Сынып жетекшісінің тәрбие жұмысын жоспарлау
Сынып жетекшісінің тәрбие жұмысының жоспарының мәні
Сынып жетекшісінің тәрбие жұмысының жоспары — педагогикалық құжат. Оны құру және орындалуына жауап беру сынып жетекшісінің міндеті болып саналады. Әдістемелік нұсқауларда тәрбие жұмысы бір оқу жылына, жарты жылға немесе бір оқу тоқсанына жоспарланатыны көрсетіледі.
Жоспар нені қамтамасыз етеді?
- Тәрбиенің мазмұнын, түрлері мен әдістерін таңдауға кешенді көзқарас қалыптастырады.
- Саяси-идеялық, еңбек, адамгершілік және басқа бағыттардың өзара байланысын ескеруге мүмкіндік береді.
- Оқушылардың жас ерекшелігін, қызығушылығы мен ықыласын нақтылауға жағдай жасайды.
Жоспарды қандай мерзімге жасаған дұрыс?
Жарты жылға
Мектеп тәжірибесі көрсеткендей, жарты жылға арналған жоспарды іске асыратындай етіп жасау қиын.
Бір жылға
Жылдық жоспар одан да күрделі және әдетте көлемді болып келеді, сондықтан жедел басқаруға қолайсыз.
Тоқсан бойынша
Ең тиімді жол — тәрбие жұмысын тоқсан сайын жоспарлау. Бұл нақтылау мен түзетуге ыңғайлы.
Апталық жоспарлар
Кейбір сынып жетекшілерінің тәжірибесінде апталық жұмыс жоспарлары да қолданылады. Олар негізгі жоспарды нақтылап, тәрбие жұмысын ұйымдастырып өткізуді қамтамасыз етеді.
Бекіту және таныстыру тәртібі
- Оқу жылы басталар алдында жоспар мектеп директорының бекітуіне ұсынылады.
- Жоспардың мерзіміне қарай тоқсан сайын немесе жарты жыл сайын қайта бекітіліп отырады.
- Орта мектептерде бекіту жұмысы директордың оқу-тәрбие ісі жөніндегі орынбасарына немесе сыныптан тыс тәрбие ұйымдастырушысына тапсырылуы мүмкін.
- Жоспар бекітілген соң, сынып оқушыларын таныстырып, оны жүзеге асыруға сынып активін тарту қажет.
Жоспар қандай болуы керек: негізгі педагогикалық талаптар
Жоспар пәрменді құжат болуы және сыныптағы тәрбие жұмысының тиімділігін арттыруы үшін бірқатар педагогикалық талаптарға сай келуі керек.
Мақсатқа бағытталуы
Тәрбие жоспары іс-әрекетке басшылық етуі үшін, ол оқушыларды тәрбиелеудегі нысаналықты қамтамасыз етіп, мектептің ортақ мақсатына бағындырылған идеялық тұрғыдан мақсатты болуы тиіс. Жекелеген міндеттердің бәрі оқушыларды жан-жақты дамытуға және өмірге дайындауға қызмет етуі керек.
Жоспар мазмұнының идеялық-саяси және қоғамдық пайдалы бағытта құрылуы маңызды.
Мазмұн, форма және әдістердің әртүрлілігі
Тәжірибелі сынып жетекшілері тәрбие жұмысының әртүрлі формалары мен әдістерін қолданады. Бұл жұмысты эмоциялық тұрғыдан әсерлі әрі қызықты етеді. Жоспарда жалпы шаралармен қатар, оқушылардың қызығушылығы мен дайындық деңгейін ескеретін топтық және жеке-дара жұмыстар да қамтылуы қажет.
Соңғы жылдары оқулар, түрлі лекторийлер, саяси хабарламашылар семинары сияқты тәрбие формалары кеңінен қолданыла бастады.
Сабақтастық, жүйелілік және дәйектілік
Әрбір келесі шара алдыңғысының жалғасы болып, қол жеткен нәтижелерге сүйенуі тиіс. Жоспар өткен кезеңдегі істелген жұмыстарды және жалпы мектептік жоспарда белгіленген келешек міндеттерді ескере отырып жасалады.
Каникул кезеңдері
1–3 тоқсанда күзгі, қысқы және көктемгі каникул кезіндегі жұмыстар; 4-тоқсанның екінші жартысында еңбек пен демалысты ұйымдастыру жұмыстары көрсетілуі керек.
Үзіліссіз тәрбие
Оқу жұмысынан айырмашылығы — тәрбиеде үзіліс болмауы қажет.
Нақтылық
Орындалмайтын міндет қоюдан сақ болған жөн. Жұмыстар көлемі оқушылар ұжымының мүмкіндігіне сай болуы керек. Барлығын қамтимын деп тым көп шара белгілеу тиімділікті төмендетуі мүмкін.
Бірнеше нақты міндетті айқындап, мұғалімдердің көмегімен оқушылар ұжымы және ата-аналармен жүйелі жұмыс жүргізу маңызды.
Келісіп жоспарлау
Жоспарды құрастыру алдында мектептің жалпы жоспарымен танысып, оқушылардың ұсыныстары мен тілектерін, сыныпта сабақ беретін мұғалімдердің пікірін ескеріп, келісім арқылы нақтылаған дұрыс.
Сынып жетекшісінің қызметін жоспарлаудың формалары
Сынып жетекшісінің жоспары — мақсаттың өзі емес, тәрбие жұмысының сапасын арттыру құралы. Сондықтан оның формасы ыңғайлы, икемді болып, сыныптағы нақты жағдайларды ескеруі тиіс. Жоспарға өмір талап ететін және ойдағыдай орындалатын шаралар енгізіледі; олар кездейсоқ емес, тәрбие жүйесінің өзара байланысқан буындары болуы керек.
