ТІЛІМІЗДІҢ МӘРТЕБЕСІ БИІКТЕЙ ТҮСУДЕ
Ана тілі – елдің өткені, бүгіні және болашағы
Қай кезде болмасын, ана тілі – халықтың баяғысы мен бүгінгісін ғана емес, болашағын да танытатын мәңгілік мәселе. Бүгінде тіл саясаты мемлекеттік саясаттың маңызды бөлігіне айналды. Тіл тағдыры – ел тағдыры екенін қазақстандықтар түсіністікпен қабылдап келеді. Мұның айқын дәлелі – жыл сайын өтетін дәстүрлі Тіл фестивалі.
Фестиваль форматы
1999 жылы апталық ретінде басталған шара бүгінгі таңда республикалық деңгейде бір ай бойы өтетін дәстүрлі фестивальге айналды.
2007 жылғы басымдық
Мәдениет және ақпарат министрлігі 2007 жылды өз саласы бойынша «Мемлекеттік тіл жылы» деп жариялап, көптеген арнайы іс-шара ұйымдастырды.
Фестивальдің мақсаты және құқықтық негіз
Қазақстан халқы тілдерінің республикалық фестивалін өткізу мәселесі алғаш рет 1998 жылы көтерілді. Негізгі мақсат – мемлекеттік тілді меңгерудің азаматтық парыз екенін және Қазақстанда тұратын түрлі ұлт өкілдерінің тілін құрметтеп, ана тілінде білім алуына, мәдениетін дамытуына жағдай жасаудың стратегиялық маңызын нақты істер арқылы жүзеге асыру.
Заңның 10 жылдығына арналған ашылу отырысы
Биылғы фестиваль «Қазақстан Республикасындағы тіл туралы» Заңның 10 жылдығына арналған дөңгелек үстелмен ашылды. Жиынға Парламент Мәжілісінің депутаттары, Конституциялық Кеңес мүшелері, қоғам қайраткерлері, ғалым-лингвистер, заңгерлер, өңірлік тілдерді дамыту басқармаларының басшылары және БАҚ өкілдері қатысты.
1997 жылғы 11 шілдеде қабылданған бұл заң он жыл бойы мемлекеттік тіл саясатының негізгі құқықтық құжаты ретінде қызмет атқарып, тәуелсіздік кезеңінде ел бірлігін және қоғамдық келісімді сақтаудың берік алғышарттарының бірі болғаны анық.
Халықаралық баға
ЕҚЫҰ 2006 жылғы 12 желтоқсанда Қазақстан жүргізіп отырған тіл саясатын ТМД кеңістігіндегі ең салиқалы саясаттардың бірі ретінде атап өтті.
Жаңа талап
Уақыт өзгерген сайын тіл құрылысына қатысты көзқарас пен қоғамдық сұраныс та жаңарды: қоғам арнайы «Мемлекеттік тіл туралы» заңның қажеттігін алға тартады.
Талқылау
Мәжіліске қатысушылар жаңа заң жобасымен танысып, мазмұнын талқылады. Депутат Бекболат Тілеухан жаңа заң ұлттық саясатты қалыптастыратын негізгі құжат болуы тиіс деген пікір білдірді.
Ұлттық идеология және Абай арқылы рухани бірігу
Ұлттық саясат пен ұлттық идеология туралы сөз қозғалғанда, Абай мұрасын айналып өту мүмкін емес. Абай шығармашылығын насихаттау арқылы өзге ұлт жастарының қазақ тілі мен әдебиетіне қызығушылығын күшейту, қазақстандық рухани бірлікті нығайту және отансүйгіштік сезімді арттыру – фестивальдің маңызды бағыттарының бірі.
«Мақсұтым – тіл ұстартып, өнер шашпақ...» Абай оқулары
Тіл комитеті фестиваль аясында республикалық Абай оқулары байқауын екінші рет өткізді. Бұл бастама Абай арқылы Қазақстанды әлемге таныту жөніндегі оймен үндеседі.
Қатысушылар құрамы
Облыстық байқаулардың жүлдегерлері – орыс, украин, шешен, әзірбайжан, дүнген, өзбек ұлттарының жастары.
Орындаушылық деңгей
Қара сөздер, өлеңдер мен әндер мазмұны мен нақышын сақтай отырып, жоғары шеберлікпен орындалды.
