Ұрпақ үшін -ел үшін

Қазақ тіліндегі білім беру: Өскемендегі өзекті түйін

Тәуелсіз ел болғаннан бері тұрмысымыз оңалып, мәдениетіміз өркендеп, тіліміз бен дініміз де қанат жая бастады. Дегенмен, алаңдататын жағдайлар жоқ емес. Соның бірі — қазақ тіліндегі мектептер мен балабақшалардың мүшкіл ахуалы. Бұл мәселе бұрын да айтылды, талай мәрте көтерілді, бірақ нақты, жүйелі шаралар қабылданбай келеді.

Осы ойды ортаға салып отырғандар — облыс орталығындағы №7 ықшам ауданның (халық арасында Пристань, Шмелев лог, Красин кенті деп аталатын) тұрғындары. Өскемен қаласының осы бөлігінде бірде-бір қазақ мектебі де, қазақ балабақшасы да жоқ. Балаларымыз №4, №25, №19, №5 орыс орта мектептерінде білім алуға мәжбүр.

Нақты ұсыныстар

Аталған мектептердің кемінде біреуін қазақ тілінде білім беретін мектепке кезең-кезеңімен көшіру.
Әсіресе №19 мектепті қарастыру: бұл мектепте оқушылардың басым бөлігі — қазақ балалары.
“Русалочка” балабақшасында кемінде қазақ топтарын ашуға жағдай жасау: ондағы бүлдіршіндердің көбі — қазақ балалары.

Біз балаларымыз бен немерелеріміздің қазақ балабақшасына барып, кейін мектепке ұлттық тәлім-тәрбие алып баруын қалаймыз. Егер бұл мәселе оң шешімін тапса, Промбаза, Лесозавод, Аблакетка тұрғындарының балалары үшін де қолайлы болар еді.

Бұл — тек бір ықшам ауданның ғана емес, бүкіл Өскемен қаласының да ортақ мәселесіне айналған түйін. Қазіргі уақытта облыс орталығында “Қарлығаштан” өзге қазақ балабақшасының болмауы — бәріміз үшін өкінішті жағдай. Мектепке дейінгі кезеңде ұлттық дәстүрден нәр алып, ана тілінде тәрбиеленбеу — ұрпақ алдындағы жауапкершілігімізге салмақ түсіреді.

“Өмір бойы білім алу” қағидасы және қалалық шындық

Елбасы Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев Қазақстан халқына Жолдауында: “Адамның өмір бойы білім алуы үшін жағдай туғызуымыз қажет” деп атап көрсеткен еді. Ал біздің қалада балалардың ұлттық мектепте білім ала алмауы — осы қағиданың қай деңгейде орындалып отырғанын ойландырмай қоймайды.

Алдағы уақытта 12 жылдық білім беру жүйесіне көшетінімізді ескерсек, балаларымыздың 12 жыл бойы аралас ортада оқуға мәжбүр болуы бізді алаңдатады. Қазақ мектептері мен балабақшаларының санын көбейту — мемлекет алға қойып отырған мақсаттардың бірі. Оны жергілікті атқарушы билік органдары жүзеге асыруға міндетті деп білеміз.

Шығыс Қазақстан облысы — экономикасы дамыған өңір. Сондықтан көтеріліп отырған мәселені шешу еліміздің қуатты облыстарының бірі үшін аса қиынға соқпайды деген сенім бар.

Адамдық пен адалдық: көзге көрінбейтін алтын

Табиғатта алтын топырақтан, кен жыныстарынан алынады. Ашылып, жарқырап жатар алтын болмайды: оны ұсақтап, сүзгіден өткізіп, байытып, арнайы өңдеу арқылы бөліп алады. Адамдығы басым жан да алтын секілді — кез келген ортадан табу оңай емес. Оны көптің ішінен айыра білу қажет.

Адамдық пен адалдық жұптасқан жандар бұл қоғамда жоқ деу — шындыққа жанаспайды. “Көрмейтіндер түйені де көрмейді” дейді. Көре білу — көкірегі ояудың, өмірге құштар ортаның қасиеті.

Неге жақсылық көбіне байқалмай қалады?

Ақпарат ағыны күн сайын алдау мен арбауды, ұрлық пен жемқорлықты алға шығарады. Бірақ өмірдің ғажабы — адамдар кейде өздері өмір сүріп жатқан ортаның ішінде жақсылықтың да барын, сол жақсылықтың өмір атты дүниенің тінін ұстап тұрғанын аңғара бермейді. Жақсының жолы жіңішке: еленбей, елеусіз қалуы да содан.

Елеусіз қалмаудың бір жолы — адамдық пен адалдықты ел есіне қайта-қайта салып отыру, үлгі ете айту. Жадымызда жақсы адамдардың есімі жаңғырып тұрса, соның өзі жауап та, сауап та болмақ.

