АВТОРЕФЕРАТЫ
Студенттердің экологиялық білімін арттыруда инновациялық технологияларды пайдаланудың педагогикалық шарттары
Бұл мәтін диссертациялық зерттеудің өзегін құрайтын мәселені — жоғары оқу орнында экологиялық білімді күшейтуде инновациялық технологияларды қолданудың ғылыми-педагогикалық негіздерін — жүйелі түрде сипаттайды.
- Орындаған ұйым
- Қ.А. Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті
- Ғылыми жетекші
- педагогика ғылымдарының докторы А.А. Жолдасбеков
- Жетекші ұйым
- Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті
Кіріспе: зерттеудің көкейкестілігі
Қазақстан Республикасы тұрақты дамудың жаңа жолына түскен кезеңде жастарды ізгілікке, парасаттылыққа баулитын экологиялық білім мен тәрбиенің маңызы арта түсуде. Бұған себеп — «табиғат – қоғам – адам» жүйесіндегі байланыстардың жылдан-жылға шиеленісуі және экологиялық зардаптардың тіршілікке төндіретін қауіп-қатері.
Өнеркәсіп және технология
Өнеркәсіп өндірісінің қарқынды өсуі, қазіргі кезеңдегі тиімсіз технологиялардың кең таралуы адам мен табиғат арасындағы тепе-теңдікті әлсіретті.
Қорлардың сарқылуы
Табиғи қорлардың үздіксіз сарқылуы мен қоршаған ортаның ластануы адам өміріне тікелей қауіп төндіруде.
Ғаламдық әсер
Экологиялық дағдарыстар мен апаттар биоортаға ықпал етіп, әлемнің әр аймағындағы әлеуметтік-экономикалық үдерістерге әсерін күшейтуде.
Үшінші мыңжылдықта ғаламдық экологиялық мәселелерді шешудің маңызды тетігі — жоғары оқу орындары студенттерінің қоршаған орта туралы сапалы білім алуы. Сондықтан студент жастарға экологиялық білім беру — күн тәртібіндегі кейінге қалдыруға болмайтын міндет.
Нормативтік негіз
Бұл бағыт «Қазақстан Республикасының 2004–2015 жылдарға арналған экологиялық қауіпсіздік тұжырымдамасында» (2003), «Қазақстан Республикасында көпшілікке үздіксіз экологиялық білім берудің ұлттық стратегиясында» және «Білім туралы» заңда айқын көрсетілген. Құжаттарда экологиялық білімнің үздіксіз білім беру арқылы жүзеге асатыны ерекше атап өтіледі.
- Биосфера тұрақтылығын сақтау үшін ағарту жұмыстарын жүйелеу.
- Туылғаннан бастап өмір бойы экологиялық білім беру қағидатын орнықтыру.
- Қоғамда экологиялық пікірталас пен ашық талқылауды дамыту.
Тарихи және ғылыми негіздер
Орта ғасыр ойшылдарының көзқарасы
IX–XV ғасырлар аралығында қазақ топырағынан шыққан ғұламалар — Әл-Фараби, Ж.Баласағұн, Қожа Ахмет Ясауи, М.Қашқари және т.б. — табиғат, қоғам және адам дамуының заңдылығы мен біртұтастығын ғылыми дүниетанымына арқау етіп, ұрпақ тәрбиесінде табиғатқа жауапкершілікпен қарауды маңызды құндылық ретінде қарастырды.
Ағартушылар мен қазақ зиялылары
Ш.Уалиханов, Ы.Алтынсарин, А.Құнанбаев, сондай-ақ Ж.Аймауытов, А.Байтұрсынов, М.Дулатов, М.Жұмабаев, Ш.Құдайбердиев еңбектерінде табиғат құбылыстары мен әсемдік әлемі «табиғат – адам» байланысы тұрғысынан пайымдалады.
Қазіргі зерттеулер шолуы
Бүгінгі таңда мәселе философтар, психологтар және педагогтар тарапынан әр қырынан зерттелуде. Философиялық негіздер ТМД ғалымдарының (С.С. Аверенцев, Э.В. Гирусов, М.С. Каган, Р.С. Карпинская, Д.С. Лихачев, Ф.Я. Полинчак, Н.Ф. Реймерс, И.П. Сафронов, К.О. Стошкус және т.б.) және қазақстандық философ-ғалымдардың (Ғ.Ғ. Ақмамбет, Ж.М. Әбділдин, Қ.Ә. Әбішев, Ә.Н. Нысанбаев, Г.К. Шалабаева және т.б.) еңбектерінде көрініс тапқан. Жоғары мектептегі оқытудың дидактикалық негіздері бойынша М.Н. Сарыбеков, К. Иманғалиева, Ө. Танабаева еңбектерін атап өтуге болады.
Экологиялық білім мен тәрбие бойынша зерттеулер
Зерттеу талдауы Ресей (Я.И. Габаев, М.А. Голубец, С.Д. Дерябо, А.Н. Захлебный, Б.Г. Иоганзен, Е.В. Кнорре, Т.В. Кучер, А.В. Миронов, С.Н. Соломина, А.Е. Тихонова), Өзбекстан (Э.А. Тұрдықұлов, Э. Хакимов) және Қазақстан (Қ. Аймағанбетова, Ә.С. Бейсенова, Ә.Б. Бірмағанбетов, Ж.Ж. Жатқанбаев, К.Ж. Жүнісова, Л.К. Керімов, Р.М. Қоянбаев, С.Т. Тілеубергенов, Н.Т. Торманов) ғалымдарының еңбектерінде экологиялық білім мен тәрбиенің теориялық негіздері, мазмұны, ұйымдастыру жолдары мен әдістері қарастырылғанын көрсетеді.
Инновациялық үдерістер және педагогикалық технология
Инновациялық үдерістерді — жүйенің бір жағдайдан екіншісіне көшуі және жаңалық енгізу үдерісін басқару тұрғысынан — К. Ангеловски, М.В. Кларин, Н.В. Горбунова, В.Я. Ляудис, М.М. Поташник, С.Д. Поляков, Т.И. Шамова, О.Г. Хомерики, Н.Р. Юсуфбекова және т.б. зерттеушілер қарастырған. Жаңалықты енгізудің жүйелілік және әрекеттік тұжырымдамасына қатысты Н.И. Лапин идеялары ерекшеленеді.
Инновациялық-педагогикалық іс-әрекеттің жалпы және өзіндік ерекшеліктерін В.И. Загвязинский, П.И. Пидкасистый, А.И. Пригожин, Ю.Н. Кулюткин, А.К. Маркова, Н.Д. Никандров, Я.А. Пономарев, В.А. Сластенин, Л.С. Подымова, Л.Н. Фридман секілді ғалымдар зерттеген.
Соңғы жылдары қазақстандық ғалымдар педагогикалық инновация мәселесіне ерекше мән беріп (Қ.Қ. Қабдықайыров, Ш.Т. Таубаева, С.Н. Лактионова, С.А. Көшімбетова және т.б.), оқу-тәрбие үдерісінде инновациялық әдіс-тәсілдерді қолдану мәселелерін талқылаған.
Нақты зерттелмеген қыр
Дегенмен аталған еңбектерде жоғары оқу орындары студенттерінің экологиялық білімін арттыру мақсатында инновациялық технологияларды қолдану мәселесі ғылыми тұрғыда дербес бағыт ретінде жеткілікті деңгейде арнайы зерттелмеген.
Мәселенің өзектілігін айқындайтын қарама-қайшылықтар
Ғылыми-педагогикалық әдебиеттерге жасалған сараптама студенттердің экологиялық білімін инновациялық технологиялар арқылы арттыру мәселесінің негізгі қарама-қайшылықтарын айқындауға мүмкіндік береді:
Сұраныс пен негіздің алшақтығы
Экологиялық білім беруде инновациялық технологияларды қолдануға сұраныс бар, алайда бұл бағытта теориялық және әдістемелік шешімдер толық жүйеленбеген.
Қазіргі талаптар мен деңгей
Студенттердің экологиялық білім деңгейі мен қазіргі экологиялық, әлеуметтік және білім беру талаптарының жүйесі арасында үйлесімсіздік байқалады.
Осы жағдайлар зерттеу тақырыбын таңдауға негіз болды: «Студенттердің экологиялық білімін арттыруда инновациялық технологияларды пайдаланудың педагогикалық шарттары».
Зерттеудің мақсаты мен тұғырнамасы
Мақсаты
Студенттердің экологиялық білімін арттыруда инновациялық технологияларды пайдалануды теориялық тұрғыда негіздеу, ғылыми-әдістемелік жүйесін әзірлеу және оны тәжірибелік-эксперименттік түрде тексеру.
Нысаны
Жоғары оқу орындарындағы оқу үдерісі.
Пәні
Жоғары оқу орындары студенттерінің экологиялық білімін арттыруда инновациялық технологияларды қолдану жүйесі.
Ғылыми болжам (берілген үзінді бойынша)
Егер жоғары оқу орындары студенттерінің экологиялық білімін арттыруда инновациялық технологияларды пайдаланудың теориялық негізі анықталып, оны жүзеге асырудың әдістемелік жолдары ұсынылса, онда экологиялық білім сапасын көтеруге мүмкіндік туады.
Ескерту: бастапқы мәтіндегі ғылыми болжам бөлімі толық берілмегендіктен, мазмұны үзінді логикасына сай редакциялық түрде аяқталды.
Қорғау туралы мәлімет (анықтамалық)
- Қорғау орны
- Қ.А. Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті жанындағы біріккен диссертациялық кеңес (Д 14.61.35)
- Мекенжай
- 161200, Түркістан қаласы, Университет қалашығы, мәдениет орталығы, кіші мәжіліс залы
- Танысу
- Диссертациямен университет кітапханасында танысуға болады (Түркістан қаласы, Университет қалашығы, мәдениет орталығы).
- Диссертациялық кеңестің ғалым хатшысы
- К.М. Беркімбаев