Екі тілде оқу
Кейбір қатысушылар Абай шығармаларын қазақ тілінде де, өз ана тілдерінде де оқыды.
Мәселен, Алматы облысынан келген дүнген ұлтының өкілі Мұрат Дулазов, Маңғыстаудан келген әзірбайжан қызы Шамиля Исмаилова және Оңтүстік Қазақстаннан келген өзбек жігіті Абдурасул Умаров Абай туындыларын қазақ тілінде оқумен қатар, өз ана тілдерінде де орындады. Бұл байқауды ұлттық философия мен ұлттық идеологияны дәріптейтін мазмұнды шара деуге болады.
Байқаулар: мемлекеттік тілдің беделін көтерудің практикалық тетігі
Өзге ұлт жастарының мемлекеттік тілге деген ынтасы жыл сайын артып келеді. Осы үрдісті қолдау үшін фестиваль аясында мазмұны әртүрлі республикалық байқаулар тұрақты түрде ұйымдастырылады.
«Мемлекеттік тіл – менің тілім»
Мемлекеттік қызметтегі өзге ұлт жастары арасында мемлекеттік тілдің мәртебесі мен маңызын кеңінен насихаттау, оқып-үйренуге деген ықылас пен қызығушылықты арттыру, қазақ халқының тілі мен салт-дәстүрін білу деңгейін бағалау мақсатында өткізіледі.
«Тіл – халық жанын танудың кілті»
Орыс қауымдастығымен өзара түсіністік пен әріптестік туралы Меморандум аясында қазақ тілін меңгерген орыс жастарының арасынан тіл білгірлерін іріктеуге бағытталған байқау.
Үшінші кезеңде үміткерлер қазақ әдебиеті классиктерінің прозалық және поэзиялық шығармаларынан үзінділерді мәнерлеп оқыды. Жеңімпаздар ақшалай сыйлықтармен және лауреат дипломдарымен марапатталды.
«Үздік аудармашы» республикалық байқауы
Мемлекеттік мекемелерде қазақ тілінде құжат жүргізу ісі көп жағдайда аудармашылардың еңбегімен жүзеге асып отырғаны белгілі. Сондықтан жыл сайын «Үздік аудармашы» байқауы өткізіледі.
Ресми құжаттарды аудару
Көркем аударма
Жаңа терминдер әлемі
Ілеспе аударма
Қазылар алқасы үміткерлердің тілдік қорына, аударма сапасына, тіл мәдениетіне, Мемтерминком бекіткен терминдерді білуіне, сондай-ақ ілеспе аудармадағы ойдың тұтастығы мен жүйелілігіне ерекше назар аударды. Мұндай шаралар еліміздің барлық өңірлерінде жыл сайын өткізіліп келеді.
Оқыту инфрақұрылымы: жүйелі қадамдар және жаңа әдістемелер
Мемлекеттік тілді іс қағаздарына енгізу тікелей оқыту сапасына байланысты. Бұл бағытта мемлекеттік қызметшілерді оқыту мәселесі бүгінде жүйелі арнаға түсті: республика аймақтарында тіл оқыту орталықтары құрылып, оқыту процесінің инфрақұрылымын заман талабына сай жаңарту жұмыстары қолға алынды.
Бірыңғай жүйе және оқу-әдістемелік негіз
- Мемлекеттік қызметшілерге мемлекеттік тілді оқытудың тұжырымдамасы, стандарты және типтік бағдарламасы әзірленді.
- Жеделдете оқытуға арналған үш деңгейлік «Жаңа толқын» оқу-әдістемелік кешені шығарылды.
- Оқыту үрдісі білім саласы үшін жаңа арна болғандықтан, оқу-әдістемелік база жүйелі бақылауда ұсталады.
Авторларды ынталандыруға арналған жаңа байқау
Биыл алғаш рет кәсіби деңгейде мемлекеттік тілді оқытудың жаңа, жетілдірілген әдістемелерін әзірлейтін авторларды ынталандыруға арналған республикалық байқау өтті.
Басқару саласы органдары
Құқық қорғау органдары
Қызмет көрсету салалары
Байқауға аталған номинациялар бойынша әдістеме әзірлеген авторлар қатысып, үздік әдіскерлерге қомақты ақшалай сыйлықтар табыс етілді. Бұл бастама алдағы уақытта да жалғасын табады.