Үлгі болатын сәттер: “Азамат екен!” дегізген әрекеттер

Құдайға шүкір, өмірімізде адамдық пен адалдықтың айғақты сәттері аз емес. Талайдың көңіл түкпіріне ұялаған тұлғалардың елді тәнті еткен тұстарын бір еске түсірейік:

Жұбан Молдағалиев Желтоқсанның намысын қорғап, Колбиннің бетіне тура айтып, сөздің салмағын танытқанда жұрт: “Азамат екен!” деді.
Олжас Сүлейменов өктемдікке қарсы тұрып, атом сынағынан азап шеккен халықтың шерін көтеріп, “Семей–Невада” қозғалысын бастағанда ел: “Азамат екен!” деді.
Шона Смаханұлы қазақ мектептері мен қазақ сыныптарын аштыру үшін, тіл үшін табандылық танытқанда ел: “Азамат екен!” деді.
Тоқтар Әубәкіров мұсылман халықтары арасынан тұңғыш болып ғарышқа көтерілгенде ел: “Азамат екен!” деді.
Бекзат Саттарханов Олимпиада төрінде көк туды желбіреткенде ел: “Азамат екен!” деді.
Иманғали Тасмағамбетов уәдесінде тұрып, ақын-жазушылардың 100 кітабын шығартуға ықпал етіп, мәдени іске серпін бергенде ел: “Азамат екен!” деді.
Мұхтар Әлиев халық сүйіктісі Шәмшінің атын жаңғыртып, әндерін дәріптеп, фестиваль ұйымдастырғанда ел: “Азамат екен!” деді.
Еркін Қалиев “Қарадомалақ-2000” акциясы арқылы ұрпақ өсіруге ынталандыратын игі бастама көтергенде ел: “Азамат екен!” деді.
Мұхтар Құл-Мұхаммед нарықтың өтпелі кезеңінде қаламгерлерге қолдау көрсетіп, кітаптарын шығаруға ықпал етіп, айтысқа демеу болғанда ел: “Азамат екен!” деді.
Амангелді Айталы қазақ депутаттары ана тілін білуі қажеттігін батыл көтергенде ел: “Азамат екен!” деді.

Мұндай мысалдар мұнымен бітпейді. Еліне адалдықтың ғибратты көрінісі осындай-ақ болар. Осындай үлгілерден өнеге таралып, өмірдің алыс қияндарына дейін оның жылуы жететінін ұмытпайық. Толқыннан толқын туатыны секілді, азаматтықтың да, адамдықтың да, адалдықтың да сан алуан қарапайым түрлері күн сайын өмірде туып жатады.

Мәңгі қалатыны — ізгі іс

“Дәулет те, әулет те, балалар да дүние тіршілігінің зейнеттері. Адамға мәңгі қалатыны — ізгі істердің сауабы. Тәңірінің назарында ол бәрінен артық” (Қаһф сүресі, 18).

Ізгі істердің сауабы — адамдардың ақ адал қарекетінің жемісі. Күнделікті тіршіліктің қым-қуыт қарбаласында атқарылып жататын, бірақ ізгілігі мол әрекеттер — арын сақтап, адалдығын тірек еткен азаматтардың сауапты ісі.

Өнеге және отбасы: рухани өзек

Өмір адамды таңдамайды, талғамайды. Адам өмірді таңдайды, талғайды. Талғау мен таңдаудан өнеге туады. “Өнегесіз өмірдің өрісі тар, өнегелі өмірдің өрісі бар” деген мәтелдің мәні де осында.

Халқымыздың өткеннің сабағын, өшпес өнегесін еске алып отыру дәстүрі — ұлттық болмысымыздың бір қыры. Отбасы мен ұрпақ тәрбиесі төңірегіндегі өнегені ұмытпау да рухани қайнарымыздың қуатын аңғартады.

Тәрбие тірегі — отбасы

Қазіргі материалдық қиыншылықтардың қыспағында кейде бесік тәрбиесінің босаңсып, ұрпақ тәлімінің кем соғып жатқанын байқаймыз. Оның түп-төркіні көп жағдайда отбасының өзегіне барып тіреледі. “Тәрбие тірегі — отбасы” ұғымының мәнін әлсіретпеу — ортақ міндет.

Тарихымыздағы зұлмат жылдарда қаншама отбасының ошағы ойрандалды: атылғаны бар, асылғаны бар, жер аударылғаны бар, қуғын-сүргінге ұшырағаны бар. А.Байтұрсынов, Ә.Бөкейханов, Х.Досмұхамедов, М.Дулатов, Ж.Ақбаев, С.Сейфуллин, І.Жансүгіров, Ж.Аймауытов, М.Жұмабаев, Б.Майлин және өзге де талай тұлғаның тағдыры — ұлтқа түскен ауыр сынақтың бір ғана тарауы.

Бірақ өмір әділетсіздікке төзбейтіндей: өртеңде қалған өскіндер қайта көктеді. Өз тегінің атын төмендетпей, жасымай, жүнжімей, асқақ та адал кеудемен, абыройлы есіммен жалғасқан ұрпақтың қайрат-құдіреті таңғалдырады. Ол қуат — тектіліктен, өнегенің мықтылығынан.

Халқымыздың асыл қоры мен қайтпас рухани қуаты — осындай өнегелі отбасылардан, осындай арлы орталардан өріс алып жатады. Бұл — біз куә болып отырған қайсар өнегенің бір көрінісі ғана.