Практикалық ескерту
Жоспардың құрылымы мектептерде әртүрлі болуы мүмкін: жұмыс жағдайлары бірдей емес. Жаңадан бастаған сынып жетекшісі жоспарды кең әрі толық жасап, тәжірибелі педагог оны қысқаша әрі жинақы тұжырымдауы ықтимал. Дегенмен кез келген жағдайда жоспар тәрбие жұмысының негізгі мазмұны мен бағытын және сынып ұжымының даму болашағын көрсетуі керек.
Жоспардың үлгілі құрылымы
- 1 Сыныптың қысқаша сипаттамасы және оқушылар туралы жалпы мәліметтер.
- 2 Сынып ұжымы қызметінің негізгі бағыттары мен формалары.
- 3 Сыныпта атқарылатын іс-шаралардың міндеттері.
- 4 Сыныпта сабақ беретін мұғалімдермен жұмыс (сынып ұжымын тәрбиелеу ісіне тарту формаларын көрсету; мұғалімдердің педагогикалық кеңестерінде талқыланатын мәселелерді белгілеу).
- 5 Ата-аналармен жұмыс.
Сынып жетекшісінің жұмыс есебін жүргізуі
Тәрбие жұмысының нәтижелерін есепке алу — күрделі іс. Есеп жүргізудің маңызды түрлерінің бірі — күнделік дәптері. Күнделік жүргізу міндетті болмаса да, көптеген сынып жетекшілері оны тәжірибеде қолданады.
Жеке күнделік
Күнделікте тек нәтижелер ғана тіркелмей, атқарылған жұмыстар талданып, сыныптағы кемшіліктерді жоюдың нақты жолдары да көрсетіледі. Сондай-ақ оқушылардың үлгерімі, қоғамдық тапсырмалары, тізімі және тұрақты мекенжайы жазылады.
Әр оқушыға 1–2 бет бөлініп, мінез-құлқына жүргізілген бақылау нәтижелері, мінез ерекшеліктері, қызығушылығы мен бейімділігі белгіленеді.
Ашық күнделік (сынып шежіресі)
Кейбір сынып жетекшілері тәрбие жұмысының есебін ашық күнделік арқылы жүргізеді. Бұл сынып ұжымының шежіресі іспетті: сыныптың және жекелеген оқушылар өміріндегі елеулі оқиғалар жүйелі түрде жазылып отырады.
Ашық күнделікті жүргізуге оқушыларды, әсіресе сынып белсенділерін тарту — есеп беруге, бағалауға үйретеді және сыныпта жақсы дәстүр қалыптастыруға көмектеседі.
Сынып жетекшісінің есеп беруі
Сынып жетекшісі өз жұмысының нәтижелері туралы мектептің педагогикалық кеңесінде немесе сынып жетекшілерінің әдістемелік бірлестігінде есеп беріп отырады. Кейде сыныптағы тәртіп пен үлгерім жайы бойынша мектеп директоры немесе сыныптан және мектептен тыс тәрбие жұмысының ұйымдастырушысы шақырған кеңестерде хабарлама жасайды.
Оқу жылының соңындағы жазбаша есеп
Оқу жылының соңында сынып жетекшісі мектеп әкімшілігіне өз сыныбындағы тәрбие жұмысы және сынып ұжымы туралы жазбаша есеп тапсырады. Есепте атқарылған жұмыс талданып, табыстар мен кемшіліктер көрсетіледі. Сонымен бірге келесі оқу жылына арналған міндеттер, назар аударуды қажет ететін оқушылар және жұмыс бағыттары айқындалады.
Сынып жетекшісіне қойылатын талаптар
Сынып жетекшісі басқа мұғалімдерге қарағанда оқушыларға тәрбие беруде қосымша әрі өте маңызды міндеттер атқарады. Сондықтан оған жоғары педагогикалық талаптар қойылады. Талаптарды жүйелі орындау ғана тәрбие сапасын арттыруға мүмкіндік береді.
Кәсіби-идеялық негіз
- Жоғары идеялық және қоғамдық саналылық.
- Педагогикалық теорияны терең меңгеру.
- Тәрбиенің мақсаттары мен міндеттерін айқын ажырата білу және педагогикалық принциптілікті басшылыққа алу.
Тұлғалық бедел және қарым-қатынас мәдениеті
- Моральдық бедел: тәрбиешінің өзі тәрбиелі болуы, шәкіртке сіңіргісі келген қасиеттерге өзі де ие болуы.
- Педагогикалық әдептілік: оқушы тұлғасын сыйлау, әкімшілікке жол бермеу, сергек әрі ықыласты қатынас.
- Балаларға сүйіспеншілік пен құрмет.
Шеберлік және ұйымдастырушылық
- Педагогикалық шеберлік.
- Ұйымдастырушылық қабілет.
- Тәрбие жұмысында шығармашылық көзқарас.
Үздіксіз кәсіби даму
Сынып жетекшісі өз біліктілігін үнемі арттырып, өз бетімен білімін көтеруі қажет. Бұл талаптар мектеп мұғаліміне қойылатын жалпы педагогикалық талаптардан туындайды.
Қорытынды акцент
Нәтижелі тәрбие жоспары — мақсатқа бағытталған, мазмұны мен әдістері әртараптандырылған, жүйелі әрі нақтылы, мектеп және сынып қауымдастығымен келісілген құжат. Ол тек «шаралар тізімі» емес, сынып ұжымын дамытуға қызмет ететін басқару құралы.