Тілі мен ділі берік ұлттық рухы биік
Ана тіл — адамдық өлшемі
Адамның адамдығын ана тілін білуі арқылы бағалау — ата-бабасының өмір салтын, әдет-ғұрпын, рухани байлығын тану арқылы бағалау деген сөз. Бұл — бағзы заманнан жалғасқан өміршең дәстүр.
Орыстың бір жазушысы: «Әрбір адамның өзінің ана тіліне деген көзқарасына қарап, оның мәдени деңгейіне ғана емес, сонымен бірге азаматтық қасиеттеріне де мүлтіксіз баға беруге болады. Өз отанына деген шынайы махаббат ана тіліне құрметсіз мүмкін емес. Ана тіліне немқұрайлық танытқан адам өз халқының өткені, бүгіні мен ертеңіне де немқұрайлық танытады. Сондықтан ондай көзқарас зиянды», — дейді.
Қатты айтылса да, ойдың өзегі — тілге құрметтің азаматтық жауапкершілікпен сабақтас болуы.
Тілдің қайнар көзі — халық ауыз әдебиеті
Қазақ тілінің қуатты бұлағы — халық ауыз әдебиеті: батырлар жыры, ертегі, аңыз, шешендік сөз, айтыс өнері. Осындай мұралардан балалардың өздері-ақ топ-топ болып білімпаздар сайысын ұйымдастыра алады. Ашық сабаққа да, тәрбиелік кешке де арқау болар өнегесі мол тақырыптар жеткілікті.
Мазмұн
Жыр, ертегі, аңыз, шешендік сөз, айтыс — тілдің бейнесі мен болмысын сақтайды.
Тәрбие
Ұрпақтың ойлау мәдениеті, талғамы, ұлттық мінезі сөз өнері арқылы қалыптасады.
Тілдің ең әуелі өсер жері — от басы
Тілдің өсіп-өркендейтін алғашқы мекені — от басы, ошақ қасы, үй іші. «Әуелі бесігіңді түзе» деген сөздің Мұхтар Әуезов аузынан бекер шықпауы да сондықтан. Бесікте басталмаған тілдің берекесі кемиді.
Бесіктен басталған тіл балабақшада баян тауып, бастауышта, мектепте, кейін жоғары оқу орындарында табиғи жалғасын тапса — ұлттың рухани сабақтастығы да беки түседі. Қазақ ұстанатын қатты қағиданың бірі — осы.
Бәсекеге қабілет пен ұлттық негіздің тепе-теңдігі
Экономикада, білім мен ғылымда бәсекеге қабілетті болу талабы — уақыттың талабы. Бұл бағыттағы саясатты қолдау орынды. Дегенмен көңілді күпті ететін ойлар да бар.
Тіпті орысша оқып, орыс тәрбиесін көрген Шоқан Уәлихановтың өзі қазақ баласын тек орысша оқытуға тым әуестенуден сақтандырғаны белгілі. Одан кейін Әлихан Бөкейханов, Ахмет Байтұрсынұлы, Міржақып Дулатұлы да қазақ тілінің байлығына таңданудан бұрын, сол асыл қазынадан айырылып қалмаудың қамын көбірек айтқан. Олар сөзді сақтықпен қозғады.
Негізгі түйін
Өзге тілдерді меңгеру — мүмкіндікті кеңейтеді. Бірақ ұлттық негізден алыстау — рухани тұғырды теңселтеді.
Орыс тілі, ағылшын тілі және өзекке түсер салмақ
Қазіргі уақытта орыс тілінің үстемдігіне қоса, ағылшын тілін үйрену ерекше насихаттала бастады. Тіпті компьютер мен интернетті ағылшын тілі арқылы меңгермегендер мемлекеттік қызметке алынбайтыны жөнінде ескертулер де айтылып жүр.
Рас, орыс тілін үйрену арқылы ойымыз тереңдеп, таным өрісі кеңейді; әлемдік мәдениеттің талай қазынасынан дәм таттық. Бұл — үлкен жетістік. Бірақ осы жүрістің ішінде ұлттық негізден алыстап, рухани тірегімізді әлсіретіп алмауды да ұмытпау қажет.
Ұлттық тіл мен ұлттық мүддені екінші қатарға ысыруға болмайды
Елдің экономикасы мен әл-қуаты артқан сайын, ұлттық тіл мен ұлттық рухтың да қатар өсуін қадағалау — «қазақпын» деген әрбір азаматтың парызы. Ұлттық мүдде қосалқы дүние болып қалмауы тиіс.
Тәуелсіздіктің туы жаңа ғана биіктеп, әлемдік қауымдастыққа еркін араласа бастаған тұста ұлттық құндылықтарды аялай алмасақ, бұл — келешек алдындағы сын.
Тіл тағдыры — өз қолымызда
Ана тіліміздің бүгінгі күйге түсуі — ең алдымен қазақтың өзіне тікелей байланысты. Өзін сыйлаған адам ғана өзгенің қадірін танып, бағалай алады. Демек, өз тіліне селқос адамнан — өз ұлтының асыл қасиетін танып-біліп, қастерлеуді күту қиын.
Мұндай немқұрайлық көбейген сайын халықтың ұлттық сипаты солғындап, өз мүддесін қорғайтын күрескерлік қабілеті төмендейді. Ұлтжандылық пен отансүйгіштік сезімі де бәсеңдейді.
Үндеу
Қазақпын деп сезіне білген әрбір азаматтың алдында ұлт тұтастығы мен ел бірлігін нығайту жолында атқарар іс ұшан-теңіз. Ендеше елің үшін, жерің үшін, ана тілің үшін күш-қайратың мен біліміңді жұмса, жас ұрпақ.
Қорытынды
Тіл — тек қатынас құралы емес, ұлттың жады мен мінезі. Ауыз әдебиетімен нәр алған, отбасында берік орныққан ана тіл ғана мектепте кемелденіп, қоғамда өміршең болады. Әлемдік бәсекеге ұмтылу жолында да ұлттық тіл мен рухты екінші қатарға ысыруға болмайды.