ҚҰТТЫМБЕТҰЛЫ НАУРЫЗБАЙ

Жауға қарсы күресте шыныққан қолбасшы

Құттымбет (Құтпанбет) ұлы Наурызбай (1706–1781) — жоңғар басқыншыларына қарсы күресте аты шыққан әйгілі батырлардың бірі, әрі белгілі қолбасшы. Ол Ұлы жүздің Шапырашты тайпасының Асыл руынан шыққан. Мекені — қазіргі Алматы қаласы маңындағы Жалпақтөс пен Серіктас өңірі.

Ел басына түскен ауыртпалық өз замандастары секілді Наурызбайды да ерте есейтті. Оның ерте танылуына еңселі дене бітімі, нар тұлғалы келбеті де әсер еткен. Халық жадында батырдың «торы ала тұлпар мінген, түйе тұрпатты» айбарлы бейне ретінде сақталуы — соның айғағы.

Аңырақай және батыр атанған жекпе-жек

Наурызбайдың ғұмыры жоңғарларға қарсы күреспен тығыз байланысты. Ол әйгілі Аңырақай шайқасына қатысып, жиырма үш жасында қалмақ батырлары Шамалхан мен Қаскелеңді жекпе-жекте өлтіріп, батыр атағына ие болады.

Аңырақай шайқасы қазақ қауымы біріккенде жоңғарды жеңуге болатынын, жау қолында қалған жерді азат етуге мүмкіндік бар екенін айқын көрсетті.

Абылай хан ордасындағы сенім артқан сардар

Абылай Арқаға барғаннан кейін елдің әр тұсына жаушы жіберіп, жаңа күш жинайды. Осыған байланысты Ұлы жүзден Өтеген, Райымбек, Наурызбай секілді батырларды шақыртады. Райымбек бара алмай қалады, ал Өтеген мен Наурызбай сарбаздарын ертіп, белгіленген мерзімде жетеді.

Кейін Өтеген батыр Абылайдың Қытаймен байланысының саяси мәнін толық түсінбей, оған қарсы болып, еліне қайтып кетеді. Ал Наурызбай ханның қасында қалып, оның сенім артқан атақты батырларының біріне айналады.

1750–1752 жылдар: тізе қосқан жорықтар

Қол бастап талай шайқасқа қатысқан Наурызбай батыр 1750–1752 жылдары Бәсентиін Малайсары, Қыстық Малай, Шапырашты Қасқары батырларымен тізе қоса қимылдап, қазақ қолының жеңісті жолын жалғастырады. Осы жорықтарда жоңғарларды Тұрпаннан асыра қуып тастағаны айтылады.