 4 сабақ) мазмұны беріледі, ал келесі сабақтар (мысалы, 3 сабақ) іскерлік пен дағдыны жаттықтыруға және тақырыпты тереңдетуге арналады.

Белсенді ету жолдары

Танымдық іс-әрекетті күшейту үшін проблемалық әдіс, қызықты мысалдар мен фактілер, талқы ұйымдастыру, оқушының өз мысалдарын келтіруі, көрнекі және техникалық құралдарды пайдалану тиімді.

Енжар және белсенді әрекеттердің үйлесімі

Енжар әрекеттер

Мұғалімнің әңгімесін тыңдау
Сыныптасының жауабын тыңдау

Белсенді әрекеттер

Тәжірибе жасау
Зерттеу түріндегі өздік жұмыс

Сабақ барысында меңгерілген білім ретке келтіріліп, соңынан бекітіледі.

Жас ерекшелігін ескеру

Кейбір жаңа материалды меңгеру үшін алдыңғы білім міндетті. «Таза» жаңа материалды оқу көбіне орта және жоғары сыныптарда қолданылады: материал көлемі үлкен болғандықтан, оқушылар белгісіз мазмұнмен ұзақ жұмыс істей алады. Бастауыш сыныптарда тек жаңа материалды оқыту қиын, өйткені оқушылар күрделі оқу жұмыстарына толық дайын болмайды. Сондықтан жиі аралас сабақ қолданылады.

Оқылған материалды бекіту сабағы

Бекіту сабағы жекелеген тақырыптар мен бөлімдерді аяқтағаннан кейін, материалды терең түсіну және берік меңгеру мақсатында өткізіледі. Мысалы, қазақ тіліндегі «Зат есім» тақырыбы бірнеше сабақ бойы оқытылып, соңғы сабақта меңгерілген білім жүйеленіп, бекітіледі.

Сабақтың күтілетін тәртібі

Оқушылардың сабақтың уақыты мен негізгі міндеттерін алдын ала білуі маңызды. Мұғалім бекітілетін негізгі сұрақтарды бөліп, білім тексеруді ауызша, жазбаша және тәжірибелік жұмыстармен, сондай-ақ өздік жұмыстармен ұштастырады.

1) Бастапқы тексеру

Өткен материал бойынша әр оқушыдан немесе сыныптан жаппай сұрау жүргізіледі.

2) Жаттығу арқылы бекіту

Тақырыптың күрделі тұстарын нақтылау үшін жаттығулар орындалып, тексерумен қатар жүреді.

3) Қорытынды өздік жұмыс

Сабақ соңында шағын өздік жұмыс өткізіліп, нәтижесі тексеріліп, бағаланады.

Пәндер бойынша мысалдар

Жаратылыстану-математика

Математика, физика, химияда қорытынды өздік жұмыс көбіне есептер мен мысалдарды шығаруға негізделеді.

Тіл пәндері

Диктанттың әр түрі, мәтінді қысқаша мазмұндап жазу сияқты жұмыстар орындалып, мұғалім тексеріп, бағалайды.

Zharar.kz