ҚР мен Пәкістан қарым-қатынастарының тарихы туралы
ҚР мен Пәкістан арасындағы қарым-қатынастар: қалыптасуы, бүгінгі ахуалы және даму мүмкіндіктері
Қазақстан Республикасы мен Пәкістан Ислам Республикасы арасындағы байланыстардың институционалдық негізі 1992 жылғы 24 ақпанда қаланды. Сол күні ҚР Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың Пәкістанға ресми сапары барысында дипломатиялық және консулдық қатынастар орнату туралы келісімге қол қойылды.
Негізгі кезеңдер
- 1992 жылғы 24 ақпан: дипломатиялық және консулдық байланыстарды орнату туралы келісімге қол қойылды.
- 1994 жылғы 24 қараша: Пәкістанда Қазақстан Республикасының елшілігі ресми түрде ашылды.
- 2003 жылғы қаңтар–тамыз: екі ел арасындағы тауар айналымы 1,3 млн АҚШ долларын құрады (экспорт — 0,331 млн, импорт — 1 млн).
Жоғары деңгейдегі кездесулер және келісімдер
2003 жылғы 8 желтоқсанда Исламабадта Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев пен Пәкістан Президенті Первез Мушарраф кездесті. Кездесуде экономикалық саладағы өзара стратегиялық ынтымақтастық мәселелері талқыланды. Сапар аясында экономика, банкаралық байланыстар, білім беру және экология бағыттары бойынша бірқатар келісімдерге қол қою жоспарланды. Екі тарап бұл құжаттар сауда-экономикалық ынтымақтастықты айтарлықтай жандандырады деген сенім білдірді.
2006 жылғы 17 маусымда Алматы қаласында Азиядағы өзара ықпалдастық және сенім шаралары жөніндегі кеңестің (АӨСШК) ІІ саммиті аяқталғаннан кейін де екі ел басшыларының кездесуі өтті. Онда сауда-экономикалық байланыстарды тереңдету мәселелері қайта көтерілді.
Логистика факторы
Сарапшылардың пікірінше, экономикалық байланыстардың баяу ілгерілеуіне автожол және тұрақты әуе қатынастарының жеткіліксіздігі әсер етеді. 2006 жылғы 10 қазанда Қазақстан мен Пәкістан арасында автокөлікпен жүк тасымалын жүзеге асыру туралы келісімдер бұл түйткілді кезең-кезеңімен шешуге бағытталған қадамдардың бірі ретінде бағаланды.
Бүгінгі байланыстар: саясат басым, экономика әлеуеті жоғары
Қазіргі кезеңде екі ел арасындағы саяси диалог белсенді. Дегенмен сауда-экономикалық кооперацияның әлеуеті толық іске асқан жоқ. Сауда құрылымы да өзара толықтырушы сипатқа ие: Қазақстан тарапынан өнеркәсіптік және шикізаттық тауарлар, ал Пәкістан тарапынан дайын өнімдер мен ауыл шаруашылығы тауарлары басым.
Қазақстаннан Пәкістанға жеткізілімдер
- химия өнеркәсібінің өнімдері
- металл және металл бұйымдары
- өңделмеген мақта
- тері және тері бұйымдары
Пәкістаннан Қазақстанға жеткізілімдер
- дәрі-дәрмек өнімдері
- хирургиялық жабдықтар мен препараттар
- күріш
- мақта мата, киім және тоқыма бұйымдары
- тері және тері өнімдері
Адами капитал және білім беру байланыстары
Екі ел арасындағы ынтымақтастықтың маңызды өлшемдерінің бірі — білім мен кадр дайындау. Қазақстанда пәкістандық студенттер білім алуда, ал бірқатар қазақстандық дипломаттар Пәкістанның Дипломатиялық академиясында кәсіби біліктілігін арттыруда.
Даму перспективасы: астық саудасы және қорғаныс саласындағы ықпалдастық
Ынтымақтастықты кеңейтудің ықтимал бағыттарының бірі — ауыл шаруашылығы өнімдері, әсіресе бидай саудасы. Пәкістанның ауыл шаруашылығы ведомствосы шамамен 1 млн тонна бидай сатып алу мүмкіндігін атап өткен. Алдын ала болжамдар бойынша экспортты 2008 жылдың маусым–шілде айларында бастау ықтималдығы қарастырылған. Сонымен қатар, елдің астық нарығына тұрақты мониторинг жүргізіліп, нәтижесіне қарай импорт көлемін ұлғайту жөнінде шешім қабылдануы мүмкін екені айтылған.
Нарық контексті
2007 жылы Пәкістанның Сауда корпорациясы тендерлер аясында шамамен 1 млн тонна бидайды Австралия, Ресей, Канада, Аргентина, Қазақстан және АҚШ-тан сатып алған. Сол кезеңде импорттық бидай бағасы тоннасына 475–550 АҚШ доллары аралығында болған.
Бұдан бөлек, тараптар қорғаныс саласын қоса алғанда, түрлі бағыттар бойынша екіжақты ынтымақтастықты нығайту ниетін бірнеше рет растаған. Пәкістанның федералдық қорғаныс және әскери өнімдер министрі Сайед Сәлім Аббас Жилани мен ҚР Қорғаныс министрлігінің «Батыс» өңірлік қолбасшылығы әскерлерінің қолбасшысы контр-адмирал Ратмир Комратов кездесулерінде өзара тиімді ынтымақтастықты тереңдету қажеттігі айтылды. Сондай-ақ жоғары деңгейдегі сапарлар алмасу және мамандарды өзара оқыту тетіктерін жетілдіру мәселелері бойынша ортақ ұстаным білдірілді.
Қорытынды ой
Қазақстан мен Пәкістан арасындағы байланыстар саяси деңгейде орнықты арнаға түсті. Келесі кезеңде логистиканы жақсарту, сауда құрылымын әртараптандыру, білім беру және қорғаныс салаларындағы практикалық жобаларды көбейту екіжақты қатынастардың экономикалық мазмұнын күшейтуге мүмкіндік